• Augustus 2018: Het Zweeds bevat veel woorden met Nederlandse wortels

    Knäckebröd hebben we van de Zweden, maar ook de Zweden praten een beetje Nederlands. Het Zweeds bevat volgens de Uitleenwoordenbank van het Meertens Instituut ruim 2000 woorden met Nederlandse (en Nederduitse) wortels, uiteenlopend van andakt (aandacht) tot svavel (zwavel). Vooral aan het begin van de 17e eeuw was de Nederlandse invloed op het Zweeds groot. Lees verder in Trouw.

    Foto: Simone Wolff

  • Maart 2018: Top 25 Romaniwoorden in het Nederlands

    In de Nederlandse taal en in dialecten zijn ruim 130 Romaniwoorden (zigeunerwoorden) in omloop. Wat is de top 25 van Romaniwoorden in het Nederlands, vraagt online geschiedenismagazine Historiek zich af? Klik hier voor de lijst met de 25 woorden en hun herkomst.

    Wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van Romaniwoorden in Nederland vindt hier het artikel 'Zigeunerwoorden in Nederland' uit Geleend en uitgeleend (1995) van etymologe Nicoline van der Sijs, waarop Historiek zich baseert.

    Foto: detail uit 'Groep Roma' van Jacobus Ludovicus Cornet, via Rijksstudio

  • Augustus 2018: Gezocht: 'zuivelicoon' Frau Antje

    De Nederlandse zuivelindustrie zoekt een nieuw icoon. Om Nederlandse kaas en boter aan te prijzen op de Duitse markt werd in 1961 Frau Antje geïntroduceerd. Nu mogen Duitse consumenten kiezen wie de nieuwe Frau Antje wordt. Hoewel het uiterlijk van Frau Antje al decennialang vrijwel hetzelfde is, heeft ze wel degelijk een ontwikkeling doorgemaakt. Voor het Meertens Instituut schreef etnologe Sophie Elpers - zelf van Duitse komaf - een boekje over het fenomeen Frau Antje. Lees verder in Trouw.

    Foto: Simone Wolff

     

     

  • Maart 2018: Wat betekent ‘op z’n elfendertigst’?

    Online geschiedenismagazine Historiek duikt elke maand in de betekenis en de herkomst van een woord of een uitdrukking. Deze keer: wat betekent ‘op z’n elfendertigst’? Het gezegde komt in elk geval sinds 1620 in de Nederlandse taal voor, aldus Nicoline van der Sijs (Meertens Instituut/Radboud Universiteit). Maar waar komt het vandaan? Er zijn meerdere verklaringen, lees verder op Historiek.

  • Augustus 2018: 'Rapbot' MC Turing heeft een indrukwekkende flow, voor een robot.

    Is het mogelijk met kunstmatige intelligentie de flow van rapmuziek te imiteren? Die vraag probeerden wetenschappers van het Meertens Instituut op Lowlands te beantwoorden met behulp van ‘flowbot’ MC Turing. De Volkskrant kwam kijken en concludeerde dat Rapper MC Turing een indrukwekkende flow heeft, voor een robot. Naar het artikel

    Ben je benieuwd of je zelf goed kunt inschatten welke hiphoptekst door de rapbot gemaakt is, en welke  door rapper 'van vlees en bloed'? Luister naar dit radiofragment van NPO Radio 1.

    Read more...
  • Maart 2018: Een verwrongen wiel als uiting van rouw

    De dood van sommige publieke figuren zet aan tot massale emoties die soms lang voortduren. De weduwe van Eberhard van der Laan heeft een column in Het Parool over de dood van haar echtgenoot en nog steeds zijn er ieder jaar herdenkingsconcerten voor André Hazes. In deze aflevering verwonderen de Mediadoctoren zich over de uiting van collectieve rouw die opvallende vormen kan aannemen. Dat doen zij samen met Irene Stengs, bijzonder hoogleraar antropologie van ritueel en populaire cultuur aan de VU, en verbonden aan het Meertens instituut. 

    Read more...
  • Augustus 2018: Het lijdensverhaal van Maarten van der Weijden

    De afgebroken Elfstedenzwemtocht van Maarten van der Weijden werd zowel in de Volkskrant als in NRC Handelsblad vergeleken met het lijdensverhaal van Jezus. Alleen al de taal waarmee hij zijn zwemtocht aankondigde deed volgens de Volkskrant bijbels aan met woorden als 'schuldgevoel', 'dankbaarheid' en 'lijden'. Hoogleraar antropologie van ritueel en populaire cultuur Irene Stengs sprak er op 21 augustus over bij Radio EenVandaag op NPO Radio 1;  religiewetenschapper Ernst van den Hemel was te horen bij De Taalstaat  (na 15 minuten) op zaterdag 25 augustus. 

