elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Werkwijze

Van de meeste oude dialectwoordenboeken bestaat alleen een gedrukte uitgave, geen digitaal bestand. Die gedrukte werken zijn gescand en door vrijwilligers van de Stichting Vrijwilligersnetwerk Nederlandse Taal overgetikt. Daarbij hebben ze codes toegevoegd, zodat bijvoorbeeld de trefwoorden gemarkeerd werden. Alle verkorte trefwoorden zijn voluit geschreven, omdat er anders niet op kan worden gezocht, en haakjes zijn opgelost. De originele trefwoorden “aachterlik, …liek” of “binnendiek, binne(r)…, binder… zijn dus uitgewerkt als “aachterlik, achterliek en als “binnendiek, binnediek, binnerdiek, binderdiek”. Ook in voorbeeldzinnen zijn weglatingsