Nederlandse Etnologie

Inleidende tekst Nederlandse Etnologie
  • Etnologie


  • Activiteiten Etnologie

    Vanuit de pers was er in 2008 aandacht voor de door DOC Volksverhaal en de Uva-leerstoel Etnologie geïnitieerde publicatie "canon met de kleine c", waarin vijftig volksverhalen, liederen en getuigenissen uit de mondelinge overlevering worden gekoppeld aan de grote Canon. DOC Lied trok bijzonder veel mediabelangstelling met de gelijktijdige presentatie van de 9-cd-box met bijbehorend boek "Onder de Groene Linde, 163 verhalende liederen uit de mondelinge overlevering opgenomen door Ate Doornbosch e.a.", de verschijning van het langverbeide deel IV van de uitgavenreeks "Onder de Groene Linde" en de presentatie van   "De zingende kaart" waarop de geografische verspreiding van liederen kan worden bestudeerd.

    Op het negende congres van de International Society for Ethnology and Folklore (SIEF) in Derry (UK) verzorgde Peter Jan Margry, vice-president van SIEF de keynote lezing. Op het tweejaarlijkse ESSHC in Lissabon schaarde het door Hester Dibbits in samenwerking met Harm Nijboer en Lesley Withworth (University of Brighton) opgerichte nieuwe internationale netwerk Material and Consumer Culture zich met veertien netwerk-sessies direct bij de grotere ESSHC-netwerken.

    Martine de Bruin ontving tijdens de Digitaal Erfgoed Conferentie op 9 december de Digitaal Erfgoedprijs 2008 voor haar presentatie van het project Dutch Folksongs as Musical Content.

    Onderzoekers

    Per 1 september heeft Herman Roodenburg zijn bijzondere leerstoel 'Historische Antropologie van de Nederlanden' aan de Katholieke Universiteit Leuven ingewisseld voor de bijzondere leerstoel 'Historische Antropologie en Etnologie van Europa' aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Deze nieuwe leerstoel is gevestigd bij de afdeling Sociale en Culturele Antropologie.

    Mede dankzij externe financiering kon de onderzoeksgroep in 2008 worden uitgebreid met twee onderzoekers. Etnologe drs. Sophie Elpers werd op 1 januari voor acht maanden aangesteld met een beurs van VWS t.b.v. het project Boerinnen en boerendochters in de oorlog. In afwachting van mogelijke financiering van haar promotieproject over wederopbouwboerderijen en de culturele omgang met verwoesting en verlies in de Tweede Wereldoorlog verlengde het Meertens Instituut de aanstelling van Elpers met een aantal maanden.

    Markus Balkenhol werd in september voor vier jaar aangesteld. Hij bereidt een proefschrift voor onder de voorlopige titel Memory Work. Trauma, Truth and Slavery in the Netherlands. Het betreft een deelproject van het internationale en multidisciplinaire NWO-project Heritage Dynamics: Politics of Authentication and Aesthetics of Persuasion in Brazil, Ghana, South Africa and the Netherlands. Dit project richt zich op de vormgeving van cultureel erfgoed in multiculturele arena's. Hij wordt begeleid door Herman Roodenburg, die met de antropologen Birgit Meyer (Vrije Universiteit) en Mattijs van de Port (Universiteit van Amsterdam en Vrije Universiteit) het project coördineert.

    Hilje van der Horst verdedigde op 10 oktober het proefschrift Materiality of Belonging: The Domestic Interiors of Turkish Migrants and their Descendants in the Netherlands, één van de twee dissertatieprojecten binnen het door Hester Dibbits gecoördineerde Meertens/Uva/NWO project Migration and Material Culture.

    Kernpublikaties

    Hieronder staan de belangrijkste publicaties van de onderzoeksgroep Nederlandse Etnologie. Via het submenu 'onderzoekers' is de totale output per onderzoeker terug te vinden.

    Artikelen

    • Blécourt, W. de (2008). On the Origin of Hänsel und Gretel. An excercise in the History of Fairy Tales. Fabula, 30-46.
    • Elpers, S.M. (2008). Frauen bedenken - Männer beschließen. Wissen und Geschlecht beim Wiederaufbau der kriegszerstörten Bauernhöfe in den Niederlanden. In N. Langreiter e.a. (Ed.), Wissen und Geschlecht. Beiträge der 11. Arbeitstagung der Kommission für Frauen- und Geschlechterforschung der deutschen Gesellschaft für Volkskunde (Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Ethnologie der Universität Wien, 31) 45-63). Wien: Verlag des Instituts für Europäische Ethnologie.
    • Garbers, J., Wiering, F. (2008). Towards structural alignment of folk songs. Proceedings of the Ninth International Conference on Music Music Information Retrieval. Ed. J.P. Bello, E. Chew, D. Turnbull. Philadelphia. 381-386.
    • Grijp, L.P. (2006). Boys and female impersonators in the Amsterdam theatre of the seventeenth century. Medieval English Theatre, 28, 131-170 (verscheen in 2008).
    • Margry, P.J. (2008). Il "marketing" di Padre Pio. Strategie cappuccine e Vaticane e la coscienza religiosa collettiva. Sanctorum. Revista dell'associazione Italiana per lo studio della santità, dei culti e dell'agiografia, 5, 141-167.
    • Meer, T.A.M. van der (2008). Meertens, Pieter Jacobus (1899-1985). In J. Charite & A.J.C.M. Gabriels (Eds.), Biografisch Woordenboek van Nederland - deel 6. Amsterdam: Elsevier.
    • Meder, T. '"Welcome to Ollandistan". PhotoShop-lore and the Growing Perception of Division between 'Us' and 'Them' in the Netherlands', in: Susanne Hose (ed.): Minderheiten und Mehrheiten in der Erzählkultur. Bautzen 2008, p. 259-277.
    • Meder, T. 'Tales of tricks and greed and big surprises: Laymen's views of the law in Dutch oral narrative', in: Humor 21 (2008) 4, p. 435-454.
    • Meder, T. '"Ostension". Ein Ansatz zur medienvermittelten Interaktion zwischen Sage und Realität am Beispiel von Immigranten (besonders Muslimen) in den Niederlanden als den gefährlichen "Anderen"', in: Christoph Schmitt (ed.): Erzählkulturen im Medienwandel. Rostock 2008, p. 255-273.
    • Roodenburg, H. 'Kulturen im Gespräch'. Interview Herman Roodenburg. in Kulturen 2 (2008), pp. 19-25.
    • Stengs, I.L. (2008). Modern Thai Encounters with the Sublime. The Powerful Presence of a Great King of Siam through his Portraits. Material Religion, 4(2), 160-171.
    • Volk, A. (2008). Persistence and Change: Local and Global Components of Meter Induction using Inner Metric Analysis. Journal of Mathematics and Music , 2(2), 99-115.
    • Volk, A., Kranenburg, P. van, Garbers, J., Wiering, F., Veltkamp, R.C. & Grijp, L.P. (2008). A manual annotation method for melodic similarity and the study of melody feature sets. In J.P. Bello, E. Chew & D. Turnbull (Eds.), Proceedings of the Ninth International Conference on Music Music Information Retrieval (pp. 101-106). Philadelphia.