    Foto: Maarten van der Weijden op de Olympische Zomerspelen 2008. McSmit voor Wikipedia - Eigen werk, CC BY-SA 3.0.

  • Maart 2018: Nederland houdt van gewoon - blog over de Huishoudbeurs, deel II

    In februari schreef antropologe Irene Stengs in een blog over haar ervaringen op de Huishoudbeurs. 'Onderzoek doen om de hoek' noemden we haar observaties. Als onderzoeker van cultuur in Nederland is Stengs geïnteresseerd in zaken die in het dagelijks leven een rol spelen en juist door hun alledaagsheid nauwelijks opvallen. De Huishoudbeurs, 'de grootste braderie van Nederland', is een goede plek voor onderzoek omdat de beurs in feite een geconcentreerde uitstalling is van allerlei vormen van alledaagse cultuur in Nederland.
    Nu is het vervolg op Stengs eerste blog verschenen. De Huishoudbeurs deel II: Nederland houdt van lekker gewoon.

    Lees hier het eerste deel.

    Foto: Irene Stengs

  • Augustus 2018: Het voordeel van tweetaligheid

    Moeten alle peuters het ‘plat’ krijgen opgedrongen om de Limburgse taal te redden? Dat niet. Maar het zou mooi zijn als het dialect op zijn minst gelijkwaardig wordt behandeld in de peuterspeelzaal. Dat zegt Leonie Cornips, bijzonder hoogleraar Taalcultuur in Limburg, in een interview met De Limburger

  • Maart 2018: Tweetalige Limburgse kinderen zijn beter in spelling

    Kinderen die Limburgs en Nederlands praten, zijn beter in spelling dan kinderen die alleen met Nederlands opgroeien. Dat blijkt uit onderzoek van Romy Roumans. Zij is student taalwetenschappen aan de Radboud Universiteit en stagiair van Leonie Cornips van het Meertens Instituut. 

    Read more...
  • Augustus 2018: Hoe serieus moet je het pastafarisme nemen?

    Deze week oordeelde de rechter dat aanhangers van het Pasatafari-geloof geen vergiet op hun hoofd mogen zetten bij pasfoto's voor officiele identiteitsbewijzen. Het lijkt allemaal een komisch gebeuren. Maar is het niet meer? Met deze zaak hebben de aanhangers van de kerk van het vliegende spaghettimonster wel iets ongemakkelijks blootgelegd als het gaat om officieel erkende religies. Want wie bepaalt eigenlijk wanneer een geloof wel of niet serieus is?

    Read more...
  • Februari 2018: De Huishoudbeurs. Antropologisch onderzoek op een steenworp afstand.

    Irene Stengs, antropologisch onderzoeker van ‘cultuur in Nederland’, doet in feite veel van haar onderzoek ‘om de hoek’, middenin de maatschappij. Dat is helemaal het geval bij onderzoek in Amsterdam, de stad waar het Meertens Instituut gevestigd is. Onlangs ondernam Stengs na jaren weer eens een bescheiden veldwerkexpeditie naar de Huishoudbeurs, de grootste braderie van Nederland. Lees Stengs' interessante observaties in haar na afloop vastgelegde verslag.

    Foto: Irene Stengs

     

  • Juli 2018: Nederhop versus nederpop: welke woorden zijn typerend voor het Nederlandse lied?

    Taalonderzoeker Vivien Waszink van het Instituut voor de Nederlandse Taal onderzocht samen met collega's van het Meertens Instituut en de Universiteit Leiden Nederlandstalige liedteksten. De aandacht van deze wetenschappers ging uit naar woorden die typerend zijn voor Nederlandse hiphop, en dan in vergelijking met de woorden die echt nederpop zijn. Komt het woord 'wijk' vooral in nederhop voor of niet? En liefde, is dat nou meer iets voor Koos Alberts en Maaike Ouboter of juist voor Ronnie Flex en Famke Louise? Wat zijn de nederhopste woorden, woorden die het meest in hiphop voorkomen, en de nederpopste?
    Lees voor de top 10 verder bij Neerlandistiek.

