Algemeen

  • Het Meertens Instituut bestudeert en documenteert taal en cultuur in Nederland en Nederlandse taal en cultuur in de wereld. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven. Het instituut vormt samen met het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (Huygens ING) en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) het KNAW Humanities Cluster.

    Directie

    Algemeen directeur: Prof. dr. Antal van den Bosch

    Directeur bedrijfsvoering: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

    Voorzitter Onderzoeksraad: Prof. dr. Irene Stengs

    Hoofd Digitale Infrastructuur: Gertjan Filarski

    Bedrijfsvoering

    De niet-wetenschappelijke diensten op het instituut, zoals personeelszaken, financiën, communicatie, DTP, receptie en secretariaat zijn ondergebracht bij het bedrijfsbureau van het KNAW Humanities Cluster.

    Directeur bedrijfsvoering: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

    Communicatie

    De medewerkers van de afdeling communicatie zijn verantwoordelijk voor de organisatie van interne en externe communicatieactiviteiten en uitingen. Hieronder vallen ook werkzaamheden als webredactie en DeskTopPublishing (DTP). Het secretariaat biedt daarnaast ondersteuning aan het MT.

    Communicatie & PR: Drs. Simone Wolff
    Webredacteur: Dr. Mathilde Jansen

    Collecties

    Al meer dan 60 jaar verwerft het Meertens Instituut archieven en worden er collecties aangelegd door onderzoekers. Dit unieke materiaal op het terrein van de Nederlandse etnologie en variatielinguïstiek behoort tot het nationale erfgoed van Nederland.

    Coördinator bibliotheek: Lidy Jansen
    Collectiemanager: Drs. Douwe Zeldenrust

    Digitale Infrastructuur

    De afdeling Digitale Infrastructuur beweegt zich op het grensvlak van ICT, onderzoek en cultureel erfgoed. Daarnaast beheert zij verschillende websites namens het Meertens Instituut waarmee algemene informatie en resultaten van onderzoek voor algemeen publiek en andere onderzoekers ontsloten wordt.

    Hoofd: Gertjan Filarski

    Wetenschapscommissie

    De wetenschapscommissie is een door de KNAW benoemde commissie die zowel de directie van het instituut adviseert als de directie van de KNAW. Momenteel bestaat de wetenschapscommissie uit de volgende leden:

    Prof. dr. ir. John Nerbonne (voorzitter), Rijksuniversiteit Groningen

    Prof. dr. Liliane Haegeman, Universiteit Gent

    Prof. dr. Valdimar Hafstein, Universiteit van IJsland

    Prof. dr. Henkjan Honing, Universiteit van Amsterdam

    Prof. dr. Roeland van Hout, Radboud Universiteit Nijmegen

    Prof. dr. Marc Jacobs, Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed FARO

    Prof. dr. Joep Leerssen, Universiteit van Amstedam

    Prof. dr. Alexandra Lenz, Institüt for Germanistiek Wien

    Prof. dr. Andreas Witt, Universiteit Keulen

     

     

  • Met vragen over onderzoek, bijeenkomsten en nieuws van het Meertens Instituut kunt u terecht bij de afdeling Communicatie. De afdeling kan van dienst zijn bij het zoeken naar deskundigen.

    U kunt hiervoor telefonisch contact opnemen met Simone Wolff via 020 4628 539 of via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

    De afdeling is ook gewoon bereikbaar tijdens de thuiswerkperiode in verband met de coronacrisis (tot en met 1 juni 2020).


    Persberichten

    Wilt u de persberichten van het Meertens Instituut ontvangen, stuur dan een e-mail aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

    Hieronder vindt u alle persberichten, verzonden vanaf januari 2013. 

    2020

    2018

    2017

    2016

    2015

    2014

    2013

  • In het maatschappelijke en politieke debat, zowel in Nederland als daarbuiten, nemen begrippen als verbinding, gemeenschap, identiteit, diversiteit, traditie, natie en volk de laatste jaren een prominente plaats in. Deze begrippen duiken veelal op in discussies over de (al dan niet negatieve) gevolgen van processen zoals individualisering, ontkerkelijking, migratie en globalisering. Het gebruik ervan weerspiegelt een zoektocht naar eigenheid en geborgenheid. Doordat mensen ervaren dat de samenleving verandert en ze zich daardoor bedreigd voelen, leeft zowel in Nederland als breder in Europa de groeiende behoefte om zich te onderscheiden van zogeheten ‘anderen’ of ‘vreemdelingen’. De opkomst van nationalistische politieke bewegingen in vrijwel alle westerse landen is daar slechts één uitingsvorm van.

    In dit politieke klimaat wordt vaak teruggegrepen op taal en cultuur als ultieme uitdrukkingsvormen van eigenheid dan wel anders-zijn – veelal in combinatie met ideeën over wat binnen de nationale grenzen ‘hoort’. Taal en cultuur worden daarbij gezien als dragers van ‘collectieve’ identiteiten. Al lijkt dit verschijnsel internationaal, de vraag rijst in hoeverre de manier waarop zulke onderscheidingen worden gemaakt en ervaren in Nederland toch eigen specifieke kenmerken heeft. Welke rol spelen taal en cultuur in het leven van alledag?

    Het onderzoek aan het Meertens Instituut is al decennia gericht op de taal en cultuur in het dagelijks leven in Nederland, in internationaal, vergelijkend en historisch perspectief. De ontwikkelingen in de Nederlandse taal en cultuur kunnen beter worden begrepen door deze te vergelijken met die elders in de wereld; daarmee draagt het Meertens Instituut ook bij aan de internationale wetenschap.