    Boeken

    • Arts, N. & Rooijakkers, G.W.J. (2008). Florarium Temporum. Historische en archeologische achtergronden van een middeleeuwse wereldkroniek uit Eindhoven. Alphen a/d Maas: Veerhuis.
    • Blécourt, W. de (Ed.). (2008). Sisters of Subversion: Histories of Women, Tales of Gender. Amsterdam: AMB Press.
    • Doelman, E. & Helsloot, J.I.A. (Eds.). (2008). De kleine Olympus. Over enkele figuren uit de alledaagse mythologie. Amsterdam: KNAW Press.
    • Dijk, M.B.G. van & Kuijer, H. (2008). Onder de groene linde : verhalende liederen uit de mondelinge overlevering. Verzameld door Ate Doornbosch. Deel 4. Amsterdam: KNAW Press.
    • Grijp, L.P. & Willaert, F. (Eds.). (2008). De fiere nachtegaal. Het Nederlandse lied in de middeleeuwen. Amsterdam: Amsterdam University Press.
    • Grijp, L.P. & Beersum, I. van (2008). Onder de groene linde. 163 verhalende liederen uit de mondelinge overlevering, opgenomen door Ate Doornbosch e.a./ Under the green linden. 163 Dutch Ballads from the oral tradition recorded by Ate Doornbosch a.o. (Boek + 9 cd's + 1 dvd). Amsterdam/Hilversum: Meertens Instituut & Music and Words.
    • Margry, P.J. (Ed.). (2008). Shrines and Pilgrimage in the Modern World: New Itineraries into the Sacred. Amsterdam: Amsterdam University Press.
    • Margry, P.J. & Caspers, C. (2008). 101 Bedevaartplaatsen in Nederland. Amsterdam: Prometheus/Bert Bakker.
    • Meder, T., Koman, R.A. & Rooijakkers, G.W.J. (2008). Canon met de kleine c: 50 verhalen en liederen bij de Canon van Nederland. Bedum: Profiel.
    • Roodenburg, H.W. & Lehmann, A.-S. (Eds.). (2008). Body and Embodiment in Netherlandish Art (Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, 58). Zwolle: Waanders.

    Congressen en workshops

    In 2008 zijn de volgende bijeenkomsten (mede-)georganiseerd door de onderzoeksgroep Etnologie

    • Dibbits, H.C., Stengs I.L.,   & Bennis H.J. (2008). NOS workshop. Workshop 'Een etnologische kijk op cultuur': Utrecht (2008, mei 16).
    • Dibbits, H.C., A. de Koomen en F. Grijzenhout (2008). Symposium Nostalgie of Noodzaak. 150 jaar Koninklijk Oudheidkundig Genootschap. jubileumsymposium Koninklijk Oudheidkundig Genootschap: Amsterdam (2008, november 07).
    • Dibbits, H.C. & Jaffe-Schagen, J. (2008). Session Heritage and Material Culture on Display. European Social Science History Conference: Lissabon (2008, februari 26 - 2008, maart 01).
    • Elpers, S.M., Haenel, D., Eickschen, S., Haverkamp, D.M. & Woosmann, M. (2008). 'Erzähl mir vom Krieg!' Von Alltag, Krise und Erinnerung. conferentie: Bonn (2008, oktober 24 - 2008, oktober 25).
    • Elpers, S.M. & Spohn, T. (2008). Landwirtschaftliches Bauen im Nordwesten 1920-1950. conferentie: Nederlands Openluchtmuseum Arnhem (2008, april 04 - 2008, april 06).
    • Grijp, L.P. (2008). Presentatiemiddag Onder de groene linde. Meertens Instituut i.s.m. RASA: Utrecht (2008, december 06).
    • Grijp, L.P. (2008). Presentatie - symposium De Fiere Nachtegaal. Meertens Instituut: Amsterdam (2008, augustus 26).
    • Koman, R.A. (2008). Verhalen verzamelen. Veldwerk, interviewtechnieken en verwerking: in 'het spoor van de gebroeders Grimm'.
    • Margry, P.J. (2008). Panel 'Rituals of Mourning: Memorializing, Self, and Society'. Annual Meeting American Folklore Society: Louisville KY, USA (2008, oktober 24).
    • Margry, P.J. & Eijnatten, J. van (2008). The Dynamics of Religious Reform in Church, State and Society in Northern Europe, c. 1780-c.1920. Conference Ecclesiastical and Political Reform: Meertens Instituut, Amsterdam (2008, mei 15 - 2008, mei 16).
    • Margry, P.J., Stengs, I.L. en Dibbits, H.C. (2008). 'Fairy Tale Economics: Scarcity, Risk, Choice' Eight Meertens Ethnology Lecture, by Dorothy Noyes, Associate Professor of English and Director of the Center for Folklore Studies Ohio State University, USA (2008, december 8).
    • Roodenburg, H.W., Oostendorp, M. van & Stengs, I.L. (2008). Where is Language? Where is Culture? KNAW 200: Amsterdam (2008, november 13 - 2008, november 14).
    • Stengs, I.L. & Feldman, J. (2008). 'America' Abroad: the Good, the Bad and the Ugly. 10th Biennial EASA Conference: Ljubljana (2008, augustus 26 - 2008, augustus 29).
    • Stengs, I.L. & Margry, P.J. (2008). Imagining Europe - European Imaginations. SIEF conference 2008: Derry, Northern Ireland (2008, juni 16 - 2008, juni 20).
    • Stengs, I.L., Meyer, B. & Port, M vd (2008). Religion, Body and the Media Seminar. Monthly Seminar: Meertens Instituut, Amsterdam.

