Variatielinguïstiek

Inleidende tekst Variatielinguïstiek
  • Activiteiten Variatielinguïstiek

    Naast de input die er is geleverd aan het nieuwe onderzoeksplan heeft de onderzoeksgroep Variatielinguïstiek tal van andere activiteiten ontplooid in 2006. Hieronder staan de belangrijkste activiteiten, congressen en publicaties van het jaar 2006. Onder het submenu 'onderzoekers' staat de totale wetenschappelijke output per onderzoeker over 2006.

    Het Netwerk Naamkunde, ook wel bekend als het DOC Naamkunde, is in 2006 gestart. Er is hard gewerkt aan de website, die in februari 2007 online is gegaan. In 2006 zijn twee workshops gehouden met 25 respectievelijk 32 deelnemers. Tijdens de tweede workshop is een stuurgroep van 5 personen aangewezen. Het ledenaantal van het Netwerk stond eind 2006 op 70. Een groot aantal van deze leden neemt deel aan een elektronisch discussieplatform.

    Ook binnen het Edisyn-project is men druk geweest met de uitbreiding van het netwerk, o.a. met projecten over het Afrikaans (Zuid-Afrika); M. de Vos) en het Appallachian English (Verenigde Staten; R. Zanuttini). In het voorjaar is er een internationale workshop georganiseerd, die geleid heeft tot een aantal nieuwe Edisyn-partners en tot een verdieping van de bestaande contacten. De papers die gepresenteerd zijn tijdens de workshop, staan inmiddels online en worden gebundeld in een peer-reviewed boek. Verder zijn twee Edisyn-onderzoekers uitgenodigd een lezing te verzorgen in juni tijdens de 'Grand Meeting for the Network for Scandinavian Dialect Syntax' (Solf, Finland). 

    Onderzoekers

    In juni hield S. Barbiers zijn oratie 'Er zijn grenzen aan wat je kunt zeggen' aan de Universiteit Utrecht bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar in de Variatielinguïstiek van het Nederlands. Verder zijn een aantal onderzoekers van het Meertens Instituut op werkbezoek geweest. T. Goeman is drei maanden op sabbatical geweest in Marburg. M. Spruit is negen weken op werkbezoek geweest in Triëst, Italië, bij prof. Longobardi van de Universita’ di Trieste. M. Lekakou heeft onderwijs gegeven aan the University of Crete tussen 1 maart en 1 juni en zij was daar ook werkzaam voor het Edysin project. B. van den Berg is gedetacheerd geweest van 1 oktober 2006 tot 1 april 2007 bij het INL. Hij heeft zijn computerlinguïstische kennis ingezet voor het WNT en andere historische woordenboeken.

    De onderzoeksgroep Variatielinguïstiek heeft in 2006 ook een aantal prominente taalkundigen uit het buitenland op bezoek gehad:

    • W. Labov, UPenn. Lezing: Time lag in dialect geography: how many centuries?
    • M. Yip, UCLondon. Lezing: The symbiosis between perception and grammar in loanword phonology.
    • D. Preston, Michigan. Lezing: The cognitive foundations of linguistic attitude and believe.
    • P. Phoevos Panagiotidis, Cyprus College. Lezing: How much room for variation? Wh-questions in (at least) two Greek dialects.

    Daarnaast verbleven dr. E. Sivas van Cyprus (PhD) met Erasmus-beurs en drs. S. Döring als gastonderzoekers aan het instituut

    Kernpublicaties

    In deze rubriek zijn de internationale, peer-reviewed publicaties van de onderzoeksgroep opgenomen en andere belangrijke publicaties. 

