• December 2019: Geen tsunami aan Engelse leenwoorden

    Taalcolumnist Ewoud Sanders is blij met de traditie dat uitgevers in het najaar veel nieuwe taalboeken uitgeven. Zoals het boek 15 Eeuwen Nederlandse taal van taalkundige Nicoline van der Sijs, waaraan hij in zijn column in NRC aandacht besteedt. Hij merkt op dat het boek interessante conclusies bevat: "Een andere conclusie is dat het wel meevalt met de zo vaak bejammerde invasie van Engelse woorden. Van der Sijs onderbouwt dit met cijfers uit onderzoek van twee miljoen woorden uit kranten en 55.668 gesproken woorden in acht uur vlogs. In die vlogs bleek slechts 2,3 procent van de woorden uit het Engels te komen. 'Dat is dus nog minder dan in de kranten, terwijl van vlogs en sociale media juist wordt beweerd dat ze zoveel Engels bevatten.' Er lijkt dus geen sprake te zijn van een tsunami aan Engelse leenwoorden."
    Lees de column in NRC.

     

  • December 2019: Wat weet de wetenschap over taal?

    Onlangs verscheen Human Language. From Genes and Brains to Behavior, een overzichtsboek onder redactie van de Nijmeegse hoogleraar Peter Hagoort over de actuele stand van zaken van onderzoek naar taal in grote delen van de wetenschap. Deze maand besteedt taalkundige Marc van Oostendorp van het Meertens Instituut aandacht aan dat boek met korte filmpjes over individuele hoofdstukken. Wat weten we bijvoorbeeld over hoe taal in de hersenen zit? Hoe is het evolutionair ontstaan? Op welke manier zijn communicatiesystemen van dieren met taal te vergelijken?

    Elke dag worden er filpjes online geplaatst. In de reeks zijn deze filmpjes al verschenen (via Neerlandistiek):

    Lees meer...
  • December 2019: ’In volksfeesten schuilt altijd gevaar’

    Volksfeesten dragen bij aan verbroedering, is de gedachte. Maar saamhorigheid slaat snel om in een loopgravenoorlog als aan de viering wordt getornd, zoals bij het Sinterklaasfeest of de vreugdevuren in Duindorp. „We zien een emancipatiestrijd. Nationale feesten veranderen door de eeuwen heen altijd.” Dat burgers zich druk maken over het voortbestaan van nationale tradities, is van alle tijden, weten de etnologen professor dr. Irene Stengs en dr. Markus Balkenhol van het Meertens Instituut.

    Stengs en Balkenhol wijzen erop dat tradities voortdurend veranderen onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen. Irene Stengs: „Dat kan heel snel gaan. Kijk naar Maarten van der Weijden, die de Elfstedentocht zwemt. Dat project past helemaal in de context van de klimaatverandering en bij onze nostalgie naar koude winters. Er zijn mensen die delen van de tocht van Van der Weijden nazwemmen. Meteen is zo een nieuwe traditie geboren.” Lees verder in de Telegraaf.

    Foto: Flickr.com, Bonfire Scheveningen (CC BY 2.0)

  • November 2019: Het Nederlands dat we nu spreken, hebben we te danken aan migranten

    "Migratie is al eeuwenlang het vliegwiel van verandering in het Nederlands, toont taalkundige Nicoline van der Sijs aan in het nieuwe boek ‘15 eeuwen Nederlandse taal’. Het boek is een plezier om te lezen", oordeelt Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale en taalschrijver van Trouw.
     
    De geschiedenis van de Nederlandse taal mag dan zo’n 1500 jaar geleden zijn begonnen, de voorgeschiedenis van onze taal gaat vele duizenden jaren verder terug en begint in wat nu het zuidelijke deel van Rusland is, schrijft Van der Sijs. Zo’n 5000 jaar voor Christus werd de Russische steppe bewoond door nomaden die een taal spraken die nu het Indo-Europees wordt genoemd. Uit deze oertaal zijn onder meer het Sanskriet en het Grieks, en ook de Romaanse en Germaanse talen ontstaan. Uit het West-Germaans ontstond het Oudnederlands ongeveer 15 eeuwen geleden.
    Lees meer...
  • November 2019: Wat bedoelt een koe die loeit?

    Wat bedoelt een koe die loeit? Leonie Cornips, bijzonder hoogleraar taalcultuur aan Meertens Instituut en Universiteit Maastricht, onderzoekt de taal van de koe. Daarvoor bezocht Cornips het afgelopen jaar meerdere stallen van melkveehouders. Cornips constateerde daar dat koeien elkaar begroeten, maar ook de boer, of dat ze op een bepaalde manier loeien als ze gemolken willen worden. Ze ontdekte patronen in het geloei van de koe, maar besefte ook dat we nog niet zoveel weten over koeientaal.

    Is het een begroeting? Of een roep om aandacht? Bekijk de video bij Nieuwe Oogst. 

  • November 2019: Convenant voor de bescherming van de Limburgse taalcultuur

    In 1997 werd het Limburgs door de overheid erkend als officiële regionale taal. Op 6 november ondertekende minister Knops het convenant Limburgs met de provincie Limburg. Dat moet ervoor zorgen dat de Limburgse taalcultuur beter beschermd wordt, want het dialect dreigt te verdwijnen. Leonie Cornips, bijzonder hoogleraar taalcultuur aan Meertens Instituut en Universiteit Maastricht, vertelt op de radio dat het dialect vooral bij de allerkleinsten aan het verdwijnen is, bij de peuters en jonge kinderen. Welke maatregelen zouden er genomen kunnen worden? Luister naar het interview op NPO Radio 1.

