elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: mulder

mulder , mulder , molenaar, zoowel voor eenen molitor, als voor den meikever onder dien naam bekend.
Bron: Panken, P.N. (1850) Kempensch taaleigen, Idioticon I, A-Z, Idioticon II, H-Z, red. Johan Biemans, 2010, Bergeijk.
mulder , mulder , molenaar, ook Gron. Overijs. NBrab. Zeel. ZLimb. – Kil. moller. oudt. ook: molder; Neders. möller Deensch moller, HD. Müller en Mülner.
Bron: Molema, H. (1889), Proeve van een woordenboek der Drentsche volkstaal in de 19e eeuw, handschrift
mulder , mülder , molenaar
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
mulder , mülder , (mannelijk) , mannetje van den meikever.
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
mulder , mulder , meikever; aldus om de witachtige kleur zijner dekschilden.
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
mulder , mulder , molenaar; boukwaitmulder = grutter; euliemulder = olieslager; pelmulder = eigenaar van een pelmolen; rogmulder = een molenaar die alleen maalt, niet pelt; woatermulder = bestuurder van een molen die het water opmaalt; zoagmulder = eigenaar van een zaagmolen, zaagmolenaar (v. Dale). – De geslachtsnaam Mulder is hier zeer algemeen; de Muller’s moeten gerekend worden van Duitsche herkomst te zijn. – Drentsch, Overijselsch, Noord-Brabantsch, Zeeland, Limburgsch, West-Vlaamsch mulder; Kil. moller; oudt. ook: molder; Oostfriesch, Hoogduitsch müller, Nedersaksisch möller, Deensch moller; Oud-Hoogduitsch mulinari, Middel-Hoogduitsch mülnaere, mülner, Middel-Nederduitsch molner, molre, Oud-Saksisch muleniri, van het Middeleeuwsch Latijn molinarius, van: mola of molina, en dit van den wortel mal, mar = fijn wrijven, malen. Zie ten Doornk. art. müller.
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
mulder , mülder , Molenaar.
Bron: Draaijer, W. (1896). Woordenboekje van het Deventersch Dialect. ’s-Gravenhage: Martinus Nijhoff
mulder , muldĕr , molenaar.
Bron: Ebbinge Wubben, C.H. (1907), ‘Staphorster Woordenlijst’, in: Driemaandelijkse Bladen 6, 61-94
mulder , mülder , Molenaar.
Bron: Draaijer, W. (2e druk 1936), Woordenboekje van het Deventersch Dialect, Deventer: Kluwer.
mulder , mölder , molenaar.
Bron: Daelen-Meuter, Jos. van (ca. 1937), Venloos waordebook, ongepubliceerd typoscript, Venlo.
mulder , mulder , mannelijk , molenaar. ook: meikever met wit bestoven schild
Bron: Jonker, L. & H.G. van Grol (z.j., ca 1940), Woordenboek dialect van Vriezenveen
mulder , mulder , Houtje waar mede de strik aan het hijstouw gemaakt wordt.
Bron: Dumbar, G., H. Scholten en J.A. de Vos van Steenwijk Vollenhove (1952), Het Dumbar Handschrift – Idioticon van het Overijsels in het einde der achttiende eeuw, uitgegeven door H.L. Bezoen, Deventer
mulder , muldr , zelfstandig naamwoord, mannelijk , muldrs , muldrken , 1 molenaar, 2 lichte meikever
Bron: Schönfeld Wichers, K.D. (1959), Woordenboek van het Rijssens dialect, herdruk 1996, z.pl.
mulder , mölder , mùlder , a/ molenaar, b/ meikever; mannelijk geslachtsdeel. Héj lit as ’ne luîe mùlder tégge z’n zakke. Hij ligt als een luie … tegen zijn zakken aan. [Ove]
Bron: Kerkhoff, Chris (1970 ev), Dialectwoordenlijst van het Land van Cuijk, Cuijk
mulder , mulder , molenaar
Bron: Steenhuis, F.H. (1978), Stoere en Olderwetse Grunneger Woorden, Wildervank: Dekker & Huisman
mulder , mölder , molenaar.
