Pagina 3 van 42

  • April 2020: Groetende koeien? Dat is heel goed mogelijk.

    Taalkundigen zijn het erover eens: alleen de mens beschikt over taal. Nee, zegt professor Leonie Cornips van NL-Lab, de cross-disciplinaire onderzoeksgroep die zich richt op de studie van Nederlandse cultuur en identiteit in heden en verleden. Ook dieren kennen taal en grammatica. Cornips is geen bioloog of landbouwdeskundige, maar taalkundige, in het bijzonder gespecialiseerd in de sociale linguïstiek. Haar onderzoekssubjecten zijn koeien."Groetende koeien? Dat is heel goed mogelijk."
    Lees verder in Trouw.

    Foto: Simone Wolff

  • April 2020: Een korte geschiedenis van epidemische luchtwegaandoeningen (deel 2)

    Nadat premier Rutte op 13 en 15 maart vergaande maatregelen afkondigde om de Covid-19-epidemie beter te kunnen beheersen, stelden meerdere mensen aan medisch historicus Marieke Hendriksen de vraag 'hoe we dat dan vroeger deden'. Waarmee men bedoelde: hoe gingen mensen, in Nederland en daarbuiten, in het verleden om met epidemieën van luchtweginfecties? Het korte antwoord is: heel anders.

    Met het lange antwoord zou Hendriksen - onderzoeker bij NL-Lab, de onderzoeksgroep Nederlandse cultuur en identiteit - een boek kunnen vullen, maar het korte antwoord is goed materiaal voor een blog. Pasgeleden verscheel deel 1 van de blog: 'Een korte geschiedenis van epidemische luchtwegaandoeningen; begrip'. Nu is ook deel 2 van de blog verschenen: 'Een korte geschiedenis van epidemische luchtwegaandoeningen; behandelingen'.

    Lees meer...
  • April 2020: Waarom komt het getal 7 zo vaak voor in sprookjes?

    De zeven dwergen, de zeven geitjes, de zevenmijlslaarzen... Het radioprogramma Bureau De Wilt gaat op zoek naar antwoorden op vragen die het publiek stelt. De radiomakers zoeken deze keer een antwoord op de vraag waarom het getal zeven zo vaak voorkomt in sprookjes. Aan de telefoon: Theo Meder, hoogleraar Volksverhaal en vertelcultuur. Luister hier de opname terug.

    Foto: Simone Wolff

  • April 2020: Corona en het complotdenken

    Nu het coronavirus wereldwijd het dagelijks leven in een wurggreep houdt, gaat de berichtgeving ook over bijna niets anders. Daarbij is het af en toe ingewikkeld om te weten wat nu waar is en wat niet. Op social media wordt veel fake news over het virus verspreid. De factcheckers van het programma Pointer van de KRO-NCRV proberen enkele complottheorieën - onder meer over 5G - te ontrafelen. Kunnen online complottheorieën rond corona de aanleiding zijn geweest voor de verschillende aanslagen op G5-zendmasten?

    Theo Meder, hoogleraar Volksverhaal en Vertelcultuur en onderzoeker aan het Meertens Instituut, wordt betrokken bij het onderzoek. "Dit gedoe heeft zijn onschuld verloren. In de loop der jaren zie je dat het radicaler wordt door de stapeling van al dat complotdenken."
    Lees verder bij Pointer

  • April 2020: Woningsdag: nieuwe rituelen in tijden van corona

    Woensdag 15 april was het zover: de Koninklijke Bond van Oranje Verenigingen maakte het alternatieve programma voor Koningsdag bekend. Koningsdag 2020 zal de geschiedenis ingaan als Woningsdag. In plaats van het oorspronkelijk geplande bezoek van de koninklijke familie aan Maastricht, de vrijmarkten, de festivals en de koningsspelen, roept de bond iedereen op om vanuit zijn woning aan de viering deel te nemen. Vanuit het adagium “thuis én samen” beoogt de KBOV van Woningsdag een dag van nationale saamhorigheid te maken.

    Het programma van Woningsdag is een goed voorbeeld van hoezeer oude en nieuwe rituele elementen op een welhaast vanzelfsprekende wijze nieuwe rituelen kunnen vormen die – zonder aan overtuigingskracht te hebben ingeboet – het gevoel van traditie in stand houden. Vlaggen en het Wilhelmus zijn onlosmakelijk verbonden met koningsdag; meezingen in een online ‘nationale aubade’ is echter een nieuwe rituele vorm, die zowel elementen van het ‘balkon-zingen’ als van de online Matthäus Passion uitvoeringen combineert en daarmee onmiskenbaar in de categorie corona-rituelen valt.

    Lees meer over nieuwe corona-rituelen in de blog van Irene Stengs, bijzonder hoogleraar Antropologie van ritueel en populaire cultuur.