    Foto: Neerlandistiek.nl

     

     

  • Februari 2018: Zo kwam de Statenvertaling tot stand

    Aan het Meertens Instituut is onlangs religieus erfgoeddeskundige Dirk-Jan de Kooter begonnen aan het samenstellen van een parallel historisch Bijbelcorpus. Dit doet hij in samenwerking met historisch taalkundige Nicoline van der Sijs. Het gaat hierbij om een corpus van Bijbelvertalingen uit minstens vier Germaanse talen, waarbij het streven is om uit elke eeuw een Bijbelvertaling op te nemen. De vertaaldocumenten zijn „redelijk rommelig”, aldus De Kooter. Eerst gaat hij de handschriften ontleden, daarna wil hij notities van andere geleerden verzamelen. Zo moet er ook een totaalbeeld van het vertaalproces ontstaan.

    Read more...
  • Juni 2018: Interview met Gerrit Bloothooft

    In juni dit jaar ging taalkundige Gerrit Bloothooft met pensioen. Hij kijkt terug op een veelzijdige carrière: hij begon als natuurkundige, werkte met ‘big data’ toen de term nog niet eens bestond en stortte zich uiteindelijk op de naamkunde. Dankzij hem kwamen alle Nederlandse namen uit de Gemeentelijke Basisadministratie Personen in de bekende Voornamenbank en Familienamenbank terecht.

    Lees het hele interview op NEMO Kennislink.

     

  • Februari 2018: Waar is de H gebleven in het Vlaamse “Oewist”?

    In het Nederlands dat in Vlaanderen gangbaar is - bijvoorbeeld in dialecten -  is het zoeken naar een aangeblazen H: "Ij eeft een elm op”, “een amer” en natuurlijk “Oewist?”. Taalwetenschapper Nicoline van der Sijs van het Meertens Instituut in Amsterdam zocht uit hoe dat komt. Ze lichtte het een en ander toe in het Belgische radioprogramma “Nieuwe feiten”.

  • Juni 2018: Väöskes zijn op hun retour

    Vroeger werden kinderen veelal vernoemd naar een heilige. Het gaf de jonge ouders een veilig gevoel als die een oogje in het zeil hield. Sint-Franciscus heeft in het hele land naamgenoten. Regionale heiligen als Sint-Hubertus moeten het doen met Limburg. En een plaatselijke heilige als Sint-Servaas verleent zijn naam vooral aan pasgeborenen in parochies waar hij vereerd wordt.

    In Maastricht zijn veel mensen vernoemd naar Sint-Servaas. Ze heten Servé, Väös of Faas. Maar het worden er steeds minder, zo laat de Nederlandse Voornamenbank zien. Lees verder in Dagblad De Limburger.

  • Februari 2018: Waarom Noord-Hollanders óók carnaval vieren

    Het idee dat carnaval alleen onder de rivieren gevierd wordt, is snel ontkracht door de inwoners van Noord-Holland. Verkleden en feestvieren gaat hier net zo hard als bij Brabanders en Limburgers. Maar waarom? Uit onderzoek van antropologe Irene Stengs van het Meertens Instituut blijkt dat mensen van onder de rivieren in de jaren '50 en '60 carnaval naar Noord-Holland hebben gebracht. Lees verder bij NH Nieuws

    Read more...
  • Juni 2018: André Hazes-aansteker

    NRC beschrijft in een korte serie de inhoud van diverse rommelbakjes en klopt voor deel twee aan bij hoogleraar Irene Stengs van het Meertens Instituut.
     
    Irene Stengs rookt niet, maar ze is heel blij met haar André Hazes-aansteker. Een trofee, vindt ze. „Die heb ik gekocht in het DeLaMar Theater na afloop van de musical Hij gelooft in Mij.” Ze is bijzonder hoogleraar Antropologie van ritueel en populaire cultuur aan de VU en als onderzoeker verbonden aan het Meertens Instituut. André Hazes en alles wat hem omringde was en is een van haar onderzoeksobjecten. „En hij was natuurlijk zelf wel een stevige roker.” Lees verder.
  • Februari 2018: Taal. De grootste verbinder van Nederland.

    Ryanne van Dorst gaat in de programmareeks 'Holland!' op zoek naar de Nederlandse identiteit. In de aflevering 'Gelijkgestemden' is er aandacht voor taal want dit is de grootste gemene deler van Nederland. Er zijn wel variaties: accenten, dialecten, sociolecten (een taalvariant die typerend is voor een bepaalde sociale groepering). En taal is aan verandering onderhevig: er verdwijnen woorden, er komen nieuwe bij.

    Over de verbindende kracht van taal gaat Van Dorst in gesprek met taalkundige Marc van Oostendorp in het mooie Trippenhuis van de KNAW. "Zeg Marc, wat betekent gers?" Terugkijken op NPO (vanaf min. 18:00).

