Hieronder vindt u een overzicht van publicaties die (mede) tot stand zijn gekomen door medewerkers van het Meertens Instituut.

  • Passie voor de passie De Matthäus, The Passion en andere passiespelen in ontkerkelijkt Nederland

    Ernst van den Hemel

    Elk jaar beleven miljoenen Nederlanders een opvoering van het lijdensverhaal van Christus. Of het nu gaat om de Matthäus-Passion, The Passion of een van de vele andere passiespelen, in Nederland is er sprake van een opvallende populariteit van het verhaal van Christus’ kruisiging. Wat betekent deze passie voor de passie?

     
    Vaak wordt gewezen op het genie van Bach of de kracht van het bijbelverhaal. Maar is dat ook wat mensen beleven? Wat voelt, bijvoorbeeld, een babyboomer met religie-allergie bij het zingen van het 'Erbarme Dich' in de meezing-Matthäus? En wat betekent het grote, lichtgevende kruis dat tijdens The Passion voor de ogen van ruim drie miljoen tv-kijkers door de straten van een stad gedragen wordt?
  • Songbook van Ruud de Wild Reis naar de oorsprong van het Nederlandse lied

    Ruud de Wild, Martine de Bruin & Garrelt Verhoeven

    De geschiedenis van het Nederlandse lied gaat voor de meesten van ons niet verder terug dan de vroegste liedjes waarvan opnamen bewaard gebleven zijn. Krakend uit de speakers van een radio of uit de groeven van een vinylplaat, of in de streaming audio van het internet. De ‘Hollandse Hits van het verleden’ blijven daarom gewoonlijk beperkt tot de radioklassiekers van de vroege twintigste eeuw tot en met recente hits.
     
    Maar voor de oorsprong van het Nederlandse lied moeten we vele eeuwen terug, naar het middeleeuwse klooster waar de mystieke liederen van Hadewijch geklonken moeten hebben. Het was het begin van een eeuwenlange traditie om in het Nederlands te zingen. Over liefde en dood, over oorlog en vrede, over lust en vertier, over vreugde en verdriet, over God en geloof, en over alles wat er verder toe doet in het leven. Nederland zong en Nederland zingt, of het nu in een koor is of onder de douche.
  • 15 eeuwen Nederlandse taal

    Nicoline van der Sijs

    Hoe ontstond het Nederlands uit het Indo-Europees? Hoe belangrijk was het contact met sprekers van andere talen, dialecten of groepstalen? Waarom leren we op school dat 'hij vindt' met dt moet, maar 'ik vind' met een d? 15 eeuwen Nederlandse taal beschrijft de evolutie van de Nederlandse taal. Ieder hoofdstuk begint met een korte beschrijving van de taalcontacten in een bepaalde periode en de belangrijkste maatschappelijke veranderingen in die tijd. Daarna lezen we hoe klanken, vormen, woordvormingen en zinsbouw hierdoor zijn beïnvloed. Eén ding is duidelijk: het Nederlands heeft altijd opengestaan voor invloeden van buiten; migratie en taalcontact zijn drijvende factoren voor taalverandering.

    Read more...

  • 'Met mijn pen maak ik een opening' Tien jaar Nederlands Dagboekarchief

    Ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van het Nederlands Dagboekarchief is een rijk geïllustreerd jubileumboekje verschenen. Iedere maand komen zo’n dertig lezers bij elkaar om dagboeken uit het archief te lezen en te ontsluiten. In de jubileumuitgave vertellen zij aan de hand van opmerkelijke dagboekfragmenten iets over dit bijzondere vrijwilligerswerk. De uitgave bevat verder interviews met een dagboekschenker, een dagboekschrijver en een journalist die voor zijn werk gebruikmaakt van dagboeken. In de inleiding staan de oprichters van het Dagboekarchief, Monica Soeting en Mirjam Nieboer, stil bij het afgelopen decennium.

    Read more...

  • The Miracle of Amsterdam Biography of a Contested Devotion

    Charles Caspers & Peter Jan Margry

    The Miracle of Amsterdam presents a “cultural biography” of a Dutch devotional manifestation. According to tradition, on the night of March 15, 1345, a Eucharistic host thrown into a burning fireplace was found intact hours later. A chapel was erected over the spot, and the citizens of Amsterdam became devoted to their “Holy Stead.” From the original Eucharistic processions evolved the custom of individual devotees walking around the chapel while praying in silence, and the growing international pilgrimage site contributed to the rise and prosperity of Amsterdam. 

    Read more...

  • Syntax of Dutch Coordination and Ellipsis

    Hans Broekhuis, Norbert Corver

    The multi-volume work Syntax of Dutch presents a synthesis of current thinking on Dutch syntax. The text of the seven already available volumes was written between 1995 and 2015 and issued in print between 2012 and 2016. The various volumes are primarily concerned with the description of the Dutch language and, only where this is relevant, with linguistic theory. They will be an indispensable resource for researchers and advanced students of languages and linguistics interested in the Dutch language.

    Read more...

  • Een mooie mengelmoes Meertaligheid in de Gouden Eeuw

    Marc van Oostendorp, Nicoline van der sijs

    Taal was belangrijk in de Gouden Eeuw. Schrijvers, dichters, taalgeleerden en journalisten legden zelfbewust de basis voor wat het Standaardnederlands zou worden, een taal waarop iedereen even trots leek te zijn als op de nieuwe Republiek. Tegelijkertijd openden de Lage Landen zich voor de rest van de wereld, onder andere door de handel en het vroege kolonialisme, maar ook door belangstelling voor de ‘nieuwe’ kunsten uit Italië en Frankrijk. Bovendien kwamen door de grote welvaart heel veel migranten uit binnen- en buitenland naar Amsterdam.

    Read more...

  • Wederopbouwboerderijen Agrarisch erfgoed in de strijd over traditie en modernisering, 1940-1955

    Sophie Elpers

    Wederopbouwboerderijen, agrarisch erfgoed in de strijd over traditie en modernisering, 1940 - 1955 van Sophie Elpers verschijnt in december 2018. Het boek is gebaseerd op het promotieonderzoek van Elpers aan het Meertens Instituut en de UVA en biedt een publiekstoegankelijk overzicht van de wederopbouw op het platteland.

    Read more...

  • A Contrastive Grammar of Brazilian Pomeranian

    Gertjan Postma

    Pomeranian is the West Germanic language spoken by European emigrants who went from Farther Pomerania (present-day Poland) to Brazil in the period 1857–1887. This language is no longer spoken in cohesive societies in Europe, but the language has survived and is in remarkably good shape on this language island in the tropical state of Espirito Santo. This monograph offers the first synchronic grammar of this language. 

    Read more...

  • U als scheldwoord En andere taalverschijnselen

    Marc van Oostendorp

    De Nederlandse taal verandert voortdurend. Nieuwe woorden komen, oude uitdrukkingen gaan; er is altijd wel wat aan de hand. Marc van Oostendorp staat iedere morgen op om vol verbazing te zien wat er nu weer bijgekomen is en wat er is afgegaan: ineens worden alom spreekwoorden afgekort, bijvoorbeeld tot ‘een gevalletje aap-mouw’, ineens blijkt iedereen alstu te zingen als antwoord op ‘dank u’, en ineens worden veel Twitter-conversaties geopend met ‘ok, draadje’. Maar er is meer om je over te verwonderen. Is ‘mwah’ het nieuwe ‘tsja’? Hoezo klinkt ‘deze’ deftiger dan ‘die’? Waar komt de s vandaan in ‘veels te goed’? Wat is het verschil tussen een kutding en een kut ding

    Read more...