    Onderwijs

    Dibbits, H.C.

    • Materiële Cultuur in Stedelijk Europa, 1500-1800, 1 februari t/m 1 september 2008,   Werkcollege Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.

    Elpers, S.M.

    • Filmzeit. Serminar für Volkskunde/Europäische Ethnologie, 9 december 2008, BA.   Münster.

    Grijp, L.P.

    • Nederlandse muziek- en liedcultuur, 4 februari t/m 3 april 2008,   Muziekwetenschap, BA. Universiteit Utrecht.
    • Projectweek Gouden Eeuw, 3 april 2008, Conservatorium-Schoolmuziek, BA. Conservatorium Rotterdam.
    • Music retrieval - collectie Vlam, 22 april t/m 17 juni 2008,   Muziekwetenschap, MA. Universiteit Utrecht.
    • De melodieën van de Kemsche Hey-kreekel (Antwerpen 1665), 15 mei 2008,   Gastcollege Universiteit Antwerpen.
    • De pastorale in de muziek, 19 november 2008, Gastcollege Rijksuniversiteit Groningen.
    • Dutch Music in the Golden Age, 15 december 2008, Gastcollege Universiteit Utrecht.

    Koman, R.A., Meder, T. & Rooijakkers, G.W.J.

    • Canon met de kleine c, 9 oktober 2007 t/m 29 januari 2008,   MA. Etnologie, Universiteit van Amsterdam en Meertens Instituut.
    • Cultuurlaboratorium: canon met de kleine c, 12 februari t/m 10 juni 2008, MA. Etnologie, Universiteit van Amsterdam en Meertens Instituut.

    Roodenburg, H.W.

    • Bijzondere Leerstoel Historische Antropologie van de Nederlanden, 1 januari 2001 t/m 31 augustus 2008,   MA. Departement Geschiedenis, Katholieke Universiteit Leuven,
    • External examiner, 1 december 2004 t/m 31 december 2008, MA. University College London, History.
    • Geschiedenis en Antropologie. Geschiedenis of Antropologie, 3 september 2008 t/m 16 oktober 2008, Vrije Universiteit Amsterdam, i.s.m. Schulte Nordholt, H.G.C. & Legêne, S..

    Stengs, I.L.

    • Themamodule 'Strijd om het centrum: antropologie van de marge', 1 februari 2008 t/m 30 juli 2008,   Culturele Antropologie, BA. Universiteit van Amsterdam.
    • Feest en ritueel in de multiculturele samenleving, 6 maart 2008,   Colloquium Religiewetenschappen, BA. Universiteit Tilburg.
    • Regionale module Antropologie van Europa, 1 september 2008 t/m 1 februari 2009,   Culturele Antropologie, i.s.m. Strating, A. BA. Universiteit van Amsterdam.
    • Gastcollege New Public Rituals. 30 september 2008, Sociale en Culturele Antropologie, BA. Vrije Universiteit Amsterdam.
    • Gastcollege. De dood in het publiek domein en nieuwe rituelen, 27 november 2008,   Culturele Antropologie, BA. Universiteit van Amsterdam.

    Meertens Ethnology Lectures

    De afdeling Etnologie organiseerde één lezing in het kader van de Meertens Ethnology Lectures.

    • 'Fairy Tale Economics: Scarcity, Risk, Choice' Eight Meertens Ethnology Lecture, by Dorothy Noyes, Associate Professor of English and Director of the Center for Folklore Studies Ohio State University, USA (2008, december 8).

    Redacties

    Onderzoekers van Etnologie waren betrokken als (gast)-redacteur bij de volgende tijdschriften:

    • Apparences. Revue electronique en ligne en Sciences Humaines et Sociales (Roodenburg)
    • Cultural and Social History (Roodenburg)
    • De Achttiende Eeuw (Roodenburg)
    • De Heemkinderen (Rooijakkers)
    • Etnofoor (Stengs)
    • Fieldwork in Religion (Margry)
    • Gesture (Roodenburg)
    • Intersections. Yearbook for Early Modern Studies (Roodenburg)
    • Kleine c. Studies over de cultuur van het dagelijks leven (Rooijakkers)
    • Levend Erfgoed (Roodenburg)
    • Meertens Ethnology Cahiers (Margry)
    • Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek (Roodenburg)
    • Newsletter SIEF (Margry)
    • Noordbrabants Historisch Nieuwsblad (Rooijakkers)
    • Studies in Netherlandish Art and Culture (Roodenburg)
    • Van mensen en dingen (Rooijakkers)
    • Vertel Eens (Koman en Meder)
    • Volkskunde (Rooijakkers)