    Read more...
  • Juni 2018: Miljoenen teksten digitaal doorzoekbaar met Nederlab

    Op 1 juli wordt Nederlab opgeleverd: met miljoenen Nederlandse teksten biedt het onderzoekers een schat aan informatie over de Nederlandse taal en cultuur. In 2012 kreeg Nederlab 3,2 miljoen euro toegekend voor de ontwikkeling van een zoekmachine met miljoenen pagina’s Nederlandstalige tekst. Nu, 6 jaar later, geeft Nederlab met zo’n 25 collecties aan teksten, lopend van de 13e tot 21e eeuw, een flinke impuls aan diachroon geesteswetenschappelijk onderzoek. Van krantenteksten tot dagboeken: in Nederlab vind je allerlei soorten teksten. Het oudst zijn de dertiende-eeuwse teksten uit het Corpus Gijsseling. Taalkundige Nicoline van der Sijs: "Nu kun je een ontwikkeling volgen over een periode van eeuwen. Dat kon voorheen niet omdat alle corpora met Nederlandse teksten versnipperd waren." 

    Read more...
  • Februari 2018: De geschiedenis van het Olympisch Stadion in Amsterdam

    In maart is in het Olympisch Stadion van Amsterdam het WK schaatsen. Bijna niemand weet dat het Olympisch Stadion, dat in 1928 gebouwd werd voor de Olympische Spelen, in de jaren '30 en na de Tweede Wereldoorlog het toneel is geweest voor grootse Rooms-Katholieke manifestaties. Een van de redenen is het verbod op Rooms-Katholieke processies, die vanwege de verzuiling niet zichtbaar mochten plaatsvinden. Het Olympisch Stadion was een besloten plek waar veel mensen konden bijeenkomen zonder dat er aanstoot aan genomen werd.

    Het radioprogramma Zin in Weekend van Radio 5 sprak in het stadion af met historicus Peter Jan Margry van het Meertens Instituut. (Vanaf ca. 46:00.)

    Read more...
  • Mei 2018: Spijkenisse is de gemeente met het kleinste cultuuraanbod

    Onlangs is de Atlas voor Gemeenten verschenen, en daaruit blijkt dat de meeste cultuur in ons land te vinden is in Amsterdam. Helemaal onderaan de lijst staat gemeente Nissewaard, Spijkenisse. Etnoloog Peter Jan Margry van het Meertens Instituut legt in EditieNL uit waarom we de normering in perspectief moeten zien. Ook erfgoed is als categorie in deze ranglijst meegewogen, aldus Margry. Uitbreidingswijken als Spijkenisse en Zoetermeer kunnen daardoor moeilijk concurerren met de top. 

  • Februari 2018: Laatste deel 'Das Büro' verschenen in Duitsland

    In Duitsland is pasgeleden het zevende en laatste deel van Das Büro (Het Bureau) verschenen. De radiozender Deutschlandfunk was bij ons te gast en maakte een uitgebreide reportage over de werkzaamheden van J.J. Voskuil aan het Meertens Instituut. De radio-uitzending biedt niet alleen een stukje geschiedenis van het Meertens Instituut op maar liefst drie locaties, maar ook een inkijk in de romanreeks.

    Read more...
  • Mei 2018: Wat kun je leren van een condoleanceregister?

    Het Meertens Instituut ontvangt van Stichting ZoekJeMee het digitale condoleanceregister voor de broertjes Ruben en Julian uit Zeist. De verdwijning van de jongens hield Nederland in 2013 dagenlang bezig, en leidde tot de oprichting van de Stichting ZoekJeMee. Deze stichting heeft besloten om het online condoleanceregister aan het Meertens Instituut over te dragen. Het register zal onderdeel gaan uitmaken van de collecties van het Meertens Instituut, en mogelijk gebruikt gaan worden voor onderzoek naar publieke rouw. Het Nederlands Dagblad vroeg aan het Meertens Instituut hoe onderzoek naar publieke rouw vormgegeven wordt. Lees meer.
    Read more...
  • Februari 2018: De boeken- en krantenwereld in de zeventiende eeuw

    Onze studiemiddag ‘De boeken- en krantenwereld in de zeventiende eeuw’ op 26 januari was een informatieve dag, zo lieten bezoekers ons weten. Heeft u niet aan de studiemiddag kunnen deelnemen, maar bent u toch geïnteresseerd in de boekenwereld van de zeventiende eeuw? Of wilt u weten hoe de KB historische kranten digitaal beschikbaar maakt? Of vindt u de taalkunst van P.C. Hooft ook zo mooi? Ga dan naar deze weblog, waar alle powerpointpresentaties van de studiemiddag zijn geplaatst. 