    Artikelen

    • Bennis, H.J. (2006) ‘Agreement, pro and imperatives.’ In: P. Ackema & P. Brandt & M. Schoorlemmer ... [et al.] [red.] Arguments and Agreement. Oxford University Press, Oxford, 101-127.
    • Cornips, L. (2006) ‘Intermediate syntactic variants in a dialect-standard speech repertoire and relative acceptability.’ In: G. Fanselow & C. Féry & R. Vogel ... [et al.] [red.] Gradience in grammar. Oxford University Press, Oxford, 85-105. (Oxford Linguistics). 
    • Cornips, L. & M. van der Hoek & R. Verwer (2006) ‘The acquisition of grammatical gender in bilingual child acquisition of Dutch (by older Moroccan and Turkish children). The definite determiner, attributive adjective and relative pronoun.’ In: J. van de Weijer & B. Los [red.] Linguistics in The Netherlands 2006. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia, pp. 40-51.
    • Cornips, L. & A. Hulk (2006) ‘External and Internal Factors in Bilingual and Bidialectal Language Development: Grammatical Gender of the Dutch Definite Determiner.’ In: Claire Lefebvre & Lydia White &  Christine Jourdan [red.] L2 Acquisition and Creole Genesis. Dialogues. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia, 355-378. (Language Acquisition & Language Disorders, nr. 42).
    • Gerritzen, D. & E. Caffarelli (2006) ‘International onomastic projects. Possible themes, practical problems and benefits.’ Rivista Italiana di Onomastica XII (1), 199-219.
    • Gerritzen, D. (2006) ‘Naming Children in a Globalizing World.’ Acta Onomastica XLVII, 177-184.
    • Hermans, B. (2006) ‘Russian Vowel Reduction with Elements.’ In: Uwe Junghans [red.] Investigations into Formal Slavic Linguistics. Peter Lang, Frankfurt am Main, 17 pp.
    • Hulk, A. & L. Cornips (2006) ‘Between 2L1- and child L2 acquisition: an experimental study of bilingual Dutch.’ In: Conxita Lleó [red.] Interfaces in multilingualism. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia, pp. 115-138. (Hamburg Studies on Multilingualism).
    • Hulk, A. & L. Cornips (2006) ‘Neuter gender and interface vulnerability in child L2/2L1 Dutch. In: Sharon, U. et. al. (eds.), Paths of Development in L1 and L2 acquisition: In honor of Bonnie D. Schwartz. 2006. p. 107–134.’ In: S. Unsworth [red.] Paths of Development in L1 and L2 acquisition: In honor of Bonnie D. Schwartz. John Benjamins, Amsterdam, pp. 107–134.
    • Koeneman, O. (2006) ‘Deriving the difference between full and partial pro-drop.’ In: P. Ackema & P. Brandt & M. Schoorlemmer ... [et al.] [red.] Arguments and agreement. Oxford University Press, Oxford, 76-100. (Oxford Linguistics) (European Dialect Syntax).
    • Koeneman, O. (2006) ‘Shape conservation, Holmberg’s generalization and predication.’ In: J. M. Hartmann & L. Molnarfi [red.] Comparative studies in Germanic syntax: From Afrikaans to Zurich German. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia, 51-88. (Linguistik Aktuell) 
    • Kruijsen, J. [red.] Een eeuw lang Limburgs. SGV-enquête 1914– Veldeke 2006. TIC/ Veldeke Limburg, Maastricht, 155 pp.
    • Oostendorp, M. van (2006) ‘Expressing inflection tonally.’ Catalan Journal of Linguistics 4 (1), 107-126.
    • Spruit, M.R. (2006) ‘Measuring syntactic variation in Dutch dialects.’ Literary and Linguistic Computing 21 (4), 493-506.
    • Themanummer 'Taal en Tongval' – L. Cornips, M. van Oostendorp & G. de Schutter [red.] Het morfologische landschap van het Nederlands. 281 pp. (nr. 19).
    • Themanummer 'Taal en Tongval' – T. Goeman, M. Rem & J. Taeldeman [red.] Taalvariatie op basis van Corpuslinguïstiek. 192 pp. (jrg. 58, nr. 1).

    Boeken

    • Barbiers, S. Er zijn grenzen aan wat je kunt zeggen. Oratie Universiteit Utrecht, Faculteit Geesteswetenschappen, Utrecht, 45 pp.
    • Hinskens, F. [red.] Language Variation – European Perspectives. Selected papers from the Third International Conference on Language Variation in Europe (ICLaVE 3). Benjamins, Amsterdam / Philadelphia, 279 pp. (Studies in Language Variation, nr. 1).
    • Brok, H.J.T.M. & mmv. H. Bennis & J. Kruijsen (2006) Stinkend juffertje en Duivelskruid. Volksnamen van planten. Amsterdam University Press / Salomé, Amsterdam, 96 pp.

    F. Hinskens heeft samen met P. Auer en P. Kerswill de boekserie 'Language Variation – European Perspectives opgericht', uitgegeven door John Benjamins.

    Websites

    • Er is een nieuwe website gebouwd voor deel 1 van de MAND (Morfologische Atlas Nederlandse Dialecten) binnen het Goeman-Taeldeman Project.
    • Lancering website van de databank PLAND (Plantennamen in de Nederlandse Dialecten) in januari. PLAND omvat de volksnamen van planten in het Nederlandse taalgebied in Nederland en Nederlandstalig België. In de databank is informatie te vinden over waar en hoe vaak benamingen voorkomen en voor welke plant ze in gebruik zijn. 

    Congressen

    In 2006 zijn verschillende belangrijke nationale en internationale congressen door de onderzoeksgroep georganiseerd.

    Internationale congressen aan het instituut:

    • Syntactic Doubling in European Dialects, in het kader van het EURYI-project, georganiseerd door S. Barbiers, M. van der Ham & O. Koeneman.
    • Corpora in Phonological Research, ESF-workshop, georganiseerd door M. van Oostendorp, J. Durand (Toulouse) en C. Lyche (Oslo).