    Lees ook de Vraag van de Maand uit onze nieuwsbrief van april 2019: Wat betekent erkenning van het Limburgs in de praktijk?


    Foto: Simone Wolff

  • November 2019: Immer Ärger mit dem Schwarzen Peter

    De Neue Zürcher Zeitung uit Zwitserland besteedt veel aandacht aan de recente ontwikkelingen rondom de Zwarte Piet-discussie, zoals de actiegroep Kick Out Zwarte Piet en het besluit van de Nederlandse omroepen om alleen nog roetveegpieten op tv te tonen. De krant geeft ook een overzicht van de discussie door de jaren heen. Aan het woord komt Markus Balkenhol, etnoloog aan het Meertens Instituut.
    Lees meer in de Neue Zürcher Zeitung

    Foto: Flickr.com, Sinterklaas (CC BY-NC-ND 2.0)

  • November 2019: Bepalen techbedrijven door emoji's onze taal?

    De afgelopen weken hebben mobiele-telefoonbezitters er bijna 400 emoji’s bij gekregen, en ook deze keer was er onrust over de emoji-update. Bijvoorbeeld: waarom wel een otter, terwijl er nog geen bever-emoji is – ondanks een enthousiaste Canadese campagne daarvoor? En er is na elke update van de emoji’s online discussie over hoeveel schakeringen er in de huidskleuren van de gezichtjes moeten zitten en hoeveel genderopties de plaatjes moeten hebben. 

    Unicode, een internationaal consortium met daarin vooral techbedrijven zoals Google, Facebook en Huawei en enkele overheden, beslist in besloten vergaderingen om de zoveel maanden welke symbooltjes officieel worden toegelaten, en welke niet. Wordt de selectie van emoji’s aan ons opgedrongen, en bepalen techbedrijven welke woorden we mogen gebruiken, zoals een actiegroep zelfs stelt?

    Lees meer...
  • November 2019: Geëmigreerde Nederlanders hechten nog sterk aan de Nederlandse taal en lekkernijen

    Nederlanders die naar het buitenland verhuizen houden ook daar vast aan de Nederlandse taal en cultuur. Dat blijkt uit onderzoek van de Taalunie en het Meertens Instituut. "Ze spreken graag Nederlands, houden veel contact met het thuisland, eten regelmatig kroketten en stroopwafels en vieren Sinterklaas", zegt onderzoeker en hoogleraar historische taalkunde Nicoline van der Sijs van het Meertens Instituut.

    Voor het onderzoek zijn bijna 7000 geëmigreerde Nederlanders en Vlamingen uit 130 verschillende landen ondervraagd. De resultaten laten voor geëmigreerde Belgen hetzelfde beeld zien: de Nederlandse taal en tradities, zoals lekkernijen en feestdagen uit het geboorteland, worden vastgehouden. Dat is opvallend, zo Van der Sijs, omdat uit eerder onderzoek bleek dat Nederlanders die in de vorige eeuw naar Canada of Australië vertrokken, hun moedertaal juist snel opgaven. 

    Lees meer...
  • November 2019: Statenvertaling diende niet als basis voor Nederlandse eenheidstaal

    Op 26 november opende de tentoonstelling over 400 jaar Statenvertaling die de komende maanden de Statenpassage van de Tweede Kamer zal sieren. De initiatiefnemer, SGP-Kamerlid Roelof Bisschop, onderstreepte in een interview in het Reformatorisch Dagblad het belang van de Statenvertaling voor de vorming van het Nederlands: „Wij realiseren ons vaak te weinig dat onze Nederlandse taal is gevormd door de Statenvertaling. Groningers en Zeeuwen moesten destijds bij elkaar komen, er werden afspraken gemaakt over grammatica en de schrijfwijze van woorden. De vertaling heeft als het ware de basis voor de Nederlandse eenheidstaal gelegd, en onze taal verrijkt met nieuwe constructies.” 

    In hetzelfde dagblad betoogde Cora van de Poppe, promovenda aan Universiteit Utrecht, enkele dagen later dat dit een taalmythe is die taalkundigen, waaronder Nicoline van der Sijs van het Meertens Instituut, al jaren proberen te nuanceren. Lees in het Reformatorisch Dagblad waarom deze mythe in de negentiende eeuw wilde bijdragen aan een nationalistisch gevoel van eenheid.

    Foto: Rijksstudio, band voor een bijbel, anoniem, 1718

     

  • November 2019: Premier Rutte noemt Zwarte Piet-website van het Meertens Instituut in Tweede Kamer

    Op de website van het Meertens Instituut staat een Zwarte Piet-FAQ: antwoorden op de meestgestelde vragen rondom de Zwarte Piet-traditie en -discussie. Premier Rutte noemde op 19 november ons onderzoek naar tradities en Zwarte Piet in de Tweede Kamer:

    "Specifiek over Piet is mijn standpunt het volgende en dat heb ik hier vaker neergelegd. Dat is een traditie die in Nederland verandert. Dat is zoals altijd met tradities in Nederland, dat gaat geleidelijk. Dat zie je op dit moment gebeuren. Die Piet is aan het verkleuren in allerlei streken in dit land. Het hoort ook bij maatschappelijke tradities dat ze door de tijd heen veranderen. Het Meertens Instituut heeft er een prachtig onderzoek naar gedaan en dat werkt ook zo. Dan moet je oppassen dat je niet als overheid gaat voorschrijven hoe die Piet eruitziet en dat je een kinderfeest in een wet gaat vastleggen."

    Meer weten over de veranderende tradities rondom het Sinterklaasfeest? Klik hier voor de FAQ: 'Vragen over Zwarte Piet.' Klik hier voor het verslag van de Tweede Kamer-bijeenkomst.