Onderzoek

Onder onderzoeksthema’s  vindt u de onderzoeksthema’s terug met daarbij de resultaten over 2015.

Onder onderzoeksoutput vindt u een overzicht van alle wetenschappelijk publicaties, boeken en boekredacties.

Onder onderzoeksgroep vindt u de resultaten (publicaties en activiteiten) per onderzoeker.

Oraties en benoemingen

Ben Hermans sprak op 3 juni 2015 zijn oratie uit als bijzonder hoogleraar Taaltypologie aan de Faculteit der Letteren van de Vrije Universiteit Amsterdam, getiteld De zwaarte van lengte in de talen van de wereld.

Theo Meder is op 1 september 2015 aan de Faculteit der Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen benoemd als bijzonder hoogleraar Volksverhaal en vertelcultuur van de middeleeuwen tot heden in Nederland in een internationale context.

KNAW Humanities-cluster

In 2015 zijn belangrijke stappen gezet in de ontwikkeling van een KNAW Humanities-cluster. Bij dit initiatief zijn het Huygens ING, het IISG, het Meertens Instituut en het NIAS betrokken. Het belangrijkste doel is het vergroten van de samenwerking tussen deze instituten op verschillende terreinen. Er is een wetenschappelijk programma ontwikkeld, Impact of Circulation, waarin de instituten samenwerken en waarvan onderdelen in 2015 zijn gestart. Daarnaast zijn plannen ontwikkeld op het gebied van digital humanities en digitale infrastructuur voor de geesteswetenschappen. Naast een inhoudelijke vernieuwing beoogt het KNAW-cluster ook op het terrein van de bedrijfsvoering en de huisvesting samenwerking. In 2015 zijn ook de plannen voor een gemeenschappelijke locatie voor de instituten in het KNAW Humanities-cluster voltooid. Het Huygens ING en het Meertens Instituut worden samen met het NIAS gevestigd aan de Oudezijds Achterburgwal / Spinhuissteeg in het centrum van Amsterdam.

En verder

Op 31 januari 2015 ging de documentaire Braziliaanse Koorts in première. Deze documentaire, gaat over de fascinerende geschiedenis van ruim 700 straatarme Zeeuwen die tussen 1858-1862 naar Brazilië emigreerden. Een hele kleine groep nazaten spreekt ruim 160 jaar na het vertrek van hun voorouders nog Zeeuws. Taalkundige Gertjan Postma van het Meertens Instituut was betrokken bij het project. Hij heeft in het verleden veldwerk verricht in Brazilië onder nazaten van deze emigranten. Verder is er gebruik gemaakt van audio-opnames uit de collecties van het Meertens Instituut.

Marc van Oostendorp gaf een collegereeks aan de Universiteit van Nederland over de veelzijdige uitspraak van een taal. Verder was hij actief betrokken bij de Nationale Wetenschapsagenda. Frans Hinskens werkte mee aan de app Sprekend Nederland. Deze app brengt Nederlandse accenten in kaart en levert een schat aan wetenschappelijke informatie op voor taalkundigen, etnologen en sociologen.

Uitgelicht: Crowdsourcing

Sinds 2011 leidt Nicoline van der Sijs op het Meertens Instituut verschillende omvangrijke crowdsourcingprojecten, waarbij meer dan 600 vrijwilligers actief zijn betrokken. Hierdoor konden in 2015 de elektronische Woordenbank van de Nederlandse Dialecten (eWND) en de Uitleenwoordenbank, met Nederlandse leenwoorden in andere talen, worden gelanceerd. Andere databanken waaraan vrijwilligers een bijdrage hebben geleverd, zijn de Kaartenbank, de Gekaapte brieven en de Etymologiebank. Vrijwilligers werken ook mee aan het ontsluiten van regionale woordenboeken, 17de-eeuwse kranten, oude Meertens-vragenlijsten en gedrukte werken uit de vroegmoderne tijd.

De databanken zijn gemaakt dóór het publiek en vóór het publiek. Dat het publiek er daadwerkelijk belangstelling voor heeft, blijkt uit de bezoekersaantallen: zo werd de Etymologiebank in 2015 meer dan 5 miljoen bekeken. De projecten staan echter altijd in directe dienst van het wetenschappelijke onderzoek.

De projecten leveren belangrijke data voor de twee hoofdthema’s van het onderzoek van Van der Sijs: taalverandering en taalcontact. Die thema’s hangen eng samen, want taalcontact wordt algemeen gezien als een van de drijvende krachten achter taalverandering: wanneer sprekers van verschillende talen of dialecten contact hebben, nemen ze taalverschijnselen als klanken of woorden van elkaar over, maar ze kunnen ook hun taalgebruik aan elkaar aanpassen of vereenvoudigen.

Over de oorzaken van taalverandering is nog veel onduidelijk. Om die te kunnen achterhalen zijn veel gegevens nodig, en daarvoor dienen de databanken, waarin gegevens uit verschillende bronnen aan elkaar worden gekoppeld. Het ontsluiten en koppelen van gegevens kan alleen met behulp van crowdsourcing. Over hoe dat werkt en welke verbeteringen er denkbaar zijn, is eind 2015 een rapport verschenen: Nicoline van der Sijs, Anna Kirstein, Daan Broeder, ‘Strategische dataproductie: representativiteit van data via crowdsourcing’.

Kernpublicaties

  • Bylinina, L. & Y. Sudo (2015). Varieties of Intensification. Natural Language & Linguistic Theory. 33, 881–895.
  • Broekhuis, H., N. Corver & R. Vos (2015). Syntax of Dutch: Verbs and Verb Phrases, Volume 1 & 2. (Comprehensive Grammar Resources). Amsterdam: Amsterdam University Press.
  • Meder, T., D. Nguyen & R. Gravel (2015). The Apocalypse on Twitter. DSH. Digital Scholarship in the Humanities, 30 (1), 1-13.
  • Stengs, I., Het fenomeen Hazes. Een venster op Nederland. Amsterdam: Amsterdam University Press.