Bron: Crompvoets, H. en J. van Schijndel (1991), Mééls Woordeboe:k. Meijel: Medelo.
mulder , mölder , meikever; mölders utj de héch sjudde, “meikevers uit de heg schudden”
Bron: Crompvoets, H. en J. van Schijndel (1991), Mééls Woordeboe:k. Meijel: Medelo.
mulder , mölder , zelfstandig naamwoord , mulder. 1. Molenaar. Dè zulle we God en de mölder mar laote schaaje. ’t Is zo ingewikkeld dat we er van afzien om ’t op te lossen. 2. Meikever. Er zijn twee soorten: kappesiene, die bruine dekschilden hebben als de pij van een Capucijner pater en bèkkers (bakkers) die er uit zien alsof ze met meel bestoven zijn. Kinderen plachten mölders te vangen en te bewaren in potten en doosjes. Ze bonden een draadje aan een pootje en lieten hen dan vliegen. Terwijl de mölders hun vleugeltjes “oppompten” zongen ze: Mölderke, mölderke tèlt oe geld en go dan nog es vliege ...
Bron: Naaijkens, J. (1992), Dè’s Biks – Verklarende Dialectwoordenlijst, Hilvarenbeek
mulder , mulder , 1. soort meikever; 2. mulder.
Bron: Werkgroep Dialekt van het Cultuur Historisch Genootschap Raalte (1995), Nieuw Sallands Woordenboek, Raalte
mulder , mulder , de , mulders , 1. molenaar De mulder har de meule goed op de wiend staon (Ruw), Alle mulders bint gien dieven (Dro), De mulder leeft van de wind (Smi), Het wèert de mulder weer op dak er is veel wind (Pes), Ik weit wel dat de mulder dikke zwienen het, maor van wel zien meel, dat weit ik neit (Rod), Het verhaol geeit dat, as er eein ‘offerd’ mus worden, daor aaid een mulder of bakker veur nömmen wur. Elk was der dan zeker van, dat ze een kring te pakken hadden. De mulder nam as maolloon meestal meer as hum tooukwam en de bakker höl meeistied meer achteroet as hum tooukwam (Eex), Daor hej de mulder zien knecht ok gezegd als de deur open waait (Sle), zo ook Hèur de knecht van de mulder ies als het hard waait (Dwi) 2. meikever met wit schild (Zuidoost-Drents zandgebied, Midden-Drenthe) Ze deden de mulder met een ekkelblad in een bussien en as e dan langs de wand krabde, zeden de kinder: kiek, hie maalt (Sle), z. ook maalmulder *De wind is de mulder zien vrind (Hijk), ...kiend (Hol); Kiek in de wind / Is mulders kind (Exl); Mulder, mulder, kiek in de wind / Steelt oet iedere zak een spint (Wtv),...oet ieder zak een acht ponder brood / Zo wordt de mulder zien kinder groot (Gas); Ain mulder, dai grip, de bakker, dai knip, en hai zel zuk ok wel redden (Vtm); Een meule mut malen, maor de mulder net niet (Hgv)
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
mulder , mùlder , molenaar.
Bron: Zegers, A. (1999), Het dialect van het land van Ravenstein, in het bijzonder van Uden en Zeeland, Uden.
mulder , mùlder , meikever. Aan een draad gebonden vliegt zo’n dier in een cirkel, wat men maolen noemt.
Bron: Zegers, A. (1999), Het dialect van het land van Ravenstein, in het bijzonder van Uden en Zeeland, Uden.
mulder , mulder , 1. molenaar; 2. meikever. Ook: meimulder
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
mulder , mulder , molenaar.
Bron: Dialectwârkgroep Heerde/Waopmvelde (2004), Nieje Heerder Woordnboek, Heerde.
mulder , mölder , molenaar , Ók ne mölder kan van de wénd alliin nie lèève. Ook een molenaar kan van de wind alleen niet leven. Wind alleen is niet genoeg, kennis van zaken en een molen zijn vereist.
Meervoud mölders. De mölders zén bekant ûtgestörreve, de paor die'ter zén haauwe de meules draojende. De molenaars zijn bijna uitgestorven, de paar die er zijn houden de molens draaiende.
Bron: Hendriks, W. (2005), Nittersels Wóórdenbuukske. Dialect van de Acht Zaligheden, Almere
mulder , mölder , meikever , In buuketûine zitte in't vurjaor de mölders, mér hèg én mölder is teegewórreg minder. In beukenhagen zitten in de lente meikevers, maar hagen en meikever zijn er nu minder.