    Nationale congressen aan het instituut:

    • Culturele en talige aspecten van identiteitsconstructies – opvolging van TCULT, georganiseerd door L. Cornips & H. Dibbits.
    • Eerste en tweede workshop Netwerk Naamkunde, georganiseerd door D. Gerritzen & R. Boerrigter.
    • Afscheidssymposia wegens prepensioenering:
      PLAND: Stinkend Juffertje en Duivelskruid, voor H. Brok.
      Van dialectologie tot variatielinguïstiek, voor T. Goeman, georganiseerd door L. Cornips & M. van Oostendorp.

    Congressen buiten het instituut:

    • The emergence of ethnolects among adolescents op het Sociolinguistics Symposium 16, University of Limerick, organisatie L. Cornips ism J. Nortier (Utrecht).
    • Mechanismen van Taalverandering door Taalcontact (Nijmegen), organisatie G. Postma.
    • Bovendien mede-organiseerden  A. Maclean de landelijke ANéLA juniorendag en M. Jansen het jaarlijkse taalgala.

    Onderwijs

     Barbiers

    • Onderzoeksgroep Syntaxis: Syntactische verdubbeling, Universiteit Utrecht, Neerlandistiek, BA, 25-11-2005 t/m 03-02-2006.
    • European Dialect Syntax, Langnet (National Graduate School Linguistics Finland), University of Helsinki, Post-doc PhD, 29-05-2006.
    • Range and Limits of Syntactic Microvariation, GLOW, DGfS, Universität Stuttgart, Institut für Linguistik, Post-doc PhD, 14-08-2006 t/m 02-09-2006.
    • Language Contact and Change, University College Utrecht, BA, 31-01-2006 t/m 12-05-2006.
    • Comparative Syntax, Universiteit Utrecht, Nederlandse Taal en Cultuur, MA, 11-09-2006 t/m 03-11-2006.

    Bennis

    • Range and Limits of Syntactic Microvariation, GLOW, DGfS, Universität Stuttgart, Institut für Linguistik, Post-doc PhD, 14-08-2006 t/m 02-09-2006.
    • Linguistic Theory; Arguments and Agreement, UvA, Research Institute ACLC, MA, 01-09-2006 t/m 01-02-2007.
    • Taal in 't kort, UvA, Nederlandse Taalkunde, BA, 01-02-2006 t/m 01-09-2006.

    Bennis en Hinskens

    • Inleiding Taalvariatie; Haagse Harrie en zijn vrienden, VU en UvA, ATW en Neerlandistiek, BA, 04-09-2006 t/m 31-01-2007. Individuele werkcolleges zijn verzorgd door Cornips, Jansen, Spruit, Wijngaarden.
    • Taalvariatie in Nederland. De atlassen van het Meertens Instituut, UvA en VU, Neerlandistiek en Taalwetenschap, BA, 01-09-2005 t/m 31-01-2006. Individuele werkcolleges zijn verzorgd door Maclean.

    Hermans

    • Foot related processes in Germanic and her granddaughters, LOT, vanaf 19-06-2006.

    Hinskens

    • Werkcollege bij Inleiding Algemene Taalwetenschap, VU, ATW, BA, 08-02-2006 t/m 15-03-2006.

    Oostendorp

    • Phonology of Dutch, University of Indiana, Linguistics Department, Post-doc PhD, 26-06-2006 t/m 30-06-2006.
    • A Theory of Colours in Phonology, Universiteit van Olomouc, (Tsjechië), Department of English Linguistics, Post-doc PhD, 24-07-2006 t/m 28-07-2006.
    • Introduction to OT, Universiteit van Olomouc, (Tsjechië), Department of English Linguistics, Post-doc overig, 31-07-2006 t/m 04-08-2006.
    • Tone and segmental structure, Universität Stuttgart, Engelse Taalkunde, Post-doc PhD, 14-08-2006 t/m 31-08-2006.

    Redacties

    Onderzoekers van taalvariatie zijn betrokken als (gast)-redacteur bij de volgende tijdschriften:

    • TTWiA (Maclean)
    • Taal en Tongval (Barbiers, Bennis, Hinskens)
    • The Journal of Comparative Germanic Linguistics (Barbiers)
    • Syntax. A Journal of Theoretical, Experimental and Interdisciplinary Research (Barbiers)
    • Linguistic Variation Yearbook (Barbiers)
    • Atlas Linguarum Europae (Van den Berg)
    • Naamkunde (Gerritzen)  
    • Onoma -the International Council of Onomastic Sciences (Gerritzen)
    • Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik (ZDL) (Hinskens)
    • neerlandistiek.nl (Hinskens, Van Oostendorp)
    • Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (TNTL) (Hinskens)
    • Studies in Language Variation (SiLV - Benjamins) (Hinskens)
    • Language Problems and Language Planning (Van Oostendorp)
    • Neder-L. Elektronisch tijdschrift voor de Neerlandistiek (Van Oostendorp)
    • Taalpost, elektronisch tijdschrift (Van Oostendorp)
    • Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren (Van Oostendorp)
    • Phonology (Van Oostendorp)
  • Projecten Variatielinguïstiek

    Fonologische variatie

    Fonologische variatie van Nederlandse dialecten (2005-2010) Het onderzoek strekt zich uit tot segmentele variatie binnen het Nederlandse taalgebied. De nadruk ligt enerzijds op de bijdrage die de studie van deze variatie kan leveren in het inzicht in segmentele representatie en anderzijds op een verruiming en verscherping van het concept 'dialectafstand'.
    Resultaten in 2006: 1 artikel, 1 lezing.
    Medewerkers: B. Hermans (uitvoerder), F.L.M.P. Hinskens (uitvoerder), M. van Oostendorp (uitvoerder).

