• December 2019: ’In volksfeesten schuilt altijd gevaar’

    Volksfeesten dragen bij aan verbroedering, is de gedachte. Maar saamhorigheid slaat snel om in een loopgravenoorlog als aan de viering wordt getornd, zoals bij het Sinterklaasfeest of de vreugdevuren in Duindorp. „We zien een emancipatiestrijd. Nationale feesten veranderen door de eeuwen heen altijd.” Dat burgers zich druk maken over het voortbestaan van nationale tradities, is van alle tijden, weten de etnologen professor dr. Irene Stengs en dr. Markus Balkenhol van het Meertens Instituut.

    Stengs en Balkenhol wijzen erop dat tradities voortdurend veranderen onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen. Irene Stengs: „Dat kan heel snel gaan. Kijk naar Maarten van der Weijden, die de Elfstedentocht zwemt. Dat project past helemaal in de context van de klimaatverandering en bij onze nostalgie naar koude winters. Er zijn mensen die delen van de tocht van Van der Weijden nazwemmen. Meteen is zo een nieuwe traditie geboren.” Lees verder in de Telegraaf.

    Foto: Flickr.com, Bonfire Scheveningen (CC BY 2.0)

  • November 2019: Immer Ärger mit dem Schwarzen Peter

    De Neue Zürcher Zeitung uit Zwitserland besteedt veel aandacht aan de recente ontwikkelingen rondom de Zwarte Piet-discussie, zoals de actiegroep Kick Out Zwarte Piet en het besluit van de Nederlandse omroepen om alleen nog roetveegpieten op tv te tonen. De krant geeft ook een overzicht van de discussie door de jaren heen. Aan het woord komt Markus Balkenhol, etnoloog aan het Meertens Instituut.
    Lees meer in de Neue Zürcher Zeitung

    Foto: Flickr.com, Sinterklaas (CC BY-NC-ND 2.0)

  • November 2019: Premier Rutte noemt Zwarte Piet-website van het Meertens Instituut in Tweede Kamer

    Op de website van het Meertens Instituut staat een Zwarte Piet-FAQ: antwoorden op de meestgestelde vragen rondom de Zwarte Piet-traditie en -discussie. Premier Rutte noemde op 19 november ons onderzoek naar tradities en Zwarte Piet in de Tweede Kamer:

    "Specifiek over Piet is mijn standpunt het volgende en dat heb ik hier vaker neergelegd. Dat is een traditie die in Nederland verandert. Dat is zoals altijd met tradities in Nederland, dat gaat geleidelijk. Dat zie je op dit moment gebeuren. Die Piet is aan het verkleuren in allerlei streken in dit land. Het hoort ook bij maatschappelijke tradities dat ze door de tijd heen veranderen. Het Meertens Instituut heeft er een prachtig onderzoek naar gedaan en dat werkt ook zo. Dan moet je oppassen dat je niet als overheid gaat voorschrijven hoe die Piet eruitziet en dat je een kinderfeest in een wet gaat vastleggen."

    Meer weten over de veranderende tradities rondom het Sinterklaasfeest? Klik hier voor de FAQ: 'Vragen over Zwarte Piet.' Klik hier voor het verslag van de Tweede Kamer-bijeenkomst.
  • November 2019: De Zwarte-Pietendiscussie gaat niet alleen om kleur

    De Zwarte-Pietendiscussie gaat niet alleen over de kleur van Zwarte Piet, zegt antropoloog Markus ­Barkenhol van het Meertens Instituut. De onderliggende vraag is veel meer wat de identiteit van Nederland is en hoe we omgaan met minderheden. Lees verder in het Nederlands Dagblad. (Artikel gratis na registratie.)

    Foto: Flickr.com, Gerard Stolk (CC BY-NC 2.0)
     
     
  • November 2019: Stuttgarter Zeitung over Zwarte Piet

    De Duitse krant Stuttgarter Zeitung doet verslag van de recente ontwikkelingen rondom Zwarte Piet in Nederland, zoals het verdwijnen van Zwarte Piet op tv. Onze antropoloog Markus Balkenhol geeft uitleg bij de ontwikkelingen. Lees verder in de Stuttgarter Zeitung

    Foto: Flickr.com, David Shamma - Zwarte Piet Parade (CC BY-NC 2.0)

  • Oktober 2019: Luisteren naar de stem van een Brabants meisje van 100 jaar geleden