Bron: Hendriks, W. (2005), Nittersels Wóórdenbuukske. Dialect van de Acht Zaligheden, Almere
mulder , mulder , zelfstandig naamwoord , de; mulder, molenaar
Bron: Bloemhoff, H., J. Withaar, A. Bloemhoff en T. Bontekoe (2005), Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek (SNVH), Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte.
mulder , mölder , 1. molenaar; 2. meikever
Bron: Bergh, N. van den, e.a. (2007), Um nie te vergeete. Schaijks dialectboekje, Schaijk.
mulder , mulder , molenaar , de mulder maolde vur z’n klaante ’t graon zoda ze thuis zelluf brwôôd konne bakke = de molenaar maalde voor zijn klanten het graan, zodat ze thuis zelf brood konden bakken- ;;
Bron: Melis, A. van (2011) Bikse Praot. Prinsenbeeks Dialectwoordenboek. Prinsenbeek: Heemkundekring ‘Op de Beek’
mulder , mulder , meikever
Bron: Melis, A. van (2011) Bikse Praot. Prinsenbeeks Dialectwoordenboek. Prinsenbeek: Heemkundekring ‘Op de Beek’
mulder , mùlder , meikever, molenaar
Bron: Laat, G. de (2011), Zoo prôte wèij in Nuejne mi mekaâr, Nuenen
mulder , mulder  , meikever, molenaar
Bron: Gast, C. de (2011), ’t Boekske van de Aolburgse taol, Wijk en Aalburg: Stichting behoud Aalburgs dialect.
mulder , mulder , meikever.
Bron: Scholtmeijer, H. (2011), Veluws handwoordenboek, Almere.
mulder , mölder , mulder , zelfstandig naamwoord , meikever (Den Bosch en Meierij; Eindhoven en Kempenland; Tilburg en Midden-Brabant; Land van Cuijk); mulder; meikever (Helmond en Peelland)
Bron: Swanenberg, A.P.C. (2011), Brabants-Nederlands: Nederlands-Brabants: Handwoordenboek, Someren
mulder , mölder , (mannelijk) , mölders , mölderke , 1. molenaar 2. meikever , Oud versje: Mölder, maal mich mie mael. Mie moder mót mich ei mikske mingele mèt mitjes, metjes mèlk.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
mulder , mölder , mulder , zelfstandig naamwoord , mulderke , "Dirk Boutkan (1996) - (blz.21) mölder naast mulder; zie malder; Et zô nog efkes duren, veur dè we naor de mölder moese, om enne zak rog te laote maole. (Lodewijk van den Bredevoort – ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006); Verh. MULDER (mölder) m. 1. molenaar; 2. meikever - De metaforische naam van de meikever berust stellig op de meelkleurige stoffering van de bruine schilden. De effen bruine wordt wel 'pastoor' genoemd. J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - MULDER voor molenaar èn meikever. Ik achte het zooveel te zijn als meuler, meulder, van meulen, hetwelk men, zoowel als molen, vindt bij Kiliaan; z.a. K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - MULDER - molenaar. Ook een kever doorgaans Molenaar genoemd, Z.a. Antw. MEULDER zelfstandig naamwoord m. - molenaar, mulder, Fr. meunier; MEULDENÈÈR, MEULDERTÈÈR zelfstandig naamwoord m. - meikever, Fr. hanneton; 1. molenaar (maalder); R Van een moeilijk probleem: Dè kan alleên Gòd èn de mölder schaaje. - Lòt dè God èn de mölder mar schaaje. LDM - Waarschijnlijk heeft ieder van ons wel eens het spreekwoord gehoord: Dat zullen we God en de mulder maar laten scheiden, die scheiden zo veel. (…) Velen zullen de mulder wel eens bezig hebben gezien. Het aangebrachte koren of graan gaat eerst naar boven tussen de maalstenen, het meel hiervan gemalen komt door een gleuf van ca. 25 cm naar beneden. Deze gleuf heeft schuin opstaande wanden van 10 tot 15 cm hoogte en aan het einde is er een plankje, dat in de gleuf past en er bij het scheiden tegen kan worden gezet. De zak waarin het meel wordt opgevangen, hangt open aan die gleuf met twee haakjes. De voorkant van die zak wordt opengehouden door een haakje verbonden aan een touwtje, dat over een katrolletje loopt en waaraan een gewicht is bevestigd. Toen de boer de zak bracht, was er bijv. 50 kg graan in, dus er zou ook 50 kg meel in moeten komen. Neen, zegt de mulder, want van dat meel verstuift onderweg of blijft kleven aan molenstenen en waar het verder passeert. De mulder staat onder bij de zak en meent op zeker