• Februari 2020: Internationale Dag van de Moedertaal: kleinere talen in leven houden

    Op 21 februari is het de Internationale Dag van de Moedertaal. Het is een dag die is uitgeroepen door Unesco om kleinere talen als cultureel erfgoed in leven te houden. 

    Talen veranderen altijd, ook in Nederland. Dialecten vervagen of verdwijnen zelfs. Hoeveel mensen in Nederland dialect spreken, is niet te zeggen. Betrouwbare cijfers daarover ontbreken. Maar onderzoekers zijn het erover eens: het is stukken minder dan vroeger. Dat heeft onder meer met onderwijs te maken: daar is minder aandacht voor het spreken en schrijven van dialect. Maar ook door verhuizingen en carrièrekansen vervagen de dialecten, zegt Marc van Oostendorp, hoogleraar en onderzoeker bij het Meertens Instituut. 

    Lees verder bij RTL Nieuws

    Foto: Flickr.com, Language (CC BY-NC 2.0)

  • Februari 2020: 50 deuntjes in 2020, video's met oude volksmuziek

    De website Holland Historie is gestart door muzikanten uit liefde voor Nederlandse geschiedenis en historische muziek. Hun voornemen voor 2020: het nieuwe decennium starten met veel muziek. '50 deuntjes in 2020' is het resultaat; elke maandag plaatsen de makers van Holland Historie een video online, waarin zij zelf oude Nederlandse volks- en dansmuziek vertolken. De bronnen selecteren zij in de Liederenbank van het Meertens Instituut.

    >> Kijk, luister en dans mee: 50 deuntjes in 2020 
    >> Het Hollands Historie-kanaal op YouTube

  • Februari 2020: Schrappen naam 'carnaval' op basisschool

    Op de sociale media verschenen heftige reacties op het nieuws dat een basisschool in Zevenaar de naam carnaval wilde veranderen in 'verkleedfeest'. De extreme reacties passen in de oproer over het verlies van de traditionele westerse cultuurwaarden. "De heftige reacties laten zien dat culturele identiteit héél belangrijk is en dat mensen vinden dat 'hun' of 'onze' cultuur langzaam verdwijnt", zegt cultureel antropoloog Irene Stengs van het Meertens Instituut, dat de Nederlandse taal en cultuur onderzoekt en documenteert. 

     
    Volgens haar is de ophef over de naamsverandering iets dat past in de emoties over feesten en gebruiken die worden afgepakt door 'anderen'. "De emoties rond zwarte piet, of meer recent, de discussie over de moorkop zijn daar voorbeelden van. Niemand staat daar stil bij, totdat er een beweging op gang komt om het te veranderen. Mensen hebben dan heel sterk het gevoel dat hen iets wordt afgepakt, omdat ze het zien als onderdeel van hun identiteit.

    Lees verder bij BN De Stem.

    Foto: Simone Wolff, carnaval op station Roermond
  • Februari 2020: Kijktip: Frau Antje, een Hollandse hit in Duitsland

    Duitsland houdt van Frau Antje, al zestig jaar het uithangbord van export van kaas en boter. Hoewel ze in ons land nauwelijks bekend is, is Frau Antje bij onze oosterburen een ster die uitgroeide tot het symbool voor Nederland. De Duitser weet: zie je Frau Antje, dan gaat het over Holland. Frau Antje met joint en blik bier? Nederland is in verloedering. Maar anders dan traditionele beeldmerken als klompen en molens, is Frau Antje een levende persoon.

    Andere Tijden blikt op 26 februari met drie Frau Antjes terug op hun wonderlijke carrières en onderzoekt of presentator Astrid Sy ook Frau Antje kan zijn. Sophie Elpers, etnologe aan het Meertens Instituut die onderzoek deed naar Frau Antje, komt in de uitzending om de populariteit van het fenomeen toe te lichten.

    Andere Tijden, NPO 2, 26 februari, 22:20 uur

    Foto: Flickr.com, Frau Antje Beste Butter (CC BY-NC 2.0)

  • Februari 2020: Waarom komen de achternamen Jansen en De Vries zo vaak voor in Nederland?

    Er zijn meer dan 300.000 verschillende soorten achternamen in Nederland. De meest voorkomende 3000 achternamen worden wel gedragen door de helft van de bevolking. Waarom komen de achternamen Jansen en De Vries zo vaak voor in Nederland? Naamexpert Leendert Brouwer licht het toe bij NPO Radio 2

    >> Naar de Nederlandse Familienamenbank

  • Februari 2020: Lang leve de snackcultuur!