    De canon met de kleine c





    De zingende kaart
    Read more...
  • Projecten Etnologie

    Braderie Voorthuizen, 2008
    © Irene Stengs



    Feest en ritueel

    Feestcultuur in Nederland (2002-2010)

    Onderzoek naar ‘Hedendaagse Feestcultuur in Nederland'. Uitgangspunt hierbij is Nederland als multiculturele samenleving. Door middel van etnografische beschrijvingen en analyses van de feesten en vieringen van verschillende groepen en gemeenschappen zullen relevante maatschappelijke, historische en culturele ontwikkelingen aan de orde worden gesteld. Aan de hand van een aantal centrale thema's en vragen zal in verschillende te publiceren bundels worden ingegaan op waarom en op welke wijze de betreffende vieringen voor de betrokkenen betekenisgevend zijn. Afhankelijk van de aard van de viering zullen de bijdragen ingaan op de hedendaagse wijze van vieren, de historische ontwikkeling van het feest, de geografische verspreiding, regionale variaties en de ontwikkeling van het feest in zijn maatschappelijke context. Daarnaast zal een aparte bundel aan thematische verkenningen worden gewijd, met als doel een aantal dwarsverbanden in hedendaagse feestcultuur te kunnen leggen.
    Resultaten in 2008: 1 scriptie, 1 populaire lezing, 4 wetenschappelijke lezingen, 3 gastcolleges, 1 workshop, veldwerk en 1 populair wetenschappelijk essay.
    Medewerkers: I.L. Stengs (projectleider/uitvoerder).

    Historische feestcultuur in Nederland (2000-2008)

    Onderzoek naar de veranderingen in de feestcultuur in Nederland. In dit project wordt de viering van, vooral nationale, kalenderfeesten geplaatst in historisch perspectief (vanaf eind 18e eeuw tot heden). De probleemstelling betreft een aspect van de feestcultuur: het impliciete of expliciete streven van (belangen)groepen, dat met name sinds de tijd van de Verlichting sterk lijkt toe te nemen, om jaarlijks terugkerende feesten te instrumentaliseren ten bate van bepaalde ideële doelstellingen. Deze problematiek wordt onderzocht aan de hand van een tweetal onderscheiden soorten kalenderfeesten of elementen daarvan, waarin het aspect 'ideologie' aanwezig is: enerzijds de (feest)dagen 'in het teken van' een bepaald idee of ideaal (zoals moederdag, dierendag) en anderzijds feesten waarbij figuren uit de pedagogische 'lagere mythologie van de burgerij' (paashaas, Zwarte Piet, kerstman) een rol spelen.
    Resultaten in 2008: 1 bundel, 3 artikelen (waarvan 1 als co-auteur).
    Medewerkers: J.I.A. Helsloot (Meertens Instituut) (uitvoerder), E. Doelman (Meertens Instituut) (uitvoerder)

    Sinterklaas en Santa Claus in Nederland Winterse feestcultuur en nationale identiteit, c.1850 – heden. (2007-2010)

    Een van de momenten waarop veel Nederlanders zich ervan bewust zijn vorm te geven aan ‘Nederlands cultureel erfgoed’ is tijdens het sinterklaasfeest. Dit neemt niet weg dat Kerstmis tegenwoordig in Nederland als het belangrijkste feest van het kalenderjaar beschouwd wordt. Doel van dit project is het schrijven van een Engelstalige monografie over de complexe verhouding tussen de betekenissen van beide winterfeesten vanaf ongeveer het midden van de 19e eeuw tot heden, niet alleen in Nederland zelf, maar ook in de toenmalige koloniën. Leidende vraag daarbij is hoe de constructie en beleving van ‘nationale identiteit’ zich verhouden tot concurrerende mechanismen van betekenisgeving en identiteitsvorming, zoals percepties van ‘buitenlandse’ feestcultuur en van de invloed van de commercie, van stedelijke en plattelandscultuur, de cultuur van de verschillende confessionele denominaties en van maatschappelijke lagen en van de cultuur van nieuwe Nederlanders.
    Resultaten in 2008: 3 artikelen, 1 lezing op congres, 4 populair-wetenschappelijke lezingen, 2 boekbesprekingen.
    Medewerker: J.I.A. Helsloot

    Materiële cultuur

    Materiële cultuur in de zeventiende en achttiende eeuw (1991-2015)

    Onderzoek naar de materiële cultuur op basis van (onder andere) boedelbeschrijvingen uit de zeventiende en achttiende eeuw. Het onderzoek richt zich op de relatie tussen groepsculturen en lokale identiteit. Het begrip 'materiële cultuur' wordt in het project gedefinieerd als 'de betekenisvolle manier waarop mensen omgaan met objecten'. Het betreft hier een koepel voor het onderzoek dat is begonnen voor en mede voortvloeit uit het proefschrift Vertrouwd Bezit. Materiële Cultuur in Doesburg en Maassluis, 1650-1800 van Hester Dibbits uit 2001.
    Resultaten in 2008: lezing op het congres Luxury in the Low Countries (Brussel november 2008). Een door Dibbits verzorgd werkcollege over dit thema aan de Universiteit van Amsterdam resulteerde in diverse werkstukken van bachelorstudenten, o.a. op basis van boedelbeschrijvingen.
    Medewerkers: H.C. Dibbits.