    De stem van onderzoekers van het Meertens Instituut wordt steeds vaker gehoord in de media. In het licht van de genoemde maatschappelijke ontwikkelingen heeft het onderzoek van het Meertens Instituut de laatste jaren namelijk een nieuwe urgentie gekregen. De genuanceerde blik die wetenschappelijk onderzoek biedt op maatschappelijke tegenstellingen kan een tegenwicht bieden tegen de soms heftige emoties waarmee het debat daarover wordt gevoerd. Vragen naar de huidige dynamiek in de omgang met taal en cultuur, en hoe de daaruit voortvloeiende identiteitspolitieke veranderingen begrepen moeten worden, staan de komende jaren dan ook centraal in het onderzoeksprogramma van het instituut. Een focus op de uiteenlopende manieren waarop in de samenleving wordt gedacht over en gewerkt aan collectieve identiteiten, zoals deze gestalte krijgen in alledaagse culturele en talige praktijken, is wat de verschillende onderzoeksgebieden van de diverse disciplines binnen het instituut bindt. Met een multidisciplinaire inzet, vanuit meerdere taalkundige en etnologische invalshoeken, wil het instituut de gelaagdheid van processen van identificatie belichten. Het is de ambitie van het Meertens Instituut om de stem van het onderzoek nog duidelijker te laten klinken in het maatschappelijk debat, en om aan de hand van de Nederlandse inzichten en onderzoeksdata een leidende positie in te nemen in het wetenschappelijk debat.

    De ambities van het Meertens Instituut voor 2018-2023 zijn, samengevat:

    1. We doen onderzoek naar cultuur en taal in Nederland, in een mondialiserende wereld;
    2. Wij onderzoeken hoe taal en cultuur veranderen, hoe collectieve identiteiten worden geconstrueerd, en welke rol lichamelijke en cognitieve dimensies hierin spelen. In zowel het maatschappelijke als wetenschappelijke debat hierover wil het Meertens Instituut een richtinggevende positie innemen;
    3. Het Meertens Instituut kent een rijke traditie van empirisch en historisch onderzoek naar veranderingsprocessen op het gebied van cultuur en taal. Dit langlopend onderzoek is verbonden met uitgebreide collectievorming: documentatie van het verzamelde materiaal blijft een kerntaak van het instituut;
    4. We staan open voor innovaties: we benutten onze bestaande expertise maar verwelkomen ook nieuwe paradigmata, methoden en technieken. We verkennen digitale innovaties en geven zelf die innovaties vorm.
    5. Het instituut bevindt zich in de unieke positie dat het zich kan committeren aan lange-termijnprojecten, zoals het ontwikkelen van digitale infrastructuren en het actief onderhouden van projectresultaten.

     

  • Het Meertens Instituut doet onderzoek naar de Nederlandse taal en cultuur. Binnen dit onderzoek worden vier onderzoeksgebieden onderscheiden: orale cultuur, tradities en rituelen, syntactische variatie en fonologische variatie. Binnen orale cultuur wordt onderzoek verricht naar de mondelinge overlevering van liederen en volksverhalen in Nederland. Tradities en rituelen worden binnen het onderzoek opgevat als een vorm van (publiek) handelen waarmee een persoon of groep zijn of haar eigen identiteit beleeft en uitdraagt. Syntactische variatie  betreft de talige variatie op zinsniveau; de fonologische variatie gaat over talige variatie op klankniveau. Alle vier deze onderzoeksgebieden hebben een lange traditie op het Meertens Instituut: ze zijn gedocumenteerd in grote corpora en de onderzoekers die eraan verbonden zijn, behoren tot de internationale top van hun vakgebied.

    De vier onderzoeksgebieden  worden bestudeerd vanuit een synchroon en diachroon perspectief. Het onderzoek is erop gericht om eigentijdse talige en culturele fenomenen te begrijpen door te kijken naar het ontstaan, de verspreiding en ontwikkeling ervan.

    Theoretische benaderingen

    Bovengenoemde onderzoeksgebieden worden bestudeerd vanuit vier theoretische benaderingen. Ten eerste de structuralistische benadering, waarbij generalisaties worden gemaakt om tot een theoretische verklaring te komen. De generatieve theorie is dominant binnen het taalkundig onderzoek op het instituut. Ook binnen de orale cultuur bestaan theoriën die afkomstig zijn uit een structuralistische benadering. Een andere belangrijke benadering binnen het etnologisch onderzoek is de interpretatieve benadering. Daarbij wordt gekeken naar de betekenis en symboliek van het menselijk handelen. Deze antropologische benadering vinden we ook in de sociolinguïstiek, een onderzoeksgebied waarin de sociale betekenis van taal centraal staat. De kwantitatieve benadering maakt gebruik van statistische methoden om grote hoeveelheden data te onderzoeken. Ook deze is gebruikelijk in de sociolinguïstiek. Ten slotte is er de cognitieve benadering van taal- en cultuurverschijnselen. Het gaat hier om een nieuwe benadering binnen het onderzoek aan het Meertens Instituut. Een van de onderzoeksvragen is hoe taal en muziek georganiseerd zijn in onze hersenen.

  • Het Meertens Instituut is aanwezig op de volgende sociale media:
     

    Twitter

    Volg het Meertens Instituut op Twitter.
     

    Facebook

    Word een Facebook-volger van het Meertens Instituut.
     

    LinkedIn

    Het Meertens Instituut op LinkedIn.
     

    Instagram

    Foto's van het Meertens Instituut.
     

    Video's: Meertens in Beeld