moment dat er genoeg in is. Hij neemt bovengenoemd plankje en zet het tegen de latjes aan het eind der gleuf. Nu loopt er geen meel meer in de zak. De mulder heeft gescheiden, even de zak losgemaakt en op de bascule. Is er te weinig in, dan gaat er een schep bij, andersom een schep er uit. Dat is het scheiden van de mulder en iedereen zal nu het bovenaangehaalde gezegde wel begrijpen. (Lowie van Dorrus Misters; rubriek Uit onze Tilburgse folklore, afl. 20 ‘Over mulders en molens’; NTC 4-10-1952); gez. Mölderke, mölderke, tèlt oew gèld...; Pierre van Beek – ""Dè zullen we den duvel en de mulder mar laoten schaaien, die schaaien 't zô veul!"" waarbij gesuggereerd wordt, dat de molenaar nogal relatie heeft met de duivel. De uitdrukking wordt in het algemeen gebezigd als men bedoelt aan te geven, dat men een zaak maar op haar beloop moet laten - er zich niet in moet verdiepen. (Tilburgse taalplastiek 11 Nieuwe Tilburgse Courant – maandag 17 april 1950); Pierre van Beek – De molenaars schijnen vroeger bij het volk een niet al te goede reputatie te hebben genoten. Vanwaar anders de uitdrukking: ""Als de mulder z'ne Paosen gehouwen heej, is de pastoor deur z'n werk""? Hieruit blijkt, dat men aannam, dat een mulder ieder jaar nogal wat op zijn geweten heeft en daarom zijn Paasbiecht maar liefst tot het laatste moment uitstelt. Die zwaarbezette kerfstok kan hem moeilijk anders zijn toebedeeld, dan dat men hem verdacht van het achterhouden van meel wanneer hij graan te malen kreeg. (Tilburgse taalplastiek 11 Nieuwe Tilburgse Courant – maandag 17 april 1950); Pierre van Beek –  Mölders- èn brouwersvèèrekes zèn aaltij et vètst (Tilburgse Taaklplastiek 178; BrH 38:217); Audioregistratie 1978 - …èn bij de mölder moes ik ok gòn wèrke, daor nèffen ons bè die van Tuurlings… èn die zin aaltij teege mèn: “Jaon, ge kunt beeter hier wèrke as daor bè de mölder! Ik zeg: “Wòrrom?” want daor wèrd priema gekokt netuurlek! “Daor zien ze hoeveul dègge it, öt zon grôote schaol ziede dè nie!” (Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels); Kern: den mulderszoon is op den meule; Mandos - Brabantse Spreekwoorden (2003) -  dès aander koore, zi de mölder, èn hij beet in ene mèùzekeutel (Pierre van Beek –  Tilburgse Taalplastiek 1970); Mandos - Brabantse Spreekwoorden (2003) -  as de mölder zene paose gehaawen heej, is de pestoor dur zen wèèrk (Pierre van Beek –  Tilburgse Taalplastiek 1964) Molenaars stonden als oneerlijk bekend; ze gingen hun paasbiecht spreken op het allerlaatste moment, nl. op de zaterdag na Pasen. Mandos - Brabantse Spreekwoorden (2003) -  ge zèèt er zeeker êene van de mölder (Pierre van Beek –  Tilburgse Taalplastiek 1965) - gezegd tegen een kind met wit haar; Cees Robben – En ik ken er gin man.. Alleenig nog molder Mathèèse... (19570525) Cees Robben – Dè laoten we God.. en/ D’n mölder beschaaijen (19580524); 2. meikever (Melolontha vulgaris); N. Daamen - Handschrift 1916 – ""mulder - meikever""; ...terwijl de mölders om z'ne kop snorden. (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; ’Oome Teun als opvoeder’; feuilleton in 6 afl. in NTC 2-3-1940 – 6-4-1940); Een van de knechts had enkelde mulders in z'ne zak meegebraocht en zette ze stiekum aachter op 't haor van de meiden. (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; ’Boere-Profeet’; feuilleton in 5 afl. in de NTC 1-7-1939 –29-7-1939); As ge hil vruug op waart koste daor nog wel is innen mulder uit schudden... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra); Cees Robben – Mölders zuuke... (titel van de prent van 19570525); Cees Robben – Wij schudden ons mölderkes mist uit de heg (19570525); Cees Robben – Mölderke mölderke tel toch oe geld [uit een kinderliedje; het ‘tellen’ duidt op de bewegingen die d emeikever met zijn pootjes maakt als hij op zijn rug ligt] (19570525); Cees Robben – Naa hedde daor himmel gin mölderkes mir... (19570525); Pierre van Beek –  Mölders schudde - meikevers uit een heg schudden Vunderink - langs en waaj vol booterbloeme/ èn en hèg meej mölders... (Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007); Biks - mölder zelfstandig naamwoord  - mulder, molenaar; bep. meikever; A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - mulder - meikever (versch. dial.); Hees mulder, meulenèèr (I:85) + (VI:54,57); Str. mulder (1:14); WBD III 4,2:160 lemma Meikever - De meikever (Melolontha melolontha) wordt 25 mm lang. Het was vroeger een algemeen bekende en onder schoolkinderen populaire middelgrote kever met een licht bruinrood schild, een zwarte kop en borststuk en een witte beharing op de buik, maar hij is nu zeldzamer. mulder – frequent in Midden-noordbrabant; mulderke – Tilburg; WBD III 4.2:164 lemma Kleine bruine meikever - Voor kleinere, glimmend bruine meikevers zijn er ook specifieke benamingen in gebruik. kapucien – Tilburg, Goirle, Hilvarenbeek; bakker – Tilburg; WBD III 4.2:165 lemma Mannetje van de meikever - Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor het mannetje van de meikever. Vele respondenten noemen de grotere voelhorens als een onderscheidend kenmerk. mulder – zeldzaam in Tilburg; koninkske – zeldzaam Tilburg; WBD III 4,2:162 lemma Meikever met witachtige rug - Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor een meikever die met meel bestoven lijkt te zijn. mulder – Tilburg; mulderke – Tilburg; molenaar – Tilburg; bakker – frequent in Tilburg; bakkerke – Tilburg; kapucientje – Tilburg, Goirle; manneke – frequent in Tilburg; wijfje, wijfke – frequent in Tilburg; Piet Brock, uit Vuurstintjes ketsen (1996) –; Mölders / In de mond van maaj / vende langs de weg / de bruine mölders / in de buukeheg. / Ge he't z'in soorten: / 'nen bèkker of kappesien / 'n mènneke of 'n wèfke / dè kunde hil goed zien. / Ge bewaort ze in 'n potje / meej 'n buukeblaoike. / En soms maag ie vaastgebonden / vliegen on 'n draoike. / De heggen zèn gerooid. / Verkaoveld hil 't veld. / En niemer heurde zingen: / mölderke, mölderke telt oe geld... / Veul van vruuger is verdwenen / ginne mölder mir te zien / ginne bekker mir te vèène / zelfs ginne blòòte-voete kappesien. Rolf Janssen - We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - Wanneer de meikevers weer te vinden waren in de buurt van de beukenhagen, werden deze door de kinderen gevangen. Ze werden opgeborgen in een lucifersdoosje met een blaadje sla. Vervolgens bonden de kinderen een draadje garen aan de poten van het dier en begonnen dan te zingen tot hij ging vliegen:; mùlderke, mùlderke telt oew geld; en gao dan nog ’s vliegen; 3.Bijnaam; De Mölder = Kees Teurlings (blz.77) [Tuerlings was een molenaar]; 4. merel; WBD III.4.1:80 'malder' = merel, ook 'mulder'; mulder; merel; Henk van Rijen – merel (Turdus merula); WBD 'mulder', 'malder' (meelder, mölder; 'lijster', 'gieteling'); mulderke; verkleinwoord; van mulder = merel of een kleine meikever; WBD III 4.2:160 lemma Meikever - De meikever (Melolontha melolontha) wordt 25 mm lang. Het was vroeger een algemeen bekende en onder schoolkinderen populaire middelgrote kever met een licht bruinrood schild, een zwarte kop en borststuk en een witte beharing op de buik, maar hij is nu zeldzamer. mulder – frequent in Midden-noordbrabant; mulderke – Tilburg; WBD III 4,.2:162 lemma Meikever met witachtige rug - Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor een meikever die met meel bestoven lijkt te zijn. mulder – Tilburg; mulderke – Tilburg; molenaar – Tilburg; bakker – frequent in Tilburg; bakkerke – Tilburg; kapucientje – Tilburg, Goirle; manneke – frequent in Tilburg; wijfje, wijfke – frequent in Tilburg"
Bron: Sterenborg, W. en E. Schilders (2014), Woordenboek van de Tilburgse Taal (WTT), Tilburg: Stichting Cultureel Brabant
mulder , mölder , molenaar
Bron: Arts, Jan (2015), Brónsgreun Bukske, Editie Veldes dialek, Velden.


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op www.meertens.knaw.nl/ewnd/,
gehost door het Meertens Instituut