    Foto: Simone Wolff

  • April 2020: Pasen in tijden van corona

    Omdat de Matthäus-Passion, The Passion en andere passiespelen dit jaar geen doorgang met Pasen konden vinden, kreeg een aantal passiespelen een ander gezicht. Er was een digitale meezing-Matthäus, The Passion vond plaats zonder publiek en conservatoriumstudenten op het Amsterdamse Javaplein gaven concerten vanaf hun balkons. Dit (Engelse) stuk van religiewetenschapper Ernst van den Hemel leest als alternatieve cultuuragenda: klik hier voor 'Of Pandemics and Passions: Virtual Choirs and Collective Healings'

    Lees meer...
  • April 2020: Een opmerkelijke comeback voor passiespelen

    Opvallend veel passiespelen begonnen als reactie op besmettelijke ziektes. Het wellicht wel meest beroemde passiespel, dat van het Beierse dorpje Oberammergau, begon in 1634 toen het dorp Oberammergau een belofte aflegte: als de pest het dorpje zou passeren zonder verdere slachtoffers te maken, dan zou er elke tien jaar een passiespel georganiseerd worden. Een tweede voorbeeld is het passiespel van Iztapalapa in Mexico. In 1843 werd, in het midden van een cholera-epidemie, een poging ondernomen zowel goddelijke machten te verleiden wat zachter te zijn en de plaatselijke bevolking een hart onder de riem te steken. 

    Lees meer...
  • April 2020: Waarom maken mensen zich er druk over of er wel of niet geapplaudisseerd mag worden bij de Matthäus-Passion?

    Religiewetenschapper Ernst van den Hemel beschrijft in zijn boek Passie voor de passie verschillende opvoeringen van het lijdensverhaal van Christus. Hij wijdt hierbij niet alleen een hoofdstuk aan de Matthäus-Passion van Bach en aan The Passion, maar hij betrekt ook passiespelen in het buitenland en blikt terug naar de middeleeuwse passiespelen. Voor de verschillen tussen de passiespelen bestaat vaak veel aandacht, maar Van den Hemel verkent ook waar ze overeenkomen - en dat is uitzonderlijk.

    Terug naar de beginvraag: waarom is het niet toegestaan om te applaudiseren na afloop van de Matthäus-Passion? Luister naar het interview met Van den Hemel bij NPO Radio 4.

    Lees meer...
  • April 2020: Matthäus-Passion vergelijken met The Passion: heiligschennis?

    Kun je in één boek de Matthäus-Passion van Bach en het tv-spektakel The Passion bespreken? Jawel, in zijn boek Passie voor de passie beschrijft religiewetenschapper Ernst van den Hemel dat beide fenomenen zelfs veel gemeen hebben. "Rond Pasen doen miljoenen Nederlanders 'iets' met het verhaal van Christus. Dat zijn lang niet allemaal gelovigen, dat is een heel breed gedeeld cultureel fenomeen geworden." Mensen zijn wel vaak liefhebber van het een of liefhebber van het ander. Lachend: "Daar is een grote scheiding."

    Wat zoeken mensen in de 21e eeuw in passiespelen, waarvan de Matthäus-Passion en The Passion maar twee voorbeelden zijn? Waar komt de behoefte vandaan om die passie uit te leven met Pasen, misschien veel meer dan met kerst? Van den Hemel bespreekt bij het NPO-radioprogramma Nieuwsweekend hoe gelovigenen en niet-gelovigen elkaar vinden bij de beleving van het passieverhaal. Nieuwsweekend terugluisteren.

    Lees meer...
  • April 2020: Isolement van ouderen verzachten met verhalen in dialect

    Er worden tijdens de coronacrisis veel initiatieven bedacht om het isolement voor ouderen draaglijker te maken. In de Achterhoek is er bijvoorbeeld een website gelanceerd - luusteren.nl - waarop verhalen worden voorgelezen in het dialect. Streektaal, zo is de gedachte, geeft ouderen een gevoel van herkenning en geborgenheid. Onderzoeker Jolien Makkinga van het Meertens Instituut, die onderzoek doet naar het gebruik van streektaal in verzorgingstehuizen, kan dit beamen: 'Dialect is voor veel mensen verbonden met een bepaalde streek, met bepaalde mensen, een herinnering of een emotie.'

    RTL 4 ging bij haar langs; kijk de uitzending terug (vanaf minuut 19:30). 

     

  • Maart 2020: Een korte geschiedenis van epidemische luchtwegaandoeningen (deel 1)

    Nadat premier Rutte op 13 en 15 maart vergaande maatregelen afkondigde om de Covid-19 epidemie beter te kunnen beheersen, stelden meerdere mensen aan medisch historicus Marieke Hendriksen de vraag 'hoe we dat dan vroeger deden'. Waarmee men bedoelde: hoe gingen mensen, in Nederland en daarbuiten, in het verleden om met epidemieën van luchtweginfecties? Het korte antwoord is: heel anders. 
    Met het lange antwoord zou Hendriksen - onderzoeker bij de onderzoeksgroep Nederlandse cultuur en identiteit, NL Lab - een boek kunnen vullen, maar het korte antwoord is goed materiaal voor een blog. 

    Lees meer...