elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: toom 

toom , [worp, nest] , toom , (mannelijk) , töme , toom; niet alleen van kippen maar ook varkens; en toom köne..
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
toom , toom , voor: tuk, brood, teelt; toom biggen, kukens, en ook: ’n toom kinder hebben = een groot getal kinderen; “dat een toom Engelsche biggen (dat is biggen van Engelsch ras) met f 20 bekroond was.” Noord-Brabantsch toompje hoenders = koppel hoenders; Oostfriesch tôm, tö̂m, tôm, tö̂mt = geslacht, nakomelingschap, tuk; Nederduitsch, Middel-Nederduitsch toem, tom, thoem, Oud-Nederlandsch toom, Oud-Friesch tam, tâm, taem. Angel-Saksisch team, team = het kroost, de spruiten; Oud-Engelsch team = het geslacht, de nakomelingen; Engelsch team = toom biggen. – toom (gebit, manlijk), onzijdig
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
toom , toom , (zelfstandig naamwoord onzijdig) , Bij vissers. Plek waarheen de vis trekt, visrijke plaats die met de zegen wordt afgevist. Synon. leg 2. || Er leit verderop nag ’en goed toom. We zellen dat toom nog effies halen. Vissen op de tomen (achtereenvolgens de verschillende tomen opzoeken en afvissen). – Vgl. tomen.
Bron: Boekenoogen, G.J. (1897), De Zaanse Volkstaal. Deel II: Zaans Idioticon - Aanvullingen. Zaandijk (herdruk 1971)
toom , toom* , ook bij v. Dale, zie ook over -toom *.
Bron: Ganderheyden, A.A. (1897), Groningana – Supplement op H. Molema’s Woordenboek der Groningsche Volkstaal, Groningen (reprint 1985)
toom  , toum , toom, leidsels.
Bron: Daelen-Meuter, Jos. van (ca. 1937), Venloos waordebook, ongepubliceerd typoscript, Venlo.
toom , toom , mannelijk , tööme , toom. Nen toom hounder.
Bron: Jonker, L. & H.G. van Grol (z.j., ca 1940), Woordenboek dialect van Vriezenveen
toom , toom , 1. een worp of broedsel 2. touwtje aan een vlieger
Bron: Steenhuis, F.H. (1978), Stoere en Olderwetse Grunneger Woorden, Wildervank: Dekker & Huisman
toom , toum , zelfstandig naamwoord , Toom. | Hai het ’n mooie toum kippe.
Bron: Pannekeet, J. (1984), Westfries Woordenboek, Wormerveer
toom , toom , tuum , de , tomen , Ook tuum (Zuidwest-Drenthe, noord) = 1. hoofdstel met bit Bij een toom heurt het bit, de ring, de knievel, de kinket en de stangen (Sle), Dat peerd wil niet op toom lopen met strak gespannen leidsel (And), Hij huil het peerd in toom in bedwang (Row), Kuj dat peerd niet in teum holden? (Smi), (fig.) Holdt oe ien toom en deinkt goed nao, veur ie wat zegt bedwing je (Ruw), Dat is zo’n flapoet, die kan de tong neit in toom holden (Vri) 2. bij elkaar horende groep De aolde mot hef een mooi toom biggen (Bal), Wij hebt nog een toom halfwas jong knienen (Bor), Een toom kiepen (Hgv), Zij hebt helderweg een toom jongen groot gezin (Zdw) 3. (Zuidoost-Drents zandgebied), in in ien toom in één ruk Ze gungen in ien toom deur naor de plaots van bestemming (Pdh), z. ook stoomstrieken
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
toom , toom , 1. toom; 2. broedsel; 3. nageboorte van een varken (Kampereiland, Kamperveen)
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
toom , toom , worp, groep. ’n Toom mooie biggn.
Bron: Dialectwârkgroep Heerde/Waopmvelde (2004), Nieje Heerder Woordnboek, Heerde.
toom , tóóm , toom , Die zóg hi nen hille tóóm bagge, t’is 'n schón geziecht al die kléén kuuskes. Die zeug heeft een flinke toom biggen, het is een mooi gezicht al die kleine biggetjes.
Bron: Hendriks, W. (2005), Nittersels Wóórdenbuukske. Dialect van de Acht Zaligheden, Almere
toom , toom , zelfstandig naamwoord , de 1. worp, broedsel (m.b.t. biggen, kippen, eenden) 2. schare kinderen (uit een gezin) 3. paardentoom; in toom holen letterlijk m.b.t. paarden, fig.: in bedwang houden
Bron: Bloemhoff, H., J. Withaar, A. Bloemhoff en T. Bontekoe (2005), Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek (SNVH), Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte.
toom , tôôm , zelfstandig naamwoord , tôôme , tôômpie , haarvlecht Ze ha’ tôômpies in d’r haer gebreeje Ze had vlechtjes in heur haar gebreid; tôôme leidsels Zie ook laaie
Bron: Werkgroep Dialecten Hoeksche Waard (2006), Hoekschewaards woordenboek, Klaaswaal.
toom , teum , (zelfstandig naamwoord) , toom, span.
Bron: Kraijer, M., H. Mulder, D. Visscher en Ph. Bloemhoff (2009), Op zien Zwols: Woordenboek van de Zwolse Taal, Kampen: IJsselacademie
toom , toum , (mannelijk) , toume , toom , Hae kós ’t paerd neet in toum haoje, ’t ging ’m oppe luip.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
toom , tôom , zelfstandig naamwoord , toom; WNT - de gezamenlijke terzelfdertijd uitgebroede jongen; broedsel, nest. Cees Robben - ’t Is kazzjewêêel die kiep van mèn.../ zô zörgt ze vur de Paose.../ ’t Is de leste van den tôôm.../ En asse lee.... dan staose... (19550312) zie leste; WBD (Hasselt) - hoofdstel (v.h. paard), aldaar ook 'trens' genoemd of 'hoofdstèl'; elders: 'hoofdstèl'; WBD (Hasselt) - troep biggen uit één worp; J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - TOOM, voor geslacht (Lat. soboles), hoorde ik eene enkele reis gebruiken door iemand die zeide een 'toompje hoenders' voor een koppel. Z.a; Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch dialect - 1899 - TOOM zelfstandig naamwoord m. - hoofdstel van een peerd
Bron: Sterenborg, W. en E. Schilders (2014), Woordenboek van de Tilburgse Taal (WTT), Tilburg: Stichting Cultureel Brabant
toom , toum , leidsel
Bron: Arts, Jan (2015), Brónsgreun Bukske, Editie Veldes dialek, Velden.


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op www.meertens.knaw.nl/ewnd/,
gehost door het Meertens Instituut