     

     

  • Mei 2018: Livestream van de discussieavond 'Nederlandse letteren, vervagende grenzen'

    Uit het recent verschenen werk Geschiedenis van de literatuur in Limburg blijkt dat in Limburg boeken vroeger in maar liefst 5 talen verschenen. Dat moest ook wel, want de regio was een belangrijk knooppunt voor Europa: omgeven door België, Duitsland én Nederland. Hoe heeft deze geografische positie literatuur uit Limburg beïnvloed? En hoe heeft dit vervolgens de Limburger gevormd?

    Read more...
  • Februari 2018: Al dat gezoen en geflirt tijdens carnaval

    Binnenkort staat een groot deel van Nederland weer gigantisch op zijn kop: het is carnaval! Het feest levert gegarandeerd sterke verhalen en hilarische anekdotes op, die je over een paar jaar nog steeds aan je vrienden vertelt. Misschien ook wel een verhaal over een gedenkwaardige carnavalszoen. Of gebeurt al dat gezoen en geflirt vooral in het hoofd van bevooroordeelde noorderlingen?

    Etnologe Irene Stengs vertelt in RTL Nieuws Weekend Magazine dat dit vooroordelen en stereotyperingen zijn. Maar... toch komt de associatie niet helemaal uit de lucht vallen.
    Benieuwd? Lees verder.

    Foto: Flickr.com, Carnaval magé (CC BY-NC-ND 2.0)

  • Mei 2018: Meimaand Mariamaand

    Traditioneel is de meimaand Mariamaand en worden er talloze bedevaarten georganiseerd naar plaatsen die Maria vereren. Zo ook naar de plaats Ommel, waar de cultus rond Maria van Ommel omstreeks het jaar 1400 is ontstaan. In de Nederlandse Bedevaartbank van het Meertens Instituut is de bedevaartcultuur in Nederland van de zesde eeuw na Christus tot heden in kaart gebracht. De databank bevat gegevens over 662 bedevaartplaatsen. Lees meer bij de lokale publieke media-instelling SIRIS.


    Foto: Simone Wolff

  • Mini-symposium 'Gruuts op mien moojertaol'

    Woensdag 21 februari 2018 is door Unesco uitgeroepen tot Internationale Dag van de Moedertaal met als voornaamste doel aandacht te vragen voor de wereldwijde diversiteit aan talen. In dat kader organiseert Veldeke Krink Mestreech in samenwerking met Universiteit Maastricht een mini-symposium met de titel 'Gruuts op mien moojertaol' (trots op mijn moedertaal). 

    Read more...
  • April 2018: Leven dialecten op door de sociale media?

    'Het Drents past ok zeker in dizze tied.' In opdracht van de provincie vroeg taalinstituut Huus van de Taol uit Beilen aan een representatieve groep van bijna 1200 Drentenaren hoe goed ze hun dialect beheersen. Goed nieuws voor de streektaalliefhebber: méér mensen kunnen het Drents goed verstaan én spreken, vergeleken met het vorige onderzoek van tien jaar geleden. De onderzoeksresultaten verschijnen na decennia van afkalving van regionale talen. Leeft de streektaal op?

    Leonie Cornips, taalonderzoeker aan het Meertens Instituut, denkt dat sociale media een grote duit in het zakje doen. Ze is gespecialiseerd in regionale talen. "Jongeren appen tegenwoordig in dialect, maar er zijn ook veel facebookpagina's die zich richten op de regio. Dialect krijgt een hip karakter zodra het zoals nu ook steeds meer op Instagram verschijnt." Lees verder in Trouw.

    Foto: Instagram van Kal Plat

  • Januari 2018: Radiodocumentaire over het Bildts met archiefmateriaal van het Meertens Instituut

    Als een gemeentelijke herindeling de streektaal het Bildts bedreigt, komt Gerard de Jong (1979), hoofdredacteur van de Bildtse Post, de enige krant waarin Bildts wordt geschreven, in actie. Na de dood van zijn opa, ook ooit hoofdredacteur van de Bildtse krant, heeft Gerard zich immers voorgenomen om goed voor de taal te zorgen. Hij reist af naar Baskenland, waar hij andere strijders voor minderheidstalen ontmoet. Maar terug in Noordwest Friesland slaat de twijfel toe. Zitten de 6000 Bilkerts wel op Gerards enthousiasme te wachten? 