    Migratie en materiële cultuur, de interieurs van Turkse migranten en hun nakomelingen in Nederland (2003-2008)

    In dit promotieonderzoek wordt gekeken naar de rol van materiële zaken in de sociale positionering van Turkse immigranten en hun nakomelingen in Nederland. Daarbij wordt de aandacht vooral gericht op de decoratie van woningen. Bovendien worden etniciteit, religie en sociaal-economische status centraal gesteld. De belangrijkste onderzoeksdata worden verzameld via interviews en foto's in de interieurs van de informanten. Deelproject van ‘Migratie en Materiële Cultuur: de interieurs van migranten en hun nakomelingen in de twintigste eeuw’.
    Resultaten in 2008: dissertatie Hilje van der Horst.
    Medewerkers: H.C. Dibbits (begeleider), G.W.J. Rooijakkers (begeleider/promotor), J.T. Sunier (copromotor Fac. der Maatschappij- en gedragswetenschappen, UvA).

    Migratie en Materiële Cultuur: de interieurs van migranten en hun nakomelingen in de twintigste eeuw (2000-2010)

    Het project onderzoekt de rol van huisraad en huisinrichting bij de constructie van etnische identiteiten onder verschillende migrantengroepen. In hoeverre oriënteren de diverse groepen zich bij de inrichting van hun woonhuis op het land van herkomst? In hoeverre is er sprake van verschillen tussen groepen migranten, binnen de groepen en tussen generaties? Project in samenwerking met: SISWO.
    Resultaten in 2008: 1 populair wetenschappelijk artikel, 1 dissertatie (Hilje van der Horst).
    Medewerkers: H.C. Dibbits (projectleider Meertens /uitvoerder), H.M. van der Horst (oio Meertens Instituut/NWO/ASSR), J. Messing (oio NWO/ASSR).

    Orale cultuur

    Communities claiming tales (2006-2010)

    In de periode 2006-2010 wordt het volksverhaal-onderzoek, alsmede de noodzakelijke documentatie daarvoor, behartigd door het DOC Volksverhaal i.o. Het onderzoek is gericht zijn op het toe-eigenen en claimen van volksverhalen door groepen in de Nederlandse samenleving. Het kan hier gaan om steden of dorpen, die zich met een volksverhaal proberen te profileren, zoals Hulst met Reinaart en Stavoren met het beroemde vrouwtje. Het onderzoek zal onder meer resulteren in een boek met de werktitel 'Lokale Verhalen' i.s.m. wetenschappers van buiten het DOC. Ook etnische groepen kunnen verhalen claimen: Creoolse Surinamers en Antillianen claimen Anansi, Nasreddin Hodja is van de Turken, en Kantjil van de voormalige Nederlands-Indiërs. Tot slot laten zich ook religieuze groepen onderscheiden die hun claims leggen op verhalen. Alle geclaimde verhalen kunnen op de één of andere manier als identiteitsbepalend worden geïnterpreteerd. Internet: http://www.docvolksverhaal.nl.
    Resultaten in 2008: in 2008 is volop gewerkt aan lemma's voor het boek 'Lokale Verhalen', dat 12 provincies omvat en per provincie gemiddeld 30 plaatsen met een verhaal kent. Tot de hoofdredacteuren behoren Theo Meder, Ruben A. Koman, Jurjen van der Kooi en Willem de Blécourt. Daarnaast zijn er enkele auteurs aan verschillende universiteiten uitgenodigd om één of meer lemma's te verzorgen. Naar het zich laat aanzien kan het omvangrijke boek in 2009 gepubliceerd worden. Op een internationaal congres is een lezing gegeven over de verhalen van en vertellers over Anansi de spin.
    Medewerkers: R.A. Koman (projectleider), W. de Blécourt (research fellow (vrijwilliger)), M. van Dijk (medewerkster onderzoek), Th. Meder (manager / senior onderzoeker), M. van Zuijlen (documentaliste).

    DOC Volksverhaal i.o. (2006-2010)

    Het DOC Volksverhaal (DOC = Documentatie en OnderzoeksCentrum) houdt zich bezig met het documenteren, verzamelen en onderzoeken van volksverhalen en vertelcultuur in Nederland. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de traditionele monocultuur van het platteland maar evengoed naar de moderne multicultuur van het verstedelijkte Nederland. Het DOC ambieert een interdisciplinaire werkgroep 'Homo Narrans' op te richten alsmede een internationale Folktale Database (i.s.m. de International Society for Folk Narrative Research). Voorts zoekt het samen met maatschappelijke partijen naar structurele financiering. In 2009 zal het DOC Volksverhaal een boek publiceren over 'Lokale Verhalen': volksverhalen die zich aan een bepaalde plaats gehecht heeft of die door bepaalde groepen zijn toege-eigend. Verhaalmateriaal uit de Meertens-collectie zal worden gedigitaliseerd en gearchiveerd in de Nederlandse Volksverhalenbank, en nieuw veldwerk zal dit materiaal verder aanvullen. Internet: http://www.docvolksverhaal.nl. Project in samenwerking met: International Society for Folk Narrative Research.
    Resultaten in 2008: in 2008 is samen met prof. dr. Rooijakkers en vier studenten van de UvA in twee werkcolleges toegewerkt naar de publicatie 'Canon met de kleine c', een boek met verhalen en liederen die aansluiten op de Canon van Nederland. Het boek kan in het onderwijs en in het Nationaal Historisch Museum worden gebruikt. In 2008 is de aanstelling als research fellow van Willem de Blécourt verlengd. Vanuit het DOC en door andere auteurs is er volop geschreven aan het boek 'Lokale Verhalen' dat in 2009 zal verschijnen. Tevens zijn er in 2008 meerdere bijeenkomsten van de Werkgroep Homo Narrans geweest. Samen met ontwikkelaar Maarten van der Peet is gewerkt aan een internationale Folktale Database die in de zomer van 2009 in Athene zal worden gepresenteerd op het congres van de ISFNR (International Society for Folk Narrative Research). De Nederlandse Volksverhalenbank is ook in 2008 verder uitgebreid.
    Medewerkers: R.A. Koman (projectleider), M. van Dijk (medewerker onderzoek), Th. Meder (manager / senior onderzoeker), M. van der Peet (Technisch ontwikkelaar), H. Rave (documentalist), M. van Zuijlen (documentaliste).

    Liedblad en smartlap: de populariteit van het 'populaire' lied (2001-2009)

    Dit promotieonderzoek behandelt de positie van enkele vormen van het populaire lied in Nederland - de smartlap en het levenslied - en de factoren die daarbij een rol spelen. Het onderzoek richt zich met name op de late 19e en de 20e eeuw. Twee centrale foci zijn: de omslag aan het einde van de 19e eeuw van volksvermaak naar amusementsindustrie, en de jaren negentig van de 20e eeuw toen de culturele elite de smartlap omarmde. Centraal staat de herkomst van de betrokkenen, de performance (het samenspel van zanger en publiek) en de attitude van de betrokkenen en buitenstaanders. Er wordt zowel naar de professionele zangers als naar het circuit van amateurs gekeken. Het onderzoek spitst zich toe op de amateuristische zangcultuur (smartlappenkoren) en daaraan gerelateerde verschijnselen als smartlappencafés, -competities, etc. Door vermindering van werkuren van de onderzoeker is de duur van het project met een jaar verlengd.
    Resultaten in 2008: na een jaar stilstand wegens andere werkzaamheden werd dit project in 2008 hervat. Veldwerk en 1 lezing.
    Medewerkers: M.J. de Bruin (promovendus), L.P. Grijp (begeleider/promotor).

    Onder de Groene Linde (1992-2008)

    Uitgave van verhalende mondeling overgeleverde liederen (verzameld in de periode van circa 1950 tot 1975 door Will Scheepers en Ate Doornbosch) en onderzoek naar de herkomst van de liederen alsmede naar de overeenkomsten en verschillen met schriftelijk overgeleverde liederen en volksverhalen. Het betreft de afronding van deel vier dat liederen bevat over sociale verschillen tussen geliefden, en de ontwikkeling van nieuwe uitgaven. Parallel wordt een uitgave van een 9cd-box met veldwerkopnamen voorbereid m.m.v. Ineke van Beersum.
    Resultaten in 2008: er zijn twee boeken verschenen: Dijk, Marie van & Kuijer, Henk: Onder de groene linde. Verhalende liederen uit de mondelinge overlevering verzameld door Ate Doornbosch. Deel 4: Liederen over sociale verschillen tussen gelieven. (Amsterdam, Uitgeverij Aksant, 2008) en Grijp, Louis Peter & Beersum, Ineke van (eds.): Onder de groene linde. 163 Verhalende liederen uit de mondelinge overlevering opgenomen door Ate Doornbosch e.a. 9 cd's & 1 dcd. (Meertens Instituut, Music & Words, 2008). De boeken zijn gepresenteerd op 6 december in wereldmuziekcentrum RASA in Utrecht in samenhang met het drukbezochte festival Palimpsest-2.
    Medewerkers: I. van Beersum (redactie cd-box), L.P. Grijp (redactionele ondersteuning; hoofdredactie cd-box).

    Verhaalrepertoires en vertelcultuur (1995-2010)

    Onderzoek naar de vertelcultuur in Nederland, en naar de verhaalrepertoires van individuele personen en van groepen in de huidige (multiculturele en pluriforme) samenleving.
    Resultaten in 2008: in het kader van dit project verschenen: 1 Nederlands artikel, 3 internationale artikelen in het Engels en 2 in het Duits. Er is verder een Engelse lezing gegeven op een internationaal congres. Daarnaast werden er nog drie populair wetenschappelijke stukjes geschreven, en een aantal interviews gegeven.
    Medewerkers: Th. Meder.

    WITCHCRAFT (2006-2010)

    WITCHCRAFT staat voor What Is Topical in Cultural Heritage: Content-based Retrieval Among Folksong Tunes. Doel van het project is het bouwen en evalueren van een melodieënzoekmachine die bestand is tegen de muzikale variatie die eigen is aan de orale overlevering. Als testcorpus dienen de veldwerkopnames van Onder de groene linde. De betreffende subdiscipline is Music Information Retrieval (MIR). Het project wordt uitgevoerd op het Meertens Instiuut. Project in samenwerking met: Universiteit Utrecht, Dept of Information and Computer Sciences.
    Resultaten in 2008: 7 artikelen, 1 poster, 3 softwareontwikkelingen (WitchCraftEditor. Version 1.13., Testing Environment for MIR methods. Version 2008 en Converter for melody encodings. Version1.40.4.) en 3 technische rapporten.
    Medewerkers: L.P. Grijp (medeprojectleider), R. Veltkamp (medeprojectleider UU Dept of Information and Computer Sciences), F. Wiering (projectleider UU Dept of Information and Computer Sciences), J. Garbers (UU Dept of Information and Computer Sciences), P. van Kranenburg (UU Dept of Information and Computer Sciences), A. Volk (UU Dept of Information and Computer Sciences).

    Religieuze cultuur

    Apparitions in Contestation (2006-2010)

    Onderzoek naar rand-katholieke groepen en bewegingen die zich met name concentreren rond (niet-erkende) devoties en Mariaverschijningen en die zich op contestatief-heterodoxe wijze articuleren in geschriften, via boodschappen of door optredens en zich daarbij vooral verzetten tegen modernistische thema's en ontwikkelingen in kerk en samenleving. Deelproject van ‘Shrines and Pilgrimage’.
    Resultaten in 2008: veldwerk, interviews en archiefonderzoek t.b.v. monografie over Moderniteit en Welberg; 1 artikel: 'Il "marketing" di Padre Pio. Strategie cappuccine e Vaticane e la coscienza religiosa collettiva', in: Sanctorum. Revista dell'associazione Italiana per lo studio della santità, dei culti e dell'agiografia 5 (2008) p. 141-167.
    Medewerkers: P.J. Margry.