    Segmentstructuur en -modificatie (2005-2010) Onderzoek naar de interne structuur van fonologische segmenten in samenhang met natuurlijke klassen, met bijzondere aandacht voor complexe segmenten, aan de hand van de distributie van segmentmodificatie (secundaire articulatie, fonatie en (pre)nasalisering). Het onderzoek betreft de natuurlijke talen van de wereld, meer in het bijzonder de quotasteekproef (n=317) in Maddieson 1984.
    Resultaten in 2006: verdere verfijning en uitbreiding database; voorbereiding nieuwe analyses over effect natuurlijke klassen.
    Medewerkers: F.L.M.P. Hinskens (uitvoerder), M. van Oostendorp (uitvoerder), J. van de Weijer (Universiteit Leiden).

    Tone and intrasegmental structure in West-Germanic dialects (2005-2009) The so-called 'Franconian' dialects of the borderland of Germany, the Netherlands, Belgium and Luxemburg share an interesting phonological feature: they have a lexical tone contrast, i.e. a word can mean different things depending on which of the two tones it contains. Many aspects of these dialects are not very well understood, particularly regarding the interaction between tone and segmental structure. The current proposal contains three closely related projects in which an attempt is made to solve the numerous problems of Franconian tonology and to integrate Franconian into the typology of tone languages. In these projects insights of modern phonology and phonetics are put to work and combined with the techniques of classical dialectology. Project in samenwerking met: Instituut voor Fonetische Wetenschappen, UvA.
    Resultaten in 2006: 2 artikelen; 9 lezingen.
    Medewerkers: P. Boersma (Fonetisch Instituut UvA), I. van Ginneken (AiO), B. Hermans (Senior Onderzoeker), W. Kehrein (Fonetisch Instituut UvA), M. van Oostendorp (Senior Onderzoeker), M. Prehn (AiO).

    Morfologische variatie

    Dialect-morfologie en fonologie: inflectie en klanksysteem (2000-2005) Onderzoek naar de variatie en verspreiding van morfologische dialectkenmerken en naar de rol van fonologische verschijnselen in de morfologie. Het onderzoek is gerelateerd aan het project Morfologische Atlas van Nederlandse Dialecten (MAND).
    Resultaten in 2006: 1 artikel.
    Medewerkers: B.L. van den Berg (uitvoerder), A.C.M. Goeman (coördinator/uitvoerder).

    Morfologische Atlas van Nederlandse Dialecten (MAND) (1995-2005) Doel van dit project is de productie van een atlas die de variatie van morfologische verschijnselen in de Nederlandse dialecten bestrijkt, op basis van veldwerkmateriaal (GTP-data) voorzien van wetenschappelijk commentaar. Deel 1: meervoudsvorming, verkleinwoorden, genus en adjectiefflectie; deel 2: comparativering, pronomina en het werkwoord met stammen en uitgangen. Project in samenwerking met: VU, UFSIA.
    Resultaten in 2006: 2 artikelen, 3 lezingen.
    Medewerkers: A.C.M. Goeman (projectleider), B.L. van den Berg (uitvoerder).

    Syntactische variatie

    Agreementrelaties (2001-2010) Het verschijnsel 'agreement' is een centraal thema in de theoretische taalkunde. Bekend is dat agreementrelaties, zoals congruentie tussen subject en persoonsvorm of tussen nomen en adjectief, een grote mate van variatie vertonen. Doel van dit project is inzicht te verkrijgen in de mate en de aard van variatie op dit terrein en de theoretische consequenties daarvan.
    Resultaten in 2006: 1 artikel, 1 lezing.
    Medewerkers: H.J. Bennis.

    De rechterperiferie van de zin (2005-2010) Onderzoek naar extrapositie, meer in het bijzonder naar asymmetrieën in de distributie van syntactische categorieën aan de rechterkant van de zin, met name in het Nederlands, Engels en Duits.
    Resultaten in 2006: 1 lezing.
    Medewerkers: L.C.J. Barbiers.

    De syntaxis van etnisch Nederlands (2003-2010) Onderzoek naar syntactische variatie in etnolecten, voorbouwend op TCULT-onderzoek.
    Resultaten in 2006: 1 internationale lezing (selected) en organisatie internationaal symposium 'ethnolects' op SS16 (met J. Nortier) en organisatie Meertens workshop over 'culturele en talige aspecten van identiteitsconstructies' (met H. Dibbits).
    Medewerkers: L.M.E.A. Cornips.

