• Maart 2020: Een korte geschiedenis van epidemische luchtwegaandoeningen

    Nadat premier Rutte op 13 en 15 maart vergaande maatregelen afkondigde om de Covid-19 epidemie beter te kunnen beheersen, stelden meerdere mensen aan medisch historicus Marieke Hendriksen de vraag 'hoe we dat dan vroeger deden'. Waarmee men bedoelde: hoe gingen mensen, in Nederland en daarbuiten, in het verleden om met epidemieën van luchtweginfecties? Het korte antwoord is: heel anders. 
    Met het lange antwoord zou Hendriksen - onderzoeker bij de onderzoeksgroep Nederlandse cultuur en identiteit, NL Lab - een boek kunnen vullen, maar het korte antwoord is goed materiaal voor een blog. 

    Lees meer...
  • Maart 2020: Corona nu al onlosmakelijk verbonden met rituelen

    Corona is nu al onlosmakelijk met rituelen verbonden. Er worden nieuwe rituelen bedacht; denk aan het applaudiseren voor zorgverleners op 17 maart en het plaatsen van teddyberen in de raamkozijnen. Er zijn ook veel rituelen die juist niet plaatsvinden, de rituele kalender ligt overhoop. Paasvuren mogen niet doorgaan, Koningsdag wordt dit jaar niet gevierd en corona zet ook een streep door suikerfeestvieringen. Veel mensen krijgen te maken met levensloopvieringen die vanwege corona niet in de gebruikelijke vorm kunnen plaatsvinden. Voor verjaardagen wordt vaak een andere oplossing gevonden, maar eenzame uitvaarten - vooral in Spanje en Italië - zijn verdrietig. En niet te vergeten: rituelen hebben ervoor gezorgd dat het virus wijdverspreid raakte. Carnaval en après-ski staan aan het begin van de epidemie in Nederland. 

    Lees meer...
  • Maart 2020: 'Een patatje is eigenlijk een klein feestje'

    Niets is zo Nederlands als de snackbar. Maar wat is nou eigenlijk de culturele betekenis van de hete loeierd en de berenhap? Ad Valvas, het tijdschrift van de VU, gaat met antropoloog Irene Stengs op veldwerk in de snackbar - met een patatje erbij. 'Alle lagen van de bevolking komen in de snackbar.' Verder lezen in het artikel 'Veldwerk in de snackbar'.

    Foto: Simone Wolff

  • Maart 2020: Hoe klinkt de Euregio Maas-Rijn?

    Taalonderzoeker Leonie Cornips (Meertens Instituut en Universiteit Maastricht) is betrokken bij het project Terra Mosana. Terra Mosana is een Euregionaal project dat de gemeenschappelijke geschiedenis van de Euregio - grofweg het gebied tussen Maastricht, Luik, Aken, Beringen, Jülich, Leopoldsburg en Tongeren - bestudeert. In die geschiedenis horen ook de talen van vroeger en nu. De onderzoekers willen weten, én aan iedereen laten horen, hoe rijk de talen en dialecten zijn tussen Maas en Rijn. Daarom vragen ze aan inwoners uit die streek om zeven zinnen in te spreken via Whatsapp. De verzamelde geluidsfragmenten worden samengevoegd tot een geluidskunstwerk.

    De eerste ingesproken zinnen zijn al verwerkt tot een korte meertalige soundscape. Lees (en luister) verder bij Neerlandistiek.

    Woont u in deze regio en wil u meedoen aan dit project zodat ook uw dialect, Turks, Arabisch, Pools, mengtaal, Engels te beluisteren valt in een expositie, film of podcast? Klik hier voor de oproep van Terra Mosana.

  • Maart 2020: 'Deze epidemie leert ons dat je niet alles in de hand hebt'

    Terwijl het coronavirus zich verspreidt, staan veel mensenlevens even stil. Het coronavirus confronteert ons onvermijdelijk met existentiële vragen. Ingrijpende maatregelen van de overheid doorbreken onze dagelijkse routines en de onzekerheid slaat toe. Hoe gaan we daarmee om en waar vinden we houvast? Waar kunnen we terecht met onze onzekerheid? Volgens etnoloog Peter Jan Margry, onderzoeker bij het Meertens Instituut en hoogleraar Europese etnologie aan de UvA, moeten we inzien dat we niet alles onder controle kunnen houden.
    Lees verder bij NEMO Kennislink.