    Implicit Religion (2006-2010)

    Onderzoek naar min of meer verborgen of impliciete vormen van religiositeit in het dagelijks leven, welke niet uit traditionele, kerkelijke vormen van religie (lijken te) voort te komen (bijv. civil religion, stilte, nrm's).
    Resultaten in 2008: artikel: 'Stille tochten als Civil Religion. De publiek-rituele omgang met de traumatische dood', in: Simulacrum. Tijdschrift voor kunst en cultuur 17 (November 2008) p. 27-30. Lezing: A Crisis Ritual of Memorialization and Cohesion: Silent Marches and the Expression of Civil Religion. Panel 'Rituals of Mourning: Memorializing, Self, and Society', American Folklore Society, Louisville KY, USA, 24-10-2008.
    Medewerkers: P.J. Margry.

    Memorialization, Self and Society (2006-2010)

    Binnen dit project wordt onderzoek gedaan naar de betekenissen en de religieus-rituele en politieke dimensies van processen van 'memorialisering' rond personen, zaken of gebeurtenissen in de hedendaagse Westerse samenleving.
    Resultaten in 2008: - Panel georganiseerd: Rituals of Mourning: Memorializing, Self, and Society, AFS Annual Meeting te Louisville KY, USA, 24-10-2008. - Redactie t.b.v. edited volume Grassroots Memorials - artikel: 'Politiek Rouwen in het Publieke Domein. Rouwmonumenten en Stille Tochten', in: Eric Venbrux e.a. (eds), Rituele creativiteit. Actuele veranderingen in de uitvaart- en rouwcultuur in Nederland (Zoetermeer: Meinema, 2008) p. 101-119. - ondersteunend onderzoek gedaan voor en redactie gevoerd over en de uitgave verzorgd van het Ethnology Cahier (nr. 3) van Erika Doss, The Emotional Life of Contemporary Public memorials, uitgekomen bij Amsterdam University Press (2008). - artikel: 'De archiefervaring' in: Archievenblad 112 (2008) p. 3.
    Medewerkers: P.J. Margry (MI), C. Sánchez-Carretero (Spanish National Research Council).

    Shrines and Pilgrimage (2006-2010)

    Etnologisch en historisch onderzoek naar heilige plaatsen, de verering van personen en objecten en bedevaart en pelgrimage en de samenhangende materiële cultuur in de Nederlandse en Westerse samenleving.
    Resultaten in 2008: een edited volume en een boek zijn verschenen. - Peter Jan Margry (ed.), Shrines and Pilgrimage in the Modern World: New Itineraries into the Sacred (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2008) 362 pp. - Peter Jan Margry & Charles Caspers, 101 Bedevaartplaatsen in Nederland (Amsterdam: Prometheus/Bert Bakker, 2008) 570 pp. Twee artikelen van Peter Jan Margry Verschenen in bovengenoemde bundel: -'Secular Pilgrimage: A Contradiction in Terms?', p. 13-46. 'The Pilgrimage to Jim Morrison's Grave at Père Lachaise Cemetery: The Social Construction of Sacred Space, 143-171. verder verschenen van zijn hand: - 'Lourdesfilialen in Nederland', in: Matheu Bemelmans (ed.), jubileumuitgave Lourdes ('s-Hertogenbosch 2008) p. 18-19. - 'The Performance of a Cult of the Senses: A Feast of Fans at Jim Morrison's Grave in Paris', in: Traditiones 36,1 (2007) p. 141-152. - 'Van bedevaart naar processie. Rituele veranderingen in de Larense St. Jansverering', in: Vieren. Tijdschrift voor liturgie en spiritualiteit 2 (2008) p. 35-39. Lezingen - A Feast of Fans: The Jim Morrison Cultus at Père Lachaise in Paris. Spiritualität heute, Westfälische Wilhelms-Universität / Volkskundliche Kommission für Westfalen, Münster, Duitsland, 14-11-2008 - Maria: Icoon en Rolmodel, Westfries Museum Hoorn.
    Medewerkers: P.J. Margry.

    The Dynamics of Religious Reform in Church, State and Society in Northern Europe, c. 1780-c.1920 (2007-2010)

    The project aims to establish a platform on the basis of which four academic institutes will be able to bring about international and interdisciplinary collaboration in the field of religious history. It will involve scholars at British, Dutch, Belgian, Scandinavian and German universities. The project’s intellectual aim is to explore the different ways in which the ecclesiastical reform agenda was pursued in Britain, Ireland, the Netherlands, Belgium, Scandinavia and Germany between 1780-1920, the impact this had on the relationships between church and state, and on the role that the churches played, as a result, within society. Project in samenwerking met: VU University (Amsterdam), Centre for the Comparative Study of Modern British and European Religious History, University of Wales (Lampeter), Documentation and Research Center for Religion, Culture and Society, KADOC-K.U. Leuven (Leuven).
    Resultaten in 2008: coordinators’ meeting, KADOC, Leuven 31 januari 1 februari; Conferentie (15/16 mei) georganiseerd op het Meertens Instituut met als thema Political and Ecclesiastical Reform. Voorbereiding volume Material Reform in samenwerking met KADOC Leuven.
    Medewerkers: J. van Eijnatten (VU Amsterdam), J. De Maeyer (Kadoc Leuven), P.J. Margry (coordinator), N. Yates (University of Wales).

