Home

2.3

Aanbevelingen, tips en algemene informatie over wasrollen/cylinders, t.b.v. de eigenaar of beheerder van een geluidscollectie:



"Wasrollen/ Cylinders"
Algemene informatie.
De internationale aanduiding voor een wasrol is cylinder.

1877 - Edison  maakt de eerste opname van een menselijke stem op een tinfoil cylinder  (het versje "Mary had a little lamb")

Tin foil Phonograph uit 1879 (links) en 1877 (rechts) Foto's "history.acusd.edu"                                               

Wasrollen zijn in gebruik vanaf 1877 tot circa 1930 en hebben gedurende deze periode een aantal ontwikkelingen ondergaan.

Ontwikkeling van de wasrol:
Eerste rol was een "tinfoil rol" (een rol waar een folie op werd gespannen)


Daarna is er door elke fabrikant een eigen "was" samenstelling ontwikkeld.
Voor het  verlengen van de speelduur werden ook oplossingen bedacht, de ene fabrikant maakte de rol langer en de andere fabrikant vergrote de diameter of men verlaagde het aantal toeren per minuut.
De wasrol ontwikkeld zich van dicteermachine (zelf opnemen) tot afspeelapparaat voor muziek (voorbespeelde wasrollen) en is het begin van de muziek industrie en de opname studio's.

Gelukkig voor de pianist op de linker foto werden er een klein aantal wasrollen tegelijk opgenomen al
moet hij bij een grote populariteit van een bepaalde compositie blaren op zijn vingers hebben gehad.


Er zijn in deze periode, van 1877 tot  1930, ook steeds verbeteringen aan deze geluidsdrager aangebracht zoals:
Verbetering aan de oppervlaktestructuur voor betere signaalruisverhouding.
Een samenstelling van de was die de kans op krasjes / kraakjes en tikjes verminderde. Deze wasrollen kregen de naam "undestructibles", een naam die over het algemeen geen garantie is geweest voor het behoud van de wasrol of de inhoud hiervan.


Hieronder enkele foto's waarop duidelijke de kleurverschillen van de gebruikte was te zien is:


Foto's met vriendelijke toestemming van Norman Bruderhofer (zie ook de link pagina)

De volgende problemen kunnen zich ondermeer voordoen:
1. Door een groot aantal veranderingen / verbeteringen in de 50 jaar van zijn bestaan zijn er veel  verschillende
     soorten materiaal gebruikt voor de productie van wasrollen en komen er verschillende formaten in zowel
     lengte als diameter  voor.

2. De samenstellingen van de was is in de loop van deze 50 jaar veranderd waardoor er verschillende soorten
     "naalden" nodig   zijn.

3. De afspeelsnelheid zal per wasrol verschillen omdat elke fabrikant zijn eigen opname- en afspeelsnelheid
    hanteerde.

4. Wasrol vertoond barsten waardoor afspelen een probleem kan zijn.

5. Binnenkant van de wasrol is te ruim geworden en is hierdoor excentrisch geworden.

6. Schimmelvorming op de wasrol

Meest voorkomende snelheden zijn:
Gesproken woord  is "meestal" opgenomen op 90 RPM
Muziek  op 120 tot 160 RPM
Tussen 1890 en 1903 was dit 120 tot 125 RPM
In circa 1903 is een snelheid afgesproken van 160 RPM

Probeer dus te achterhalen om wat voor wasrol het gaat en uit welk jaar deze afkomstig is voor dat deze wordt afgespeeld en contoleer de afspeelsnelheid met een gezonde dosis achterdocht.

Elke soort wasrol moet met de juiste apparatuur (het juiste merk) en met de juiste naald worden afgespeeld.
AFSPELEN VAN EEN CYLINDER MET DE VERKEERDE SPELER OF NAALD KAN VOOR ONHERSTELBARE BESCHADIGINGEN ZORGEN AAN DE GELUIDSDRAGER.

Opslag op de juiste temperatuur en luchtvochtigheid.
1. Aanbevolen opslag temperatuur
is 18°C en een (Relative Humidity) RH van 36%  tot 39%).
 
2. Als er geen klimaatruimte aanwezig is probeer dan grote schommelingen in temperatuur en RH in het archief te
    voorkomen.

Voor elke manier van opslag geld nog het volgende:
Buiten de luchtvochtigheid en temperatuur heeft ook de hoeveelheid licht, vuil en stof invloed op de "houdbaarheid" van de geluidsdragers.
Dus hou het geluidsarchief buiten koel en droog ook donker en schoon.

Opslag van de geluidsdragers:
Plaats de wasrol recht op als een drinkglas

De binnenkant van de verpakking bestaat meestal uit een laagje katoen of wol, deze materialen houden echter vocht vast die voor de vorming van schimmel op de wasrol kunnen zorgen.
 
Een simpele oplossing om dit te voorkomen is:
Maak een gat in de bodem van de verpakking om een betere ventilatie te verkrijgen. 

Te verwachten problemen en tips bij het afspelen.
Probeer zoveel mogelijk contact met de huid te voorkomen door het dragen van katoenen pluisvrije handschoenen.

Haal de wasrollen minimaal 24 uur voor gebruik uit de klimaatruimte of opslag en plaats deze in de studio of afluisterruimte om te kunnen acclimatiseren.
(wasrollen kunnen breken / barsten bij een groot temperatuur verschil zoals vastpakken met de hand van een koude wasrol)
Haal de wasrol uit de verpakking door het plaatsen van middel- en wijsvinger in de opening en spreid de vingers zover dat de wasrol net niet van deze vingers afglipt. (te veel kracht kan voor een breuk zorgen of een aanwezige breuk vergroten)

Voor het plaatsen op de afspeelapparatuur eerst de wasrol visueel controleren op gebreken zoals barsten, deuken of  schimmels.
De wasrollen kunnen namelijk door een schimmel zijn aangetast door vochtigheid die in de verpakking en aan de binnenkant in de wol of het katoen is getrokken.
Deze schimmel zal trouwens bij opslag op de juiste RH (vochtigheid) afsterven, de afgestorven schimmels blijven echter op de wasrol achter.

Als je deze schimmels laat zitten zullen ze bij het afspelen een extra ruis of storing geven in de audio.
Als deze schimmels via een wasbeurt worden verwijderd bestaat er een kans dat op de plek waar de schimmels hebben gezeten de WAS is aangevreten en beschadigd wat natuurlijk hoorbaar zal zijn

Als er besloten is om de wasrol te reinigen plaats deze dan niet zomaar terug in de originele verpakking maar vervang minstens het laagje katoen of wol aan de binnenkant door polyester vilt.
Er zijn hier en daar ook nieuwe verpakkingen te koop.
Kijk ook op de link pagina voor nieuw ontwikkelde wasrol afspeelapparatuur.

Startpagina                                                                            Vorige pagina

Er is getracht om een juist overzicht weer te geven, voor eventuele aanvullingen, correcties, informatie of vragen kunt u contact opnemen met: kees.grijpink@meertens.knaw.nl

© Kees Grijpink

Some of the pictures used on this site where found on the internet,  I tried to contact as many people as possible and for the use of most pictures I got permission,  for those people who i good not ask for there permission I want to clearly state:
If you see one of your images on this site and you do not want it to be put there, please send an email with the page number and I will remove the picture from our site . Thank you!