Onderzoek

Onder onderzoeksthema’s  vindt u de onderzoeksthema’s terug met daarbij de resultaten over 2014.

Onder onderzoeksoutput vindt u een overzicht van alle wetenschappelijk publicaties, boeken, boekredacties, onderwijsgerelateerde zaken, lezingen en de organisatie van workshops.

Onder onderzoeksgroep vindt u de resultaten (publicaties en activiteiten) per onderzoeker.

Uitgelicht: Nederlandse Liederenbank

In 2014 werd Dutch Songs on Line afgerond. In dit NWO-middelgroot-project (2009-2014) werkte het Meertens Instituut samen met de Universiteit Utrecht en de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL). Met dit project werd het probleem opgelost dat de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut metadata van zeer veel liederen bevat, maar weinig volledige teksten. In Dutch Songs On Line werden door de DBNL ruim 50.000 liedteksten uit populaire liedboeken uit de periode tot 1900 gedigitaliseerd. Deze liedteksten werden gekoppeld aan de bestaande en nieuw toegevoegde metadata van de Liederenbank, zodat de gebruikers van zowel DBNL als Liederenbank gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot de relevante informatie op beide websites. De gebruiker van de Liederenbank kan nu de volledige tekst van een lied lezen en op de DBNL doorklikken naar verdere auteursinformatie; de gebruiker van de DBNL vindt in de Liederenbank de inhoudelijk beschrijving en informatie over paralleloverlevering, drukgeschiedenis en de gebruikte melodieën van een lied.

Tevens werd het gehele muzikale oeuvre van het muziekgezelschap Camerata Trajectina toegankelijk gemaakt via de Nederlandse Liederenbank en gekoppeld aan tekstuele en muzikale bronnen. Het gaat om ruim 1000 opnames. Het gezelschap dat gespecialiseerd is in Nederlandse liederen is opgericht in 1974 en staat onder leiding van Louis Grijp, tevens oprichter en leider van de Nederlandse Liederenbank. Het ensemble voor oude muziek bestond in 2014 veertig jaar. Dit jubileumproject, dat mede gefinancierd werd door NWO (KIEM-subsidie), heeft ook gefunctioneerd als pilot om verdere publiek-private samenwerking tussen de Liederenbank en de muziekindustrie te verkennen.

De Nederlandse Liederenbank was tenslotte in 2014 de winnaar van de Nederlandse Dataprijs voor humaniora en sociale wetenschappen voor dat jaar. Deze prijs wordt toegekend aan onderzoekers die data bij elkaar brengen, documenteren en toegankelijk maken. De prijs wordt mogelijk gemaakt door DANS en 3TU Datacentrum. De jury was unaniem in haar lof voor de Nederlandse Liederenbank. Prof. Kees Aarts, juryvoorzitter, roemde vooral het veelzijdige gebruik van deze databank: “In de praktijk wordt de databank al door veel wetenschappers binnen de digital humanities gebruikt voor literair-, muziek-, godsdienst-, algemeen historisch en etnologisch onderzoek. Ook journalisten, musici en middelbare scholieren gebruiken de databank veel. Deze goed gestructureerde databank is daarom een grote aanwinst voor zowel het Nederlands academisch als cultureel erfgoed.”

Promoties en oraties

Op 24 januari promoveerde Sophie Elpers op het proefschrift Erfenis van het verlies: De strijd om de wederopbouw van boerderijen tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Markus Balkenhol promoveerde op 16 mei (cum laude) op het proefschrift Tracing slavery: An ethnography of diaspora, affect, and cultural heritage in Amsterdam. Op 27 maart heeft Nicoline van der Sijs haar oratie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen gehouden, getiteld De voortzetting van de historische taalkunde met andere middelen. Peter Jan Margry sprak op 3 april zijn oratie uit als hoogleraar Europese Etnologie aan de Universiteit van Amsterdam, getiteld Bloed kruipt! Over de culturele hemoglobine van de samenleving.