    Determinants of Dialectal Variation (2003-2007) Promotieonderzoek gericht op het ontwikkelen van een syntactische maat, het toepassen van deze maat op de Nederlandse dialecten in de SAND-gegevensbank en het op kwantitatieve wijze verkennen van syntactische correlaties. Project in samenwerking met: Rijksuniversiteit Groningen (RuG).
    Resultaten in 2006: 2 artikelen, 5 lezingen.
    Medewerkers: L.C.J. Barbiers (begeleider), H.J. Bennis (begeleider/promotor), J. Nerbonne (RUG), H. Niebaum (RUG), M. R. Spruit (promovendus).

    European Dialect Syntax (2005-2010) (i) Documentatie en analyse van syntactische verdubbelingsverschijnselen in Europese dialecten (ii) Opbouwen van Europees netwerk van dialectsyntactici. Standaardiseren van methodologie, opslag en retrieval van syntactische data.
    Resultaten in 2006: - 1 internationale workshop (30 lezingen over syntactische verdubbeling in dialecten in Europa) - 17 Edisyn meetings ter initiëring van / advisering over dialectsyntaxisprojecten: Genève (Franco-Provencaals), Toulouse (Occitaans), Bayonne (Frans- en Spaans-Baskische dialecten), Zürich (Zwitserduitse dialecten), Wenen (Beierse dialecten in Oostenrijk), London (dialecten van het Welsh en Scottish Gaelic), Dublin (dialecten van het Iers), Athene, Thessaloniki, Patras, Kreta (Griekse dialecten), Helsinki (Finse dialecten), Washington (Appalachian English), Amsterdam/Grahamstown (dialecten van het Afrikaans), Amsterdam/Nicosia (dialecten op Cyprus), Amsterdam/Nantes (dialecten van het Bretons), Reykjavík (variatie in het IJslands), Amsterdam/Newcastle (dialecten van het Engels), Amsterdam/Lissabon (dialecten van het Portugees). - Geïnitieerde aanvragen: 8; Afrikaans, Appalachian English, Baskische, Beierse, Engelse, Finse, Franse, Portugese dialecten - Reeds toegekende aanvragen: 3; Baskische dialecten (netwerksubsidie), Afrikaanse dialecten (SANPAD; Nederlands ministerie van Buitenlandse Zaken), Appalachian English - Bibliografie syntactische verdubbeling (in opbouw) - Database netwerk dialectsyntaxis - 20 lezingen - 5 artikelen - enquête perfectief-hulpwerkwoordverdubbeling - Edisyn-website.
    Medewerkers: S. Barbiers (projectleider), M. van der Ham (onderzoeksmedewerker), O. Koeneman (postdoc), J. P. Kunst (softwareontwikkelaar), M. Lekakou (postdoc).

    Sociolinguïstisch/Syntactisch onderzoek: Limburg (2000-2010) Onderzoek gericht op syntactische variatie en verandering in de Limburgse dialecten en het Limburgse Nederlands; parameters en sociale distributie; comparatief onderzoek Romaans. Deelproject hiervan is syntactisch/sociolinguïstisch onderzoek naar grammaticale convergentie en divergentie in het Heerlens Nederlands en South Armagh Engels (Ierland) en de betreffende standaardtalen. Project in samenwerking met: University of Newcastle, UK.
    Resultaten in 2006: 1 per-reviewed internationaal paper in bundel, 1 nationaal peer-reviewed artikel in tijdschrift, 1 thema-nummer Taal en Tongval (met M. van Oostendorp), 1 internationale lezing (selected), 1 nationale lezing (invited).
    Medewerkers: Prof. dr. K. Corrigan.

    Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten (2000-2007) Verzamelen, in kaart brengen en analyseren van syntactische variatie in het Nederlandse taalgebied op basis van een theoretische vraagstelling. Dataverzameling d.m.v. schriftelijke enquête (367 meetpunten) en mondelinge enquête (267meetpunten). Doel: database met spraakmateriaal, getranscribeerd en verrijkt met taalkundige informatie. Deze database is bestemd voor verder taalkundig onderzoek en voor het genereren van kaarten. Daarnaast wordt gewerkt aan een tweedelige papieren atlas met inleiding en kaartbespreking. Project in samenwerking met: Universiteit van Gent, Universiteit van Antwerpen, Universiteit van Amsterdam, Universiteit Leiden, Fryske Akademy.
    Resultaten in 2006: DynaSAND (16 maart 2006), on-line database van SAND data (schriftelijke, mondelinge en telefonische enquête, gedeeltelijk getagd, met zoekmachine, cartografische tool en handleiding), 5 lezingen 1 publicatie.
    Medewerkers: J. van der Auwera (Universiteit van Antwerpen), S. Barbiers (projectleider), H.J. Bennis (coördinator), M. Devos (Universiteit Gent), M. van der Ham (uitvoerder), J.P. Kunst (software-ontwikkelaar), G. de Vogelaer (Universiteit Gent).

