elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: boon 

boon , boonen , Zegswijs: in de boonen wezen = in de war, van ’t stuk, de kluts kwijt zijn (ook Gron.); ’t is jao krek of ei glad in de boonen zint (v. Dale verklaart het door: in verlegenheid zijn.)
Bron: Molema, H. (1889), Proeve van een woordenboek der Drentsche volkstaal in de 19e eeuw, handschrift
boon , boone , (vrouwelijk) , boonen , boon.
Bron: Gallée, J.H. (1895), Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect, aanhangsel Twents
boon , boone , (mannelijk) , boonen , boon.
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
boon , boonen , in de boonen wezen = zich vergissen, in de war, de kluts kwijt zijn. Hier zegt men daarvoor ook: hij ʼs in de boonen en plōkt arten. Ter verklaring dezer zegswijs heeft men hier m.i. aan eene gemengde vrucht van boonen en erwten te denken, welke verbouw in de kleistreken zeer oud zal zijn. Gewoonlijk heeft zulk een stuk land op eenigen afstand het aanzien of er alleen boonen groeien, maar gaat een niet deskundige het van nabij bezien, dan weet hij niet wat er van te maken, hij komt er mee in de war, want het is geene vrucht van erwten, evenmin als eene van boonen. Friesch Hy het yn ʼe beane wist om eartepoellen to siikjen = hij is in de war geweest. Oostfriesch Man weet nich recht of mʼ mit hüm in de arften of in de boonen is = – hoe men met hem staat, of men vriend of vijand van hem is. Meiderich: hells (helsch) in de bohnen, Oostfriesch: he kumd dʼr mit in de rösen (ruiven). Meurs: Ek bönn en de bohnen on komm en de erten uut. – veur spek en boonen (ook: veur spek en brood, en: veur spek en ʼn metworst) mitloopen = bijlooper zijn, (bij Harreb.: Hij loopt er voor spek en boonen, of: – voor spek en appels; Zuid-Nederlandsch – voor spek en appels); – ʼt woater, enz. kookt as boonen = kookt as de zee = kookt fel. (Bij Reijnders: Och wat zat zij in de boonen! = wat was zij verlegen! – v. Dale: in de boonen = in verlegenheid.) Vgl. proemen.
broaden boonen = paardenboonen op eene plaat geroosterd. Gewoonlijk legt men eene laag op de vuurplaat en bedekt ze met gloeiende kolen. Heeft men eenige malen het knappend geluid gehoord dan rekent men dat dit voldoende is.
stinkende boone, in de zegswijs: doar lopt ’n stinkende boone onder (Stad-Groningsch) (= da’s gijn zuvere kōffie) = die zaak is niet te vertrouwen, dat gaat niet eerlijk in zijn werk toe.
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
boon , boon , (zelfstandig naamwoord vrouwelijk) , Zie de wdbb. – Ook knobbel, gezwel op winterhanden of voeten ten gevolge van strenge koude. Daarnaast winterboon. Zo genoemd naar de vorm; vgl. een dergelijke overdracht van betekenis op grijn. || Zodra as ’et begint te vriezen zitten der (haar) handen vol winterbonen. Die bonen jeuken zo. Ik heb ’en boon op me kleine toon. – Zegsw. Jouw bonen! haal je hart op; gezegd tot iemand tegen wie men zich niet langer verzetten wil. – Zie een zegsw. op Wormer. – Vgl. bonebos, boonpeul, Boontje.
Bron: Boekenoogen, G.J. (1897), De Zaanse Volkstaal. Deel II: Zaans Idioticon - Aanvullingen. Zaandijk (herdruk 1971)
boon , boonen* , vergel. proemen *.
Bron: Ganderheyden, A.A. (1897), Groningana – Supplement op H. Molema’s Woordenboek der Groningsche Volkstaal, Groningen (reprint 1985)
boon , boontje* , vergel. boonakker *.
Bron: Ganderheyden, A.A. (1897), Groningana – Supplement op H. Molema’s Woordenboek der Groningsche Volkstaal, Groningen (reprint 1985)
boon  , boën , büenke , boon, In de boëne zien, de kluts kwijt zijn.