    Op de website van Brabants Erfgoed kunnen we meer lezen over het leven van 'een doodgewoon' Brabants meisje, dat 100 jaar geleden leefde. De website maakt daarbij gebruik van de Dialectenbank van het Meertens Instituut, waar het meisje zelf meer vertelt over haar leven. Een aanrader, zo zegt Brabants Erfgoed: in de Dialectenbank zijn veel meer verhalen van 'normale' mensen te beluisteren. Naar het verhaal van het meisje bij Brabants Erfgoed


    Foto: Brabants meisje met koe. (Bron: Uitgeverij Weenenk & Snel, Baarn en Collectie Nederlands Openluchtmuseum, Inv.nr.: 173015, 1920-1940)
  • Oktober 2019: Halloweenhoofdstad Zoetermeer

    Zoetermeer is de zelfverklaarde Halloweenhoofdstad van Nederland. NRC-columnist Christiaan Weijts is dieper in de traditie van Halloween gedoken en stelt na het lezen van het Halloween-dossier op de website van het Meertens Instituut: "Het is geen toeval dat Zoetermeer zich als horrorhoofdstad profileert." Lees verder in NRC

    Foto: Flickr.com, Meanwhile in my garden - Chris (CC BY-NC-ND 2.0)

  • Oktober 2019: Bang zijn voor de wolf: het 'Roodkapje-syndroom'

    De definitieve vestiging van de wolf in Nederland wordt niet door iedereen met open armen ontvangen: er heerst een angst voor dit dier. Dit wordt het Roodkapje-syndroom genoemd: veel mensen zijn bang voor de wolf omdat ze uit verhalen zoals Roodkapje hebben begrepen dat het dier gewelddadig is. "De wolf heeft in volksverhalen al eeuwenlang de reputatie van het wilde, bloeddorstige beest", zegt Theo Meder, etnoloog bij het Meertens Instituut. "In sprookjes is de wolf vaak de domme, maar gevaarlijke sterke doder. Hij is regelmatig de rivaal van de slimme, maar minder sterke vos. Daarnaast geloofde men vroeger ook in weerwolven, daar was grote angst voor." Lees verder bij nu.nl.


    Foto: Simone Wolff, wolf in Artis

  • Oktober 2019: Platteland versus stad: is er sprake van wantrouwen?

    De stikstofcrisis en het daaropvolgende boerenprotest legt de diepe kloof tussen stad en platteland bloot. Is dit de wraak van door de Randstad vergeten gebieden? ‘Er is enorm wantrouwen, beide kanten op', zo zegt Sophie Elpers, onderzoeker naar materiële cultuur aan het Meertens Instituut in Trouw. Voorbeelden van structurele onmin tussen de stedelijke bevolking en de mensen die buiten de stad wonen zijn er genoeg. Maar: 'We staan aan het begin van de discussie.'
    Lees verder in het Parool

    Foto: Evy van Schelt 

     

  • Oktober 2019: Wie is de eigenaar van het platteland?

    Boeren trekken in deze weken boos naar Den Haag voor het boerenprotest. De boosheid van boeren op de 'rest van de maatschappij' is tekenend voor wat er aan de hand is, zegt Sophie Elpers, onderzoeker naar materiële cultuur aan het Meertens Instituut. "Ik denk dat er een strijd woedt over de vraag wie er eigenlijk eigenaar is van het platteland. Wie is eigenaar en wie heeft de kennis en kunde om zich eigenaar te mogen noemen?"
     
    Een waardeoordeel wil Elpers er niet aan verbinden, maar ze ziet wel van alles gebeuren. “De verantwoordelijkheid voor het platteland wordt vaak weggenomen bij de boer. Het zijn stedelingen die zeggen hoe het eruit moet zien. Zij vinden dat we de manier waarop we het platteland vormgeven niet langer moeten overlaten aan boeren." 
    Lees verder in Trouw

    Foto: Simone Wolff
  • September 2019: Genderneutraal speelgoed?

    De oproep voor minder seksistisch speelgoed in Nederland kwam emancipatieminister Ingrid van Engelshoven (D66) op felle kritiek te staan. Volgens antropoloog Irene Stengs van het Meertens Instituut zullen critici er maar aan moeten wennen: de geest is allang uit de fles als het gaat om stereotype speelgoed. Fabrikanten als Lego en Mattel spelen daar al jaren op in, nemen afscheid van de man als typische avonturier en de vrouw als verzorgende. Stengs: "Het is goed dat we daarover in gesprek zijn. Maar de reacties zijn hevig bij dit soort thema’s, zoals bij meer cultuurtradities die veranderen. Kijk naar Zwarte Piet, of neem de discussie rond het vuurwerk." Lees verder in het AD.

    Foto: Simone Wolff