    Syntax of Modality (2001-2010) Onderzoek naar de syntactische representatie van de semantische ambiguïteit van modale hulpwerkwoorden.
    Medewerkers: L.C.J. Barbiers.

    Tweede Taalverwerving (2005-2010) Onderzoek naar verwerving van syntaxis van het Nederlands door twee en/of meertalige kinderen in de leeftijd vanaf 2;5 tot 12 jaar. In dit project wordt de eventuele structurele overeenkomsten en verschillen onderzocht tussen jonge kinderen die het Nederlands als eerste taal verwerven (monolinguale kinderen) en hen die het Nederlands als tweede taal verwerven (bilinguale kinderen). De kinderen zijn onder meer van Nederlandse, Marokkaanse, Turkse, Surinaamse en Franse herkomst. Samenwerking met prof.dr. A. Hulk, UvA. Project in samenwerking met: UvA.
    Resultaten in 2006: 4 peer-reviewed internationale papers in bundel (waarvan 3 met A. Hulk), 1 populair artikel, 2 nationale lezingen, 1 poster/alternate (GALANA), 1 internationale lezing (selected, BUCLD).
    Medewerkers: L. Cornips (onderzoeker/onderzoekgroepsleider), A. Hulk (UvA).

    Variation and standardisation: the influence of language contact on the emerging Dutch standard language (2004-2007) De periode van ruwweg 1400-1650 is een buitengewoon interessante in de geschiedenis van de Nederlandse taal. In een vrij hoog tempo voltrekt zich een veranderingsproces dat verschillende facetten kent: 1. Het systeem van inflectie nomina en verba raakt in verval, wat veranderingen teweegbrengt in de zinsbouw. Hierover is voor deze overgangsfase weinig bekend. Het verval van het inflectiesysteem roept op zich al de vraag op waarom dit is gebeurd. 2. Het ontstaan van een standaardtaal. Standaardisering houdt in dat er in deze periode een variant van het Nederlands ontstaat die "boven" de dialecten staat, waarbij "boven" zowel geografisch als functioneel geïnterpreteerd wordt. Geografisch, omdat er een variant ontstaat die in het hele Nederlandse taalgebied gebruikt kon worden. Functioneel, omdat die variant ook gebruikt ging worden waar gedurende de Middeleeuwen het Latijn overheerste. Project in samenwerking met: Universiteit van Nijmegen.
    Resultaten in 2006: 8 artikelen in gereviewde tijdschriften, 21 lezingen, 1 conferentie.
    Medewerkers: A. Bruijn (CLS-Nijmegen), G. Coupé (CLS-Nijmegen), A. van Kemenade (CLS-Nijmegen), G. Postma (senior onderzoeker), A. Ribbert (CLS-Nijmegen).

    Variation in Inflection (2003-2007) Onderzoeksprogramma (NWO) gericht op onderzoek naar de variatie die kan worden aangetroffen bij verbale en adjectivale flectie. Verschillende dimensies worden bestudeerd: geografisch, historisch, 1e taalverwerving, 2e taalverwerving. Deelproject van 'Agreementrelaties', in samenwerking met: Nederlandse Taalkunde UvA.
    Resultaten in 2006: 1 lezing.
    Medewerkers: H.J. Bennis (projectleider Meertens Instituut/UvA), F. Weerman (projectleider UvA, Neerlandistiek), E. Blom (UvA, Neerlandistiek), A. Maclean (AiO), D. Polisenka (UvA, Neerlandistiek).

    Naamkunde

    Achtergronden van moderne voornaamgeving (1999-2010) Het onderzoek richt zich op achtergronden van moderne voornaamgeving, in het bijzonder taalkundige aspecten, motieven, met onder meer aandacht voor de rol van vernoeming naar idolen en naar familieleden, en sociale, etnische en geografische spreiding.
    Resultaten in 2006: 2 artikelen: Gerritzen, D. (2006) 'Naming Children in a Globalizing World.' Acta Onomastica XLVII, 177-184. Gerritzen, D. & E. Caffarelli (2006) 'International onomastic projects. Possible themes, practical problems and benefits.' Rivista Italiana di Onomastica XII (1), 199-219.
    Medewerkers: D. Gerritzen

