elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: eerst 

eerst , eerst , (bijwoord) , eerstdaags.
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
eerst , eerst , voor: voorloopig, voorshands, in: ie wor’n eerst bedankt = ik dank u, maar hoop u later den bewezen dienst te vergoeden, zooveel als: gij kunt er op rekenen dat ik tot wederdienst bereid ben.
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
eerst , eerst , ierst , (bijvoeglijk naamwoord) , (ranggetal) Zie de wdbb. ‒ Bijwoord uitdr. t’eerst dat, zodra als. || t’Eerst dat ik ’t hoorde, ben ik er heen ’egaan. ‒ Evenzo elders in N.-Holl. (Taalgids I, 296). De uitdr. is in het Mnl. zeer gewoon; zie Mnl. Wdb. II, 572. ‒ ’tEerst (of(?) ’t eerst) dat is ook gebruikelijk in de zin van de eerste keer, dat. || ’tEerst dat-i hier kwam, was-i erg beschimmeld (verlegen). ‒ Kies eerst (d.i. ik kies eerst), term onder jongens, b.v. als zij gezamenlijk iets machtig worden: ik behoud mij het recht voor er eerst uit te mogen kiezen wat ik wil. Ook wel: ik wil het eerste datgene doen, wat achtereenvolgens door allen moet worden gedaan (of ondergaan) b.v. onder kinderen, die op zaterdag na elkaar verschoond moeten worden.
Bron: Boekenoogen, G.J. (1897), De Zaanse Volkstaal. Deel II: Zaans Idioticon - Aanvullingen. Zaandijk (herdruk 1971)
eerst , eerst* , [bldz. 516]; zoo ook: eerst guie mörn!, met de beteekenis van “vooreerst”, “voorloopig”, waarin opgesloten ligt: we zien elkaar heden nog wel.
Bron: Ganderheyden, A.A. (1897), Groningana – Supplement op H. Molema’s Woordenboek der Groningsche Volkstaal, Groningen (reprint 1985)
eerst  , iers , vroeger.
Bron: Daelen-Meuter, Jos. van (ca. 1937), Venloos waordebook, ongepubliceerd typoscript, Venlo.
eerst , eers , bijvoeglijk naamwoord , mannelijk, vrouwelijk, onzijdig en meervoud: ee , eerste
Bron: Schönfeld Wichers, K.D. (1959), Woordenboek van het Rijssens dialect, herdruk 1996, z.pl.
eerst , eers , bijwoord , eerst; van n eersn, binnenkort
Bron: Schönfeld Wichers, K.D. (1959), Woordenboek van het Rijssens dialect, herdruk 1996, z.pl.
eerst , ùrst , eerst.
Bron: Kerkhoff, Chris (1970 ev), Dialectwoordenlijst van het Land van Cuijk, Cuijk
eerst , eerst , bijwoord , in de zegswijze eerst grôte mense, den hángore, den ’t kroôs dat om de wal droift en den (pas) jullie, gezegd tegen kinderen die bv. bij het eten hun beurt niet kunnen afwachten. (Hángore = jachthonden).
Bron: Pannekeet, J. (1984), Westfries Woordenboek, Wormerveer
eerst , urst , telwoord , eerst. Zegswijze: De pestoor zeejgent z’n eijge ’t urst. Wie het dichtst bij het vuur zit warmt zich ’t best. Ook: irst.
Bron: Naaijkens, J. (1992), Dè’s Biks – Verklarende Dialectwoordenlijst, Hilvarenbeek
eerst , eers , eerst.
Bron: Werkgroep Dialekt van het Cultuur Historisch Genootschap Raalte (1995), Nieuw Sallands Woordenboek, Raalte
eerst , eerst , èerst , Ook èerst (Zuidwest-Drenthe, noord) = 1. eerst De eerste straote an joen linkerhand, daor woont e (Eri), Eerst even schoften en dan hen melken (Eev), Ik eerstes bijv. bij een spel (Sle), Die erpel is eerste soort (Dal), Wie was èerst? (Dwi), Piet gaait altied eerst van berre of als eerste (Row), Het is een eerste kwajong eersteklas (Sle), (zelfst.) In het eerst veul het mie tegen, maor later veul het wel mit aanvankelijk (Klv), Ik heb hum vleden weke veur het eerst zein (Bco), Hij gung met de eerste de beste op stap (Ndo), Hij wil de eerste van de klasse wezen (Die), zie ook vereerst 2. pas Ik geleuve het eerst, a’k het zie (Hgv) *Wie eerst is, eerst maalt (Hijk)
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
eerst , ùùrst , eerst.
