Verslaglegging congres ISCLR 2010

 

Theo Meder

 

Ieder jaar komt de International Society for Contemporary Legend Research (ISCLR) bijeen, in de oneven jaren in Noord-Amerika en in de even jaren in Europa. De laatste Europese bijeenkomst was in Dublin in 2008. Een congres van de ISCLR duurt gewoonlijk drie dagen (eventueel met een filmpresentatie in de avond en een excursie op de vierde dag) en kent geen parallelle sessies, zodat iedereen in de gelegenheid is om alle lezingen te volgen.

Mede dankzij financi‘le ondersteuning van de KNAW heeft het 28e congres van de ISCLR in 2010 kunnen plaatsvinden op het Meertens Instituut te Amsterdam, van 28 juni tot en met 1 juli.

 

De badge van het 28e ISCLR congres. Foto Theo Meder.

 

Inhoudelijk

Zoals gebruikelijk op bijeenkomsten van de ISCLR werden de eerste drie dagen gebruikt voor presentaties, en werd het geheel afgesloten met een ÔAnnual General Meeting and Closing DiscussionÕ.

De lezingen zijn door de organisator in thematische clusters gerangschikt, en bestreken de volgende onderwerpen: de moderne media, legend tripping, het genre, ufo-lore, satan(isme), rampen en geruchten, de integriteit van het lichaam en etniciteit.

In de vroege congressen van de ISCLR lag het zwaartepunt nog vooral op ÔfolktalesÕ: een inventariserende fase was noodzakelijk om het narratieve materiaal en de bronnen te onderkennen en in kaart te brengen. In het begin was de waarheidsvinding ten aanzien van de moderne sagen van groot belang: waar of niet waar? Gaandeweg de congressen is de focus zich meer en meer van ÔtalesÕ naar ÔbehaviourÕ gaan verleggen: waarom geloven mensen de verhalen die ze horen en hoe handelen ze ernaar? Een cruciale vraag is nu eerder: wat doen sagen met mensen? Wat voor invloed hebben volksverhalen op het gedrag van mensen en op hun perceptie van de werkelijkheid? Met andere woorden: welke gevolgen kunnen verhalen hebben in het dagelijkse leven? Belangrijke begrippen zijn in dit verband ostension, waarbij naar allerlei vormen van samenhang wordt gezocht tussen verhaal en gedrag, alsmede legend tripping, waarbij mensen – begeleid of onbegeleid – op pad gaan om sagen te (her)beleven. Reijnders introduceerde hiervoor de term lieux dÕimagination: legend trippers zijn op zoek naar plaatsen van verbeelding: plekken waar de fictie zich heeft afgespeeld. Dat geldt voor boeken en televisie-series net zo goed als voor sagen en legenden.

Een tweede tendens die zich op het congres aftekende was dat er langzaam maar zeker afstand wordt gedaan van het rigide criterium dat het louter om contemporary legends moet gaan. Bij nadere bestudering blijken hedendaagse sagen vaak ook een aanzienlijke voorgeschiedenis te hebben, en zijn ze dus helemaal zo modern niet. Omgekeerd blijken traditionele sagen nog altijd voort te leven. Hiermee beginnen aanvankelijk scherp gestelde grenzen in elkaar over te vloeien.

Tot de eminente sprekers van het congres kunnen (onder meer) de Canadese en Amerikaanse onderzoekers Paul Smith, Carl Lindahl en Patricia Turner gerekend worden. Paul Smith besprak hoe termen als contemporary legend, urban legend en urban myth worden behandeld in een web 2.0 toepassing als Wikipedia. Belangrijke vraag is bovendien of wetenschappers zich in dit discours moeten mengen, of juist afstand moeten bewaren en observeren. Carl Lindahl besprak de discrepantie tussen de werkelijke feiten en de geruchtenstroom die op gang kwam na hurricane Katrina. Patricia Turner stelde de vraag of we na Obama een raciaal-neutraal tijdperk zijn ingegaan. De Hot 25 van Snopes toont overduidelijk het tegenovergestelde: etnische issues nemen eerder toe dan af.

 

    

Paul Smith, Carl Lindahl en Patricia Turner. FotoÕs Theo Meder.

 

Tijdens het ISCLR congres viel een verjonging van het deelnemersveld op. Enkele gepensioneerde hoogleraren uit Amerika wisten geen fondsen te werven om naar het Europese congres toe te komen (zoals gold voor prominenten als Bill Ellis en Mark Glazer). Er waren echter ook de nodige nieuwe en jonge gezichten te verwelkomen, zoals Stijn Reijnders, Jan Pohunek, Aurore van de Winkel en Tjalling Beetstra.

De congressen van de ISCLR hebben altijd een duidelijk internationaal (zij het westers) karakter, zoals moge blijken uit dit overzicht van sprekers en bezoekers:

 

 

Congressen van de ISCLR spelen een cruciale rol in de bestendiging en verbreding van de internationale samenwerking.