Bron: Daelen-Meuter, Jos. van (ca. 1937), Venloos waordebook, ongepubliceerd typoscript, Venlo.
boon , boone , vrouwelijk , boonen , bööntien , boon
Bron: Jonker, L. & H.G. van Grol (z.j., ca 1940), Woordenboek dialect van Vriezenveen
boon , boone , zelfstandig naamwoord, vrouwelijk , boonn , buentjen , boon
Bron: Schönfeld Wichers, K.D. (1959), Woordenboek van het Rijssens dialect, herdruk 1996, z.pl.
boon , bón , v , bónne , böntjes , boon, bonen, boontjes.
Bron: Kerkhoff, Chris (1970 ev), Dialectwoordenlijst van het Land van Cuijk, Cuijk
Boon , Boon J.A. , een Amsterdammer die in 1840 met de fabricage van aardappelmeel begon (2 jaar voor Scholten). Het bedrijf ging spoedig te gronde.
Bron: Steenhuis, F.H. (1978), Stoere en Olderwetse Grunneger Woorden, Wildervank: Dekker & Huisman
boon , boôn , zelfstandig naamwoord mannelijk , 1. Boon. 2. Boonvormig gezwel. Zegswijze witte boôn, schertsend voor rekruut of soldaat (verouderd). Meervoud bône, in de zegswijze de bône deur de braai roere, gekke dingen doen. – Bône zoeke, bonen uitzoeken. – Gêle bône, dialectische variant van bruine bonen. Verkleinvorm meervoud boôntjes, in de zegswijze deer kè je je boôntjes nei (op) we(i)ke, daar kan je donder op zeggen.
Bron: Pannekeet, J. (1984), Westfries Woordenboek, Wormerveer
boon , bòn , boon in het algemeen.
Bron: Crompvoets, H. en J. van Schijndel (1991), Mééls Woordeboe:k. Meijel: Medelo.
boon , bone , beuntie , boon; * ieder beuntie zingt zien deuntie: het eten van bonen veroorzaakt winden.
Bron: Werkgroep Dialekt van het Cultuur Historisch Genootschap Raalte (1995), Nieuw Sallands Woordenboek, Raalte
boon , boon , bone , bonen, bonnen (Zuidoost-Drents zandgebied) , Ook bone (Zuidwest-Drenthe, Veenkoloniën, Zuidoost-Drents veengebied) = 1. boon Bonnen kuj plukken, rangen, punten en doppen (Sle), Grote bonen muj midden mai poten (Nsch), Wai kennen slaobonen, pronkebonen, walskebonen, stambonen, peerdebonen, doevebonen, mollebonen, sniebonen, broene bonen, witte bonen, hardschelle bonen, weikschelle bonen, kogelbonen en koffiebonen (Row), Hie hef iene an het bonen doppen is niet goed wijs (Dwi), Hij begreep er gien boon van niets (Sle), Ik mag een bone worden, a’k het nog wete (Hgv), Hij döt veur spek en bonen mit (Ruw), Der is gien boon aan gelegen niets (Eex), Ik heb betere bonen op beun betere argumenten of zaken (Nor), Hij mut zien eigen boonties maor doppen (Dwi) 2. rozijn (Zuidoost-Drents zandgebied, Zuidwest-Drenthe, zuid) Brandewien met bonen (Bui) 3. snoepje, oorspr. in de vorm van een boon, later ook voor andere snoepjes Wij hebt agil gien boontien toekregen (Sle), Wosse nog een beuntien hebben (Pdh) *Alle daogen broene bonen is zo lekker nait / Alle daogen verschonen, zoveul slippies heb ik nait (Vtm); Zeuven bonen, negen man / Hemdrok oet en dan der achteran gauw er achter, voordat het op is (Ndo); Boontien komp um zien loontien (Bov)
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
boon , bòn , boon. mv. bònne: hij is in de bònne, hij is in de war. gruun en witte bònne, groene snijbonen gemengd met witte bonen
Bron: Zegers, A. (1999), Het dialect van het land van Ravenstein, in het bijzonder van Uden en Zeeland, Uden.
boon , bone , 1. boon. In de bonen ‘in de war’; 2. in: te bone gaon ‘een stadsbestuur gaan kiezen’ (een oud gezegde)
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
boon , beuntien , boontje.