    Dimito: digitalisering van de microtoponiemen van het Meertens Instituut (2004-2006) Dimito staat voor het DIgitaliseren van MIcroTOpniemen. Veldnamen zijn namen voor kleinere landschappelijke entiteiten in zowel het natuurlandschap als het cultuurlandschap. Tot de eerste groep behoren namen voor allerlei woeste stukken grond, waaronder heide, natuurbos en moeras. Ook vijvers, plassen en poelen worden tot die categorie gerekend. Bij de tweede groep gaat het om namen voor cultuurgronden van zowel afzonderlijke percelen als grotere complexen akkerland, grasland en cultuurbos. Het Meertens Instituut heeft meer dan 30 jaar lang gegevens verzameld over de microtoponiemen die Nederland rijk is. Het materiaal bestaat grotendeels uit handgeschreven fiches waarop naast de naam ook informatie genoteerd staat over ligging, bodemgesteldheid, bodemgebruik en bron van de naam. In totaal zijn er naar schatting 240.000 fiches. Daarnaast bestaat de collectie uit meer dan 1700 kaarten. Dit zijn veelal kaarten van het kadaster waarop de microtoponiemen zijn geschreven. Het bestand is voor naamkundigen binnen en buiten het Meertens Instituut een aantrekkelijke bron voor onderzoek. Maar ook andere wetenschappers, zoals historici, historisch geografen en archeologen, hebben interesse in de collectie. Digitalisering van het bestand zou voor de verschillende disciplines niet alleen het onderzoek vergemakkelijken, maar ook mogelijkheden bieden voor het stellen van nieuwe vragen. Dimito is een pilotproject. Eerst wordt het materiaal en de mogelijkheden tot digitaliseren bestudeerd. De gedachten gaan in de richting van een geografisch informatiesysteem. Daarna zal een klein gedeelte gedigitaliseerd worden. Aan het einde van de pilot moet duidelijk zijn of het zinvol is het gehele bestand te digitaliseren en hoe dat technisch uitgevoerd moet worden.
    Resultaten in 2006: eindverslag en conservering van de digitale resultaten (kleine steekproef uit het materiaal).
    Medewerkers: D. Zeldenrust.

    Urbane toponiemen. Een onderzoek naar moderne straatnamen en bedrijfsnamen vanuit taalkundig en sociologisch perspectief (2001-2006) Analyse en beschrijving van straatnamen (1950-2000) en bedrijfsnamen vanuit taalkundig en sociologisch/etnologisch perspectief. Aandachtspunten: morfologische structuur, semantiek, regionale verscheidenheid, dialectinvloed, invloed van straatnamen op andere urbane toponiemen, motivatie van naamkeuze, gemeentebeleid en naamperceptie.
    Resultaten in 2006: dit jaar is in het kader van dit project 1 lezing gehouden tijdens een internationaal congres. Daarnaast is 1 paper opgenomen in een congresbundel. Verder is een populair-wetenschappelijk webpublicatie verschenen.
    Medewerkers: H.J. Bennis (promotor), R. Boerrigter (promovendus), E.J. Brinkhuis (software-ontwikkelaar), D. Gerritzen (begeleider), J.P. Kunst (software-ontwikkelaar), R. Rentenaar (promotor).

    Voornamen in Nederland (2002-2010) Analyse en beschrijving van de voornamen in Nederland. Project in samenwerking met: Utrechts Onderzoeksinstituut voor Linguistiek - OTS.
    Resultaten in 2006: toegankelijk maken van de GBA-data.
    Medewerkers: J.P. Kunst.

    Overige projecten

    Jongerentaal en straattaal (2003-2010) Doel van het project is om straattaal zowel taalkundig als antropologisch in kaart te brengen, op basis van onderzoek naar de taalkundige diversiteit van jongeren met een verschillende etnische achtergrond in de grote steden in Nederland. Project in samenwerking met: UvA.
    Resultaten in 2006: 1 nationaal peer-reviewed paper, 1 nationaal paper, 2 nationale lezingen (selected), 2 publiekslezingen.
    Medewerkers: V.A. de Rooij.

    Plantennamen in de Nederlandse Dialecten (2000-2010) De PLAND biedt een inventarisatie van de volksnamen van planten in het Nederlandse taalgebied. Het materiaal omvat ± 250.000 records en is opgebouwd uit monografische, mondelinge en schriftelijk verzamelde data en gaat terug tot in de 19de eeuw. De toegang ertoe is op de website zowel taalkundig als botanisch. De PLAND presenteert de data per plant in de vorm een taalkaart (met de 11 meest frequente benamingen) en het materiaal in de vorm van een soort (dialect-)woordenboek met opgave van de bronnen, datering, lokalisatie plus illustraties en via een link de secundaire taalkundige literatuur. Daarnaast biedt de database de mogelijkheid taalkaarten op te roepen die laten zien voor welke planten bepaalde volksnamen gebruikt worden. De PLAND is aangesloten bij Netherlands Biodiversity Information Facility (NLBIF) en blijkt nu reeds in zijn soort de grootste collectie ter wereld. Deelproject van 'PLAND'.
    Resultaten 2006: Op 16 februari is de website PLAND officieel in gebruik genomen. De database wordt echter doorlopend uitgebreid m.b.v. Dr. J. Kruijsen, Prof.Dr. J. van Keymeulen en anderen. Momenteel zijn de Flora-bestanden van het Woordenboek van de Vlaamse Dialecten (WVD), het Woordenboek van de Overijsselse Dialecten (WOD) en het Woordenboek van de Limburgse Dialecten (WLD) in verregaande staat van bewerking.
    Medewerkers: H.J.T.M. Brok (uitvoerder), J. Kruijsen (uitvoerder).