 

AppleMark

Een deel van het publiek van het ISCLR congres. Foto Marianne van Zuijlen.

 

Voor de gelegenheid van het congres had medewerkster Marianne van Zuijlen drie boekentafels klaargezet met belangrijke publicaties van de deelnemers – ter inzage en inspiratie. Van etnoloog Bill Ellis ontvingen we een boek vers van de pers voor de boekentafel dat hij samen had geschreven met socioloog Gary Allen Fine: The Global Grapevine: Why Rumors of Terrorism, Immigration and Trade Matter.

De Nederlandse film Sl8n8 uit 2006 die Õs avonds werd vertoond, was enerzijds bedoeld als divertissement, maar bevatte evengoed een aantal herkenbare (sagen)motieven: het geloof in een goede en een kwade bovennatuur, geloof in een hiernamaals met een hel en een hemel, het geloof in goede en kwade geesten, het geloof in magie (zwarte kunst, voodoo), toekomstvoorspellen (tarotkaarten) en in contacten met zielen van overleden personen (ouija-bord). De ÔvuurmanÕ die in de film ge•ntroduceerd werd, is mogelijk licht gebaseerd op Nederlandse folklore, maar wijkt er toch ook weer genoeg van af om het plot-element te kunnen debunken.

Aangezien het niet mogelijk is om in de direkte nabijheid van het Meertens iets (betaalbaars) te eten of te drinken te krijgen, zijn zowel ontbijt, koffie- en theepauzes, lunches en borrels op het Meertens Instituut zelf georganiseerd (waar geen huur voor congreszaal, apparatuur, ondersteuning en kantine wordt gerekend). Alleen voor het diner moesten de congresgangers zelf de binnenstad ingaan, al konden ze ook bij het congreshotel Mercure terecht. Op de laatste congresdag is er een closing dinner georganiseerd in restaurant HumphreyÕs in de Amsterdamse binnenstad.

Op donderdag 1 juli werd er een legend tour in de binnenstad van Amsterdam aangeboden aan de overgebleven congresdeelnemers. De route was samengesteld door Marianne van Zuijlen en in het Engels vertaald door Mereie de Jong. Ieder die aan de sagenroute deelnam, heeft een boekje meegekregen met teksten, uitleg, fotoÕs en wandelroute.

 

Onderweg op de sagenroute. Foto Jan Pohunek.

 

Proceedings en overige resultaten

Alle deelnemers die een presentatie hebben gehouden, zijn uitgenodigd om hun bijdrage te publiceren in het Jaarboek van de ISCLR: Contemporary Legend.  Het ISCLR congres is op maandag 28 juni bezocht door een radiojournalist van KROÕs Goedemorgen Nederland voor een kort interview met Theo Meder en Peter Burger. Op woensdag 30 juni bezocht wetenschapsjournalist Berthold van Maris van de wetenschapsbijlage van NRC-Handelsblad het congres en had hij een interview met de Amerikaanse onderzoekster Patricia Turner. Het congres kende veel momenten voor sociale interactie en heeft veel nieuwe FaceBook-contacten opgeleverd.

 

Toekomst

De eerstvolgende bijeenkomsten van de ISCLR zullen naar alle waarschijnlijkheid gehouden worden in Harrisburg (Pennsylvania, USA, 2011), Gšttingen (Duitsland, 2012), San Antonio (Texas, USA, 2013) en Praag (Tsjechi‘, 2014).

 

Bijlage

FotoÕs die door organisators en deelnemers van het congres zijn gemaakt, zijn - naast op persoonlijke FaceBookpagina's -  onder andere hier te vinden:

 

http://www.mijnalbum.nl/Album=EPI6ZVIK (Theo Meder)

http://www.mijnalbum.nl/Album=D6JKPTN8 (Marianne van Zuijlen)

http://www.flickr.com/photos/prebral/sets/72157624286847279/ (Jan Pohunek)

 

Hier volgt nog een kleine greep:

 

Een deel van het publiek. Foto Theo Meder.

 

Gunnella Thorgeirsdottir en Mikel Koven. Foto Theo Meder.

 

Koffiepauze. Foto Theo Meder.

 

Willem de BlŽcourt met een reactie uit de zaal. Foto Marianne van Zuijlen.

 

Aurore van de Winkel. Foto Jan Pohunek.

 

Lunchpauze met discussies. Foto Theo Meder.

 

EŽn van de drie tafels tijdens het afscheidsdiner. Foto Theo Meder.

 

Begin van de sagenroute: het Trippenhuis. Foto Theo Meder.

 

Theo Meder vertelt de sage van het Huis met de Hoofden, het einde van de sagenroute. Foto Mereie de Jong.

 

 

 

Interview met Patricia Turner door Berthold van Maris in NRC Handelsblad, 28 augustus 2010, wetenschapsbijlage p. 4-5.