    Maartje Duin (1975) is radiomaker en journalist. Ze maakte de radiodocumentaire 'De Redder van het Bildts'. Hiervoor gebruikte ze opnames van het Bildts uit de jaren '70 van het Meertens Instituut, nota bene met de grootvader van de hoofdpersoon. 
     
    De radiodocumentaire werd op 28 januari om 21:00 uur bij RadioDoc (VPRO, NPO Radio 1) uitgezonden en is hier terug te luisteren.
     
  • April 2018: De geschiedenis van het Wilhelmus

    Afgelopen week vierde Nederland Koningsdag én het vijfjarig jubileum van onze koning. Ter gelegenheid hiervan dook het Reformatorisch Dagblad in de geschiedenis van het Wilhelmus.

    Read more...
  • Januari 2018: Wat moet de taal van het hoger onderwijs zijn?

    Wat moet de voertaal van het hoger onderwijs zijn: Nederlands of Engels? Dat zijn allebei schadelijke wegen, vindt taalkundige Marc van Oostendorp. Hij pleit voor een combinatie van beide talen: 'Als we alleen voor Engels gaan, worden we een soort dependance van Groot-Brittannië en Amerika, zonder eigen identiteit. Maar als we krampachtig aan het Nederlands vasthouden, gooien we de deur naar de hele wereld dicht. En het is ook nog eens slecht voor onze taal. Die gebruiken we dan misschien onderling op hoog niveau, maar hij sluit niet meer aan bij de rest van de wereld.’ Hij vervolgt met: 'We hoeven niet alles in één taal te doen. Het idee dat het ten koste gaat van je eigen taal zodra je een ander taal gaat gebruiken, is wetenschappelijk gezien een misvatting.’
    Lees het hele interview in New Scientist.

    Lees bovendien:
    In februari schreef de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW) in het rapport 'Talen voor Nederland' dat Nederland dringend behoefte heeft aan een taalbeleid.

     

  • April 2018: Vrijdag de Dertiende: wie is er bijgelovig?

    André Hazes leed aan paraskevidekatriafobie. Dit woord staat voor de irrationale angst voor vrijdag de dertiende. Hij weigerde op zo'n dag op te treden en kwam zijn huis ook niet uit. Theo Meder, volksverhaalonderzoeker bij het Meertens Instituut, vertelt dat sommige soorten bijgeloof zijn verdwenen, maar dat daar weer andere voor in de plaats zijn gekomen. "Volksgeloof leeft nog steeds heel sterk. We geloven nu niet meer in duivels en tovenaars, maar hangen nog wel hoefijzers aan de muur of kloppen iets af op onbeschilderd hout."

    Read more...
  • Januari 2018: 'Smartphone' of 'le mobile multifonction'?

    In Frankrijk houdt het gebruik van Engelse woorden de gemoederen ook bezig. Daar werd vorige week een nieuwe advieslijst met Franse equivalenten voor woorden als ‘smartphone’ gepubliceerd. In Franse overheidsteksten wordt voortaan le mobile multifonction en internet clandestin (dark web) geschreven. Het zou de taal ‘schoon’ moeten houden. Maar wie bepaalt nu daadwerkelijk welke taal gebezigd wordt? Taalwetenschapper Marc van Oostendorp denkt dat dergelijke initiatieven weinig invloed hebben op het taalgebruik: 'Tegen de tijd dat er uitgebreid ‘gesproken, geluncht en wijn gedronken is’ zijn de nieuwe leenwoorden al opgenomen in het normale taalgebruik.' Lees verder in HP De Tijd.

    Read more...
  • April 2018: Hoe het woord 'Mocro' zijn onschuld verloor

    Met het nummer 'Leipe mocro flavour' introduceerde rapper Ali B in 2004 het woord Mocro bij het grote publiek. Zo werd het woord langzaam gemeengoed. De oorsprong van het woord ligt niet in Marokko, maar in Nederland. In de jaren negentig kwamen in jongerentaal opvallend veel woorden die zijn afgekort en eindigen met een 'o'. Uit die tijd stamt 'Limbo' voor Limburger, 'Brabo' voor Brabander, 'lesbo' voor lesbienne, en 'travo' voor travestiet.

    Inmiddels klinkt het woord Mocro bijna dagelijks op het journaal, in de kranten en op sociale media. Dan gaat het over de zogenoemde 'Mocro-maffia'. Zo krijgt het woord langzamerhand een andere lading, en gaan er stemmen op niet langer achteloos Mocro te gebruiken.