Bron: Dialectwârkgroep Heerde/Waopmvelde (2004), Nieje Heerder Woordnboek, Heerde.
boon , bone , boon.
Bron: Dialectwârkgroep Heerde/Waopmvelde (2004), Nieje Heerder Woordnboek, Heerde.
boon , bónne , bonen , Duu'de gi de érpel ût, ik zal terwélle de bónne plukke, dan hébbe we wa te eete. Doe jij de aardappels uit, ik zal terwijl de bonen plukken, dan hebben we wat te eten.
Bron: Hendriks, W. (2005), Nittersels Wóórdenbuukske. Dialect van de Acht Zaligheden, Almere
boon , boontien , zelfstandig naamwoord , et 1. kleine boon 2. bep. snoepje, vaak van gele of bruine kleur
Bron: Bloemhoff, H., J. Withaar, A. Bloemhoff en T. Bontekoe (2005), Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek (SNVH), Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte.
boon , bone , boon , zelfstandig naamwoord , de 1. boon: stoksnijboon, stamsnijboon etc. 2. boonplant 3. op een boon gelijkend zaad 4. in een blauwe bone geweerkogel
Bron: Bloemhoff, H., J. Withaar, A. Bloemhoff en T. Bontekoe (2005), Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek (SNVH), Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte.
boon , bôôn , zelfstandig naamwoord , bôônne , bôôñtjie , boon Rôômse bôône Grote tuinbonen Zie ook paerdebôôn; Hij lee z’n bôôñtjies te wêêke Hij bereidde zich in het geheim voor
Bron: Werkgroep Dialecten Hoeksche Waard (2006), Hoekschewaards woordenboek, Klaaswaal.
boon , bone , (zelfstandig naamwoord) , beuntien , boon. Grote bone ‘tuinboon’.
Bron: Kraijer, M., H. Mulder, D. Visscher en Ph. Bloemhoff (2009), Op zien Zwols: Woordenboek van de Zwolse Taal, Kampen: IJsselacademie
boon , bwôôn , bwontjes , boon , bwontjes zette = boontjes zetten-
Bron: Melis, A. van (2011) Bikse Praot. Prinsenbeeks Dialectwoordenboek. Prinsenbeek: Heemkundekring ‘Op de Beek’
boon , bòn , bònne , boon; in groote bònne. tuinbonen; zie ook labbònne , Oew bònne kommen uit. Je bonen komen uit. Gezegde als je een gat in je sok hebt waar een teen doorsteekt., Ge zâlt oew èijge bònne moete doppe. Je zult je eigen bonen moeten doppen. Groote bònne. tuinbonen
Bron: Laat, G. de (2011), Zoo prôte wèij in Nuejne mi mekaâr, Nuenen
boon , boean , (vrouwelijk) , boeane , buuenke , boon , Ei sjienheilig buuenke. Ein boean duit wie eine gek, ze liktj lever inne stoeaf es inne drek: bonen houden van hoge temperaturen. Ich bèn ein boean es ich det weit.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
boon , bôon , zelfstandig naamwoord , bontje , "boon; Dialectenquête 1879: erten en boone; Van Beek - ""In de bonen zijn"" - betekent: verstrooid, verward zijn. ""Z'n positieven niet bij mekaar hebben."" (Nwe. Tilb. Courant; Onze folklore afl. 4; 19 maart 1959); Piet van Beers – ‘Vrèmde kòst’: Gif mèn mar wèk hier gewènd zèè,/ ene goeje vètte pòt./ Zuurkôolstamp òf brèùne bôone.../ Èn 'n nutje toe...  tòt slòt. (Spoeje doemmeniemer; 2009)"
Bron: Sterenborg, W. en E. Schilders (2014), Woordenboek van de Tilburgse Taal (WTT), Tilburg: Stichting Cultureel Brabant
boon , boeën , boeëne , buuentje , boon
Bron: Arts, Jan (2015), Brónsgreun Bukske, Editie Veldes dialek, Velden.


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op www.meertens.knaw.nl/ewnd/,
gehost door het Meertens Instituut