    Overige projecten

    Culture Wars (2006-2010)

    Onderzoek binnen de 'lange 19e eeuw' naar de verhoudingen tussen kerk, staat en samenleving en de samenhangende conflicten op religieus, politiek, sociaal en cultureel terrein. Het gaat om diverse 'culture wars', zoals die in de 19e en in de eerste helft van de 20e eeuw gestalte kregen in Nederland en in de rest van Europa. Project in samenwerking met: Vrije Universiteit Amsterdam, KADOC Leuven.
    Resultaten in 2008: samenwerking met KADOC Leuven op terrein van Material Religion in de 19e eeuw en processiecultuur. Lezing: De blik van de buitenstaander. Processies in Vlaams-brabant opnieuw onder ogen. KADOC / Provincie Vlaams-brabant, Leuven, België, 04-12-2008.
    Medewerkers: P.J. Margry.

    Heritage Dynamics: Politics of Authentication and Aesthetics of Persuasion in Brazil, Ghana, South Africa and the Netherlands (2008-2012)

    This multidisciplinary, international, comparative program focuses on (a) the framing of cultural heritage in multicultural arenas, (b) its intersection with citizenship and identity, (c) attempts to designcultural heritage in such a way that it appear as ‘authentic’ and ‘real’ (politics of authentication) and (d) the extent to which cultural heritage is – or is not - subjectively experienced as objectively real (aesthetics of persuasion) in Brazil, Ghana, South Africa and the Netherlands. Combining (1) a thorough analysis of the processes by which canons-in-the-making are re-mediated with (2) an in-depth empirical study of how cultural heritage becomes inscribed into understandings of self through embodied performances, this project seeks (3) to develop a comparative framework, and (4) to move cultural analysis beyond the trodden paths of constructivist and essentializing approaches.3 PhD positions financed by NWO. Project in samenwerking met: Vrije Universiteit Amsterdam, Amsterdam School for Social science Research (ASSR).
    Resultaten in 2008: aanstelling drie promovendi
    Medewerkers: M.P. Adinolfi (promovendus, Brazilïe), M. Balkenhol (promovendus), D. Jethro (promovendus, Zuid Afrika), B. Meyer (coördinator, Vrije Universiteit Amsterdam), M. van der Port (coördinator, ASSR), H. Roodenburg (coördinator), M. Witte (coördinator, Vrije Universiteit Amsterdam).

    Memory work. Trauma, Truth and Slavery in the Netherlands. (2008-2012)

    This subproject of the project Heritage Dynamics: Politics of Authentication and Aesthetics of Persuasion in Brazil, Ghana,South Africa and the Netherlands, is located at the Meertens Institute. It examines the narratives of 'trauma', 'truth' and 'blackness' by which slavery has entered public consciousness in the Netherlands and the formal (i.e. monuments, ceremonies, etc.) as well as everyday practices and forms through which this particular past is encountered and experienced. The study is thus interested in how a former colonial society develops modes of dealing with its past, and how former colonial subjects engage in these negotiations in both formal and informal spheres. Conceptually, the project will investigate the dynamics of post-colonial memory work and the ways in which it is authenticated in politically charged arenas. Project in samenwerking met: Vrije Universiteit Amsterdam.
    Resultaten in 2008: 1 lezing
    Medewerkers: M. Balkenhol (promovendus), H. Roodenburg (coördinator).

    Theorie en geschiedenis van de etnologie (2006-2010)

    Naast de projecten die direct verbonden zijn met de verschillende aandachtsgebieden schrijven verschillende medewerkers regelmatig artikelen of houden lezingen op het gebied van de theorie of geschiedenis van de etnologie.
    Resultaten in 2008: kulturen im Gespräch. Interview Herman Roodenburg. In Kulturen 2 (2008) 2 (pp. 19-25). Göttingen.

    Videohistory. Boerinnen en boerendochters tijdens de Tweede Wereldoorlog (2008-2009)

    Het project hield in: Het opnemen van 12 oral history interviews met een videocamera en het transcriberen van deze interviews, het schrijven van inhoudelijke samenvattingen, het toekennen van trefwoorden en het invoeren van de data in EASY (digitale archivering bij DANS). In het kader van het project heeft Sophie Elpers bovendien een lezing gehouden en een gastcollege gegeven. Bij het opnemen van de interviews hielp de stagiaire Inga Schneider. Het project werd gesubsidiëerd door het programma 'Erfgoed van de oorlog' (project 'Getuigen verhalen') van het ministerie van VWS.
    Resultaten in 2008: 12 op video opgenomen en getranscribeerde oral history interviews (de data liggen bij DANS en komen bovendien in het archief van het Meertens Instituut), een lezing en een gastcollege aan de universiteit van Münster (Seminar für Volkskunde/Europäische Ethnologie).
    Medewerkers: S. Elpers.


  • Nederlandse Etnologie

    De onderzoeksgroep Nederlandse Etnologie bestudeert verschijnselen van de alledaagse Nederlandse cultuur. Er zijn vier aandachtsgebieden: 'Feest en Ritueel', 'Religieuze Cultuur', 'Materiële Cultuur' en 'Orale Cultuur'. In Dynamische tradities - onderzoeksplan 2006-2010 is ervoor gekozen de samenhang tussen deze vier onderzoeksgebieden verder te versterken door nieuwe, integrerende invalshoeken voor het onderzoek te gebruiken. De invalshoeken zijn 'performance en performativiteit', 'beeld en beeldperceptie' en 'erfgoed'.

    Onder de submenu's 'activiteiten', 'onderzoeksgroep' en 'projecten', is meer informatie te vinden over de activiteiten en output van de onderzoeksgroep Nederlandse Etnologie in 2008.

    alt
      Prentje naar aanleiding van de Mariaverschijningen  aan Hilletje Kok in Volendam in de jaren '90