    Foto: Flickr.com, Lourdes (CC BY 2.0)

  • Maart 2020: De verspreiding van nepnieuws in tijden van corona

    Sinds de coronacrisis ons land heeft bereikt, worden we overspoeld met coronanieuws. Maar niet alle berichtgeving is betrouwbaar. Via sociale media gaan er allerlei nepberichten rond, met name medische adviezen om het coronavirus tegen te gaan.

    Hoe komt het dat er zoveel nepberichten worden verspreid in tijden van corona? NEMO Kennislink ging in gesprek met Theo Meder, hoogleraar Volksverhaal en vertelcultuur aan de Universiteit Groningen en onderzoeker aan het Meertens Instituut. Hij doet onder andere onderzoek naar moppen en broodjeaapverhalen, die nu een hausse beleven. Meder: "Als er een tekort is aan informatie, gaan mensen dat zelf opvullen."
    Lees verder bij NEMO Kennislink.

  • Maart 2020: Opmerkelijk taaladvies in Vlaanderen

    De Vlaamse Minister van Onderwijs Ben Weyts deed onlangs een oproep aan ouders van anderstalige leerlingen om 'ook thuis na 15.30 uur en in het weekend Nederlands te spreken'. Het idee is dat er een kloof in resultaten is tussen leerlingen die thuis Nederlands spreken en leerlingen die thuis een andere taal spreken. Experts reageren afwijzend. 'Het heeft geen enkele zin om ouders gebroken Nederlands te laten spreken met hun kinderen.'

    Lees meer...
  • Maart 2020: 'Piusarchieven' vanwege corona alweer gesloten

    Peter Jan Margry (63) verliet woensdag als laatste onderzoeker de Vaticaanse archieven. De hoogleraar Europese etnologie aan de Universiteit van Amsterdam en onderzoeker aan het Meertens Instituut moest uiteindelijk ook voor het coronavirus wijken. Lees verder in het Reformatorisch Dagblad

    foto: Congregatie van de Geloofsleer (door Peter Jan Margry)

  • Februari 2020: Schrikkeldag: buitengewoon gewoon

    Deze week werd het Meertens Instituut een aantal keer door de media benaderd met de vraag of er in Nederland bijzondere tradities bestaan die aan Schrikkeldag gekoppeld kunnen worden. Het antwoord is best verbazend: Schrikkeldag is een bijzondere dag waarop weinig uitzonderlijks gebeurt. We schreven er een stukje over dat op de website van de KNAW te lezen is. Lees verder

  • Februari 2020: Deutschland liebt Frau Antje

    Duitsland houdt van Frau Antje. Al zestig jaar is ze het blanke, blonde en blozende uithangbord van de Nederlandse kaasexport. Ze is er bekender dan de koning, iedereen zingt haar slogan "Frau Antje bringt Käse aus Holland" mee en haar naamsbekendheid is er even groot als die van Mercedes.

    Lees meer...
  • Februari 2020: Internationale Dag van de Moedertaal: kleinere talen in leven houden

    Op 21 februari is het de Internationale Dag van de Moedertaal. Het is een dag die is uitgeroepen door Unesco om kleinere talen als cultureel erfgoed in leven te houden. 

    Talen veranderen altijd, ook in Nederland. Dialecten vervagen of verdwijnen zelfs. Hoeveel mensen in Nederland dialect spreken, is niet te zeggen. Betrouwbare cijfers daarover ontbreken. Maar onderzoekers zijn het erover eens: het is stukken minder dan vroeger. Dat heeft onder meer met onderwijs te maken: daar is minder aandacht voor het spreken en schrijven van dialect. Maar ook door verhuizingen en carrièrekansen vervagen de dialecten, zegt Marc van Oostendorp, hoogleraar en onderzoeker bij het Meertens Instituut. 

    Lees verder bij RTL Nieuws

    Foto: Flickr.com, Language (CC BY-NC 2.0)