    Read more...
  • Januari 2018: Ouderen ergeren zich aan taalverloedering

    Ouderen beklagen zich massaal over de verloedering van de Nederlandse taal, blijkt uit onderzoek onder het MAX Opinie Panel. Er is grote ergernis over slordige taal als 'die meisje' en 'me moeder', maar ook over chat-, straat- en managementtaal. En niet te vergeten: het gebruik van Engels. Taalwetenschapper Marc van Oostendorp herkent de emoties over veranderende taal, maar wijst erop dat het beklag niet alleen een verschijnsel van alle tijden is, maar dat een gezonde, levende taal verandert. Lees meer bij Omroep MAX.

    Read more...
  • April 2018: 20 Oud-Hollandse woorden

    In 2017 publiceerden het Meerten Instituut, de Taalunie en de Universiteit van Gent het rapport 'Staat van het Nederlands'. Uit dit rapport blijkt dat de Nederlandse taal nauwelijks wat merkt van de invloed van het Engels. De uiteindelijke conclusie in het rapport is dat ‘Nederlands een zeer vitale taal met uitstekende overlevingskansen voor de toekomst’ is. De website Nieuws.be heeft naar aanleiding van dit rapport twintig Oud-Hollandse woorden opgetrommeld die te leuk zijn om te vergeten. Naar de twintig woorden.

     

  • Januari 2018: De taal van Ilja Leonard Pfeijffer

    Dichter, schrijver, essayist, criticus, songschrijver, columnist en toneelschrijver Ilja Leonard Pfeijffer werd in januari van dit jaar vijftig. Om deze mijlpaal luister bij te zetten schreef taalwetenschapper Marc van Oostendorp Waar wordt geschreeuwd is taal vacant, een boek over 'taalkunstenaar' Pfeijffer, waarin Van Oostendorp in 50 hoofdstukken een caleidoscopisch beeld geeft van de vele taalgedaanten die de schrijver aanneemt in de talrijke literaire genres die hij beoefent (gedichten, romans, verhalen, essays, toneel et cetera).

    Tijdschrift Onze Taal biedt zijn lezers een voorproefje van Waar wordt geschreeuwd is taal vacant, en opent het artikel ook tijdelijk (tot 15 maart) voor ons.

    Read more...
  • April 2018: Kom niet aan paasvuren

    Stoppen met paasvuren, omdat ze te veel fijnstof zouden produceren? Niet als het aan Twentenaren ligt. In Twente worden tradities gekoesterd. Etnoloog Sophie Elpers, onderzoekster bij het Meertens Instituut, ziet dat tradities leiden tot trots en een sterke regionale identiteit. Maar er zit wel een keerzijde aan te veel hang naar vastigheid: de diversiteit komt erdoor in het gedrang. 'Je blijft dan het liefst zoals je bent, en laat andere zaken niet toe.' Kijkend naar de lijst met erkend immaterieel erfgoed, ziet etnologe Elpers dat in Twente alleen traditionele gebruiken staan aangemerkt. Lees verder in Tubantia.

    Read more...
  • Januari 2018: Twee dagen vrij tijdens carnaval

    Wat begon als een reclamestunt nam al snel serieuze proporties aan: de landelijke petitie 'Wil jij ook tijdens #carnavalvrij?' Krijgt heel Nederland straks twee dagen vrij tijdens carnaval? Leonie Cornips, onderzoeker aan het Meertens Instituut voor taal en cultuur in Amsterdam, begrijpt de emoties wel. 'Mensen ontlenen hun lokale identiteit aan carnaval. Net als skûtsjesilen voor de Friezen en Ajax voor de Amsterdammers. Eens per jaar krijgen mensen in de regio de nationale aandacht die normaal naar de Randstad gaat.'

    Read more...
  • April 2018: Kortingsactie op zondag wordt religieuze rel

    Een kortingsactie op zondag: pompstation De Haan in het Zuid-Hollandse kustplaatsje Ouddorp hoopte hiermee toeristen te lokken die op weg naar huis nog snel even hun auto voltanken. Maar juist op die dag regeert de zondagsrust en dus voelden gelovigen zich benadeeld. Het conflict dat erop volgde lijkt onderdeel te zijn van een landelijke trend, waarbij gelovigen en ongelovigen lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. 

    Read more...
  • Januari 2018: De populairste voornamen van 2017

    In januari maakt de Sociale Verzekeringsbank (SVB) jaarlijks bekend welke voornamen het vaakst gegeven zijn aan baby's die in het voorafgaande jaar geboren zijn. We zien na de bekendmaking altijd een stijging van het aantal bezoeken aan de voornamenbank van het Meertens Instituut: hoe vaak komt mijn naam - of die van mijn partner/kinderen/ouders etc. - eigenlijk voor, vragen veel mensen zich af. De regionale kranten vragen zich bovendien af, welke naam in de regio het meeste voorkomt. Zo ook de Leeuwarder Courant, die benieuwd is naar de namen in Friese gemeenten, en de Gelderlander, die constateert dat de populairste naam in Nijmegen een naam is die aan meisjes en jongens gegevens wordt.