Publieksgerichte activiteiten

De onderzoekers van het Meertens Instituut waren naast dat zij binnen de thema’s werkten buitengewoon actief met publieksgerichte activi­teiten, o.a. met columns in landelijke en regionale dagbladen (Cornips in Dagblad de Limburger, Van Oostendorp in NRC Handelsblad), artikelen in Onze Taal (Van Oostendorp) en het nieuwjaarsboekje De Kaartenbank (red. Van der Sijs).  Bij uitgeverij Vantilt verscheen het boek Vieze liedjes uit de zeventiende en achttiende eeuw, samengesteld door Annemieke Houben. Een groot deel van de liedjes verzamelde Houben in de periode dat ze werkzaam was aan het Meertens Instituut. Verschillende medewerkers van het Meertens Instituut hebben bijgedragen aan de Bosatlas van het Cultureel Erfgoed.

De documentaire Braziliaanse Koorts gaat de dramatische en fascinerende geschiedenis vertellen van de 700 Zeeuwen die tussen 1858-1862 naar Brazilië emigreerden. Nazaten van deze landverhuizers leven nog steeds in de heuvels van Espirito Santo. Taalkundige Gertjan Postma van het Meertens Instituut was betrokken bij het project.

Ter gelegenheid van het 100ste jubileumjaar van Adam Aukes Jaarsma (1914-1991), de grootste verhalenverzamelaar die Nederland ooit kende, heeft het Meertens Instituut een wandelroute uitgezet in het Friese Oostermeer. Tevens was er een tentoonstelling bij Bijzondere Collecties van de UvA.

CLARIAH

CLARIAH, een consortium van geesteswetenschappelijke onderzoeksinstellingen met als penvoerder het Huygens ING, ontving een subsidie van NWO­ van ruim 12 miljoen euro voor het ontwikkelen van een digitale infrastructuur waarmee grote hoeveelheden data en software uit verschillende geesteswe­tenschappelijke disciplines aan elkaar worden gekoppeld en digitaal doorzoekbaar worden gemaakt. Zo wordt het mo­gelijk om grote discipline­overschrijdende vragen te onder­zoeken over cultuur en maatschappelijke verandering. Sjef Barbiers en Hans Bennis waren namens het Meertens Insti­tuut betrokken bij de aanvraag.

En verder

Het instituut lanceerde het gratis e-tijdschrift Vertelcultuur, onder redactie van Theo Meder en Marianne van Zuijlen. In Vertelcultuur verschijnen wetenschappelijk verantwoorde, toegankelijke Nederlandstalige artikelen die op een breed, volwassen lezerspubliek zijn gericht.

De unieke collectie dagboeken, autobiografieën en memoires van het Nederlands Dagboekarchief zijn overgedragen aan het Meertens Instituut. Zij hebben hier gezamenlijk toe besloten om de continuïteit en het beheer van de snel groeiende collectie veilig te stellen en mogelijkheden voor toekomstig onderzoek te garanderen.

De Koninklijke Bibliotheek startte in samenwerking met het Meertens Instituut een crowdsourcingproject om historische kranten uit de 17e eeuw over te tikken zodat de gegevens foutloos en betrouwbaar digitaal beschikbaar komen. Er hebben zich ongeveer 150 vrijwilligers aangemeld, die in 2014 een kwart van de 17e-eeuwse kranten hebben overgetikt.

Kernpublicaties

Balkenhol, M. (2014). Tracing slavery: An ethnography of diaspora, affect, and cultural heritage in Amsterdam. Amsterdam.

Cornips, L. (2014). Socio­Syntax and variation in acquisition: problematizing bidialectal and bilingual acquisition. Linguis- tic Variation, 14 (1), 1­25.

Hinskens, F.L.M.P., B.J.H. Hermans & M. van Oostendorp (2014). Grammar or lexicon. Or: Grammar and lexicon? Rule­based and usage­based approaches to phonological variation. Lingua, 142, 1­26.

Roodenburg, H.W. (ed.) (2014). A Cultural History of the Senses in the Renaissance, 1450-1650. (A Cultural History of the Senses; Vol. 3). London: Bloomsbury.