    Taal en identiteit op de Waddeneilanden (2000-2006) Onderzoek naar de processen van dialectverlies en dialectbehoud op de Nederlandse Waddeneilanden Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Het hoofdaccent ligt op het dialect van Ameland. Onderzocht wordt de kwaliteit van het dialect op Ameland, de invloed van het Nederlands en het Fries, attitudes van de Amelanders tegenover de omringende standaardtalen, en de manier waarop men zich actief inzet voor het dialect.
    Resultaten in 2006: 1 lezing; 4 colleges.
    Medewerkers: F.L.M.P. Hinskens (begeleider en promotor), M.M. Jansen (promovendus), M. van Oostendorp (begeleider).

    The roots of ethnolects (2005-2009) Naast het Indisch Nederlands en het Surinaams Nederlands ontstaan er heden ten dage andere etnisch gekleurde variëteiten (oftewel etnolecten) van het Nederlands. In dit project gaat het erom de wortels van deze etnolecten bloot te leggen. Putten etnolecten uit de lokale stadsdialecten, of staan ze daar los van? Vinden we in een etnolect de sporen terug van de tweede-taalverwervingsprocessen van de eerste generatie? Komen er elementen uit de oorspronkelijke moedertaal van de etnische groep in voor, en zo ja, welke? Wat is het verband tussen het meer stabiele etnolect en de meer vluchtige jeugdtalen en straattalen? Verbreid het etnolect zich ook voorbij de eigen etnische groep ('crossing')? Hoe raakt een jongere ingevoerd in het etnolect? Om deze en verwante vragen te beantwoorden worden groepjes Marokkaanse en Turkse jongeren van 12 en 20 jaar opgenomen in Amsterdam en Nijmegen, in interactie met elkaar en met van oorsprong Nederlandse jongeren. Project in samenwerking met: Algemene Taalwetenschap, Radboud Universiteit Nijmegen.
    Resultaten in 2006: organisatie en uitvoering deel veldwerk; bestudering vakliteratuur; lezing op een internationale conferentie.
    Medewerkers: F.L.M.P. Hinskens (onderzoeksleider Variatielinguïstiek), A. van Wijngaarden (AiO).

    Woordenboeken van de Vlaamse, Brabantse en Limburgse Dialecten (WVD, WBD, WLD) (1997-2010) Redactionele medewerking aan de Flora-afleveringen van de Woordenboeken van de Vlaamse, Brabantse en Limburgse Dialecten (WVD, WBD, WLD) van de Rijksuniversiteit Gent en de Radboud Universiteit Nijmegen.
    Medewerkers: H.T.J.M. Brok (uitvoerder), T.J.W.M. Kruijsen (uitvoerder). 

    Gezamenlijke projecten Etnologie en Variatielinguïstiek

    Dialectrenaissance (2000-2010) Aan de hand van hedendaagse cultuuruitingen, zoals populaire muziek, cabaret, eredienst, etc, wordt onderzocht welke veranderingen de dialecten in Nederland ondergaan in het kader van de zogenoemde dialectrenaissance (sociolinguïstisch aspect). Tot de documentatie van dit onderzoek behoort onder meer een groeiende collectie dialect-cd's (momenteel circa 330).
    Resultaten in 2006: L.P. Grijp schreef een artikel over dialectmuziek voor Gelderland 1900-2000, onder de titel 'Doe maar Normaal'.
    Medewerkers: E. van der Grijn-Santen (coördinator dialectcd's), L.P. Grijp (coördinator/uitvoerder), M.M. Jansen (OiO), M. van Oostendorp (coördinator/uitvoerder).

  • Variatielinguïstiek

    Zomercarnaval Rotterdam
    © Rosa Verhoeve

    De onderzoeksgroep Variatielinguïstiek richt zich op de bestudering van variëteiten van het Nederlands zoals dialecten, sociolecten en etnisch Nederlands. De aandacht gaat daarbij uit naar twee centrale aspecten van de taalkunde: de syntaxis (zinsbouw) en de fonologie (klankleer) van het Nederlands. Zowel de syntaxis als de fonologie worden bestudeerd vanuit drie perspectieven: het geografische perspectief, het sociale perspectief en het historische perspectief. Met name het onderzoek naar het Nederlands vanuit historisch perspectief is een vernieuwing in het recente onderzoeksplan.

    Onder 'Activiteiten 2006' staat een overzicht van de belangrijkste activiteiten die plaats hebben gevonden in de onderzoeksgroep in 2006. Bij 'Onderzoekers' is de output per onderzoeker terug te vinden en bij 'Projecten' staan de lopende projecten en resultaten over 2006.