Bron: Zegers, A. (1999), Het dialect van het land van Ravenstein, in het bijzonder van Uden en Zeeland, Uden.
eerst , eerst , eerst
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
eerst , eers , eerst. Die eers kump, eers maelt.
Bron: Dialectwârkgroep Heerde/Waopmvelde (2004), Nieje Heerder Woordnboek, Heerde.
eerst , ten eerste , bijwoord , eerst, van het begin af Je mot ten eerste bij ‘m komme Je moet eerst bij hem komen
Bron: Werkgroep Dialecten Hoeksche Waard (2006), Hoekschewaards woordenboek, Klaaswaal.
eerst , uurst , urst , eerst
Bron: Bergh, N. van den, e.a. (2007), Um nie te vergeete. Schaijks dialectboekje, Schaijk.
eerst , jist , eerst , ik ben jistes = ik ben het eerst-
Bron: Melis, A. van (2011) Bikse Praot. Prinsenbeeks Dialectwoordenboek. Prinsenbeek: Heemkundekring ‘Op de Beek’
eerst , uurst , uurste, uurstes , 1. vroeger, begin, eerst; 2. ten eerste, eerste , Uurst wâren ’r wùl âcht cuffeejs in ’t tùrp in Nuejne. Vroeger waren er wel acht cafés in het centrum van Nuenen., Van uurst af èn. Van begin af aan. , Uurst én vral. Ten eerste. Eerst en vooral., Den uurste klap is n’n dálder wèrd. De eerste klap is een daalder waard., Uurstes umdè ’t te duur is en twiddes ... Ten eerste omdat het te duur is en ten tweede ...., Tóm wier uurstes in ’t rundje um de kêrk. Tom werd eerste in het rondje rond de kerk.
Bron: Laat, G. de (2011), Zoo prôte wèij in Nuejne mi mekaâr, Nuenen
eerst , iëërst , eerst, meteen
Bron: Gast, C. de (2011), ’t Boekske van de Aolburgse taol, Wijk en Aalburg: Stichting behoud Aalburgs dialect.
eerst , urst , uurst , bijwoord , eerst (Eindhoven en Kempenland; Land van Cuijk; Tilburg en Midden-Brabant); uurst; eerst, vroeger (Den Bosch en Meierij; Helmond en Peelland)
Bron: Swanenberg, A.P.C. (2011), Brabants-Nederlands: Nederlands-Brabants: Handwoordenboek, Someren
eerst , ieërs , ieërst, ieës, ieëst , 1. eerst 2. pas , Ieës gedaon en den gedach, haet mennigein in leid gebrach. Ieëst wol hae neet, later waal.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
eerst , irst , urst , bijwoord , eerst; Ik waar irst; Willem den Irste; Cees Robben – Mar ‘k moetet irst nog zien... (19600219); Cees Robben – De goei gaon aaltij ’t irst... (19720519); Cees Robben – Zonder irst ’n kröske te maoke... (19720707); Cees Robben – De goei gaon aaltij ’t irst... (19740118); Cees Robben –Waor zal ie naa ’t irst aon begiene? (19840824); Dialectenquête 1876 - hij is den irste; A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 - doe irst dè raom is toe; de irste mis; A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - irste, geen 'urste' (blz.12); urst; vroeger, voorheen, eerst; toen urst (vooral bij kinderen) - onlangs; C. Verhoeven - Herinneringen aan mijn moedertaal - 1978 - EERST (urst), bijwoord , vroeger; ook wel - vooral bij kinderen! toen urst, als verwezen wordt naar een bepaald tijdstip uit een niet zeer recent verleden. Verg. krek en toen. A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - 'irste' (ongeronde vorm); de geronde vorm 'urste' juist ten N. en ten O. van de stad Tilburg. (krt. blz.12); A.P. de Bont - Dialekt van Kempenland - 1958 e.v. - örst, telw., bijvoeglijk naamwoord  en bijw. 'eürst' - eerst; Jan Naaijkens - Dès Biks (1992) - urst tw. - eerst
Bron: Sterenborg, W. en E. Schilders (2014), Woordenboek van de Tilburgse Taal (WTT), Tilburg: Stichting Cultureel Brabant
eerst , ie~rs , ie~rste , eerst
Bron: Arts, Jan (2015), Brónsgreun Bukske, Editie Veldes dialek, Velden.


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op www.meertens.knaw.nl/ewnd/,
gehost door het Meertens Instituut