    Pizza, pannenkoeken en patat. De snackbarcultuur in Nederland is nog steeds ongekend populair, ondanks de opkomst van superfoods, groente-goeroes en gezonde snackalternatieven. 'Ongezond eten is een onlosmakelijk onderdeel van de Nederlandse eetcultuur', aldus antropoloog Irene Stengs (Meertens Instituut/VU).

    Sterrenchefs die het schoppen tot BN’er, kookprogramma’s met culinaire hoogstandjes en gelikte kookboeken met gezonde meesterwerken, ze houden Nederlanders niet uit de snackbar. 'Interessant is dat de Nederlandse fastfoodcultuur wel meebeweegt met allerlei andere ontwikkelingen in de samenleving, zoals de opkomst van een broodje kebab, de kapsalon, de kroket van Black Angus ragout, de vegan snackbar of de chiquere Fritique', aldus Stengs. Lees het hele artikel op de website van de VU.

    Foto: Simone Wolff
     

  • Januari 2020: Waar komt de traditie van vuurwerk vandaan?

    Reeds de Germanen hielden van herrie tijdens de jaarwisseling. „De overgang van Oud naar Nieuw is de oudste traditie van Nederland”, zegt etnoloog Peter Jan Margry van het Meertens Instituut. "Vuurwerk is een van de weinige tradities die is terug te voeren op de Germaanse cultuur." Nu geldt het afsteken van vuurwerk  in Nederland sinds vier jaar als immaterieel erfgoed. Lees in dit artikel van NRC een beknopte weergave van de geschiedenis van vuurwerk in Nederland

    Foto: Simone Wolff

  • Januari 2020: In de Kalverstraat sprak men het fraaist

    In het 19de-eeuwse Amsterdam kon je ten minste zeven dialecten van het Nederlands horen, ontdekte taalkundige Nicoline van der Sijs. De twee duidelijkste zijn, misschien niet heel verrassend: het volkse dialect van de Jordaan, en het etnisch gekleurde (joodse) dialect van de Jodenhoek (tegenwoordig zouden we dat een etnolect noemen). In de Kalverstraat sprak men het fraaist. Lees verder in NRC (en vergeet niet de mooie kaart met tongvallen zoals Gebed-zonder-endsch te vergroten).

    Foto: Kaartenbank Meertens Instituut

  • Januari 2020: Mellek is goed voor ellek

    Zeg jij “melk is goed voor elk” of eerder “mellek is goed voor ellek?” Die “e”, de sjwa, is de meest gebruikte klank in het Nederlands. En toch weten we er zo weinig over. Wat we wel weten, lijst taalwetenschapper Marc van Oostendorp voor het Belgische Radio 1 op. Luister hier naar de opname

    Foto: Flickr.com, Milk (CC0 1.0)

  • Januari 2020: Het verdwijnen van de Amsterdamse dialecten

    De rubriek Verloren Amsterdam van Nieuw Amsterdams Peil zoomt dagelijks in op stukjes Amsterdam die dreigen te verdwijnen of inmiddels al tot de historie behoren. Vandaag: het Amsterdamse dialect met Frans Hinskens en Nicoline van der Sijs, taalkundigen aan het Meertens Instituut. 

    In het verleden zou er zelfs een hele reeks aan Amsterdamse dialecten zijn geweest, verspreid over verschillende delen van de stad. ‘Die verscheidenheid lijkt allang opgedroogd te zijn’, zegt Hinskens. Lees verder.

  • Januari 2020: ‘De taalfout van nu is de taal van de toekomst’

    'Raar eigenlijk', stelt Trouw: aan de ene kant zijn steeds minder mensen te porren om Nederlands te gaan studeren, terwijl aan de andere kant het wetenschappelijke onderzoek naar de geschiedenis van onze taal opvallend uitbundig bloeit. Niet alleen onder de onderzoekers zelf; ook een breder publiek verdiept zich graag in 'het verhaal van onze taal'.

    Taalcolumnisten en -bloggers annex taalkundigen houden hun lezers op de hoogte van de laatste stand van taalhistorisch-wetenschappelijke zaken, maar de koningin van de historische taalkunde en de leesbare boeken daarover is Nicoline van der Sijs. 

    Lees meer...