    En de naam Ranomi, komt u die wel eens tegen? Ranomi (Kromowidjojo) is niet langer alleen op de wereld. (Dagblad van het Noorden)

    Read more...
  • Maart 2018: Hoe ons taalgebruik op sociale media verraadt wie we zijn

    Even een online persoonlijkheidstestje invullen, of je op Facebook drukmaken over zwerfafval in je wijk. Het lijken onschuldige handelingen maar dat zijn ze niet. Want de gegevens die we op Facebook achter laten kunnen worden gebruikt om ons gedrag te beïnvloeden. Sinds het schandaal met Cambridge Analytica is dat wel duidelijk geworden. Ons taalgebruik speelt daarbij een grote rol. Maar hoe werkt dat? Hoe kun je via taal van alles te weten komen over miljoenen mensen en vervolgens hun gedrag beïnvloeden? Antal van den Bosch, directeur van het Meertens Instituut en hoogleraar Computerlinguïstiek en Spraaktechnologie aan de Radboud Universiteit, geeft een toelichting in het radioprogramma De Taalstaat op NPO1.

  • Januari 2018: Het telefoonboek, de gemeenschap in je hand

    Het opheffen van het papieren telefoonboek staat symbool voor een geglobaliseerde samenleving. ‘Met dat boek had je de gemeenschap waartoe je behoorde in je hand’, aldus etnoloog Peter Jan Margry van het Meertens Instituut. Wat betekent het einde van die trouwe, saaie dikkerd voor de gemeenschapszin? Lees verder in Trouw.

    Read more...
  • Maart 2018: Per toeval ontdekte Leidse opera wordt opgevoerd

    De Leidse universiteitsbibliotheek kocht op een online veiling een manuscript over de strijd tussen patriotten en prinsgezinden. Eenmaal bezorgd bleek het een onbekende Leidse opera uit het einde van de achttiende eeuw te zijn. Neerlandici in Leiden transcribeerden en vertaalden de tekst daarna maandenlang. Dit werd afgesloten met een primeur: op 22 maart voerden studenten van Collegium Musicum fragmenten van de opera op.

    Maar hoe zing je de opera eigenlijk? Student Nederlands Julia Duijvekam: 'Het manuscript verwijst naar melodieën van in die tijd bekende volksliedjes, zodat iedereen op straat mee kon zingen. Veel van die liederen zijn uiteraard niet meer bekend, maar het Meertens Instituut heeft gelukkig een liederendatabank, waar je vaak nog wel een notatie kunt vinden. Op twee of drie liedjes na hebben we alle melodieën.' Lees meer over de opera in Leids Universitair Weekblad Mare.

    Read more...
  • December 2017: Andere Tijden Special - Door weer en wind

    Voor de Andere Tijden Special: Door weer en wind - drie decennia Hollands weer - doken de makers van het programma onder meer in de archieven van het Meertens Instituut.

    Het programma bekijkt het weer in Nederland en de invloed op de bewoners gedurende de weerperiode 1950-1980. In de special blijkt dat het weer Nederland verbroedert: we hebben samen strand-, sneeuw- en schaatspret, maar ook de gedeelde verontwaardiging over de zoveelste regendag, de zomer die maar niet komt of de keren dat het weer wezenlijk verdriet tot gevolg heeft. We zien de zware storm van 1953, die tot de watersnoodramp leidde, of de windhoos over het Betuwse plaatsje Tricht in de zomer van 1967, waar in twee minuten tijd vijf doden vielen en tientallen huizen en bedrijven van de kaart werden geveegd. Kijk mee.
     
  • Maart 2018: 'Niets is zo verandelijk als ritueel'

    De ‘Dutch passion for the Passion’. De aandacht ervoor fascineert antropologe Irene Stengs al jaren: "Te beginnen met de jaarlijkse opvoering van de Matthäus Passion in Naarden. Die van Tegelen is in 2014 zelfs op de nationale inventaris van immaterieel erfgoed geplaatst. En natuurlijk de populariteit van The Passion, het idee loopt door de hele samenleving heen. Nederlanders gaan daar naartoe, bijvoorbeeld naast hun bezoek aan een uitvoering van de Matthäus Passion. De belangstelling is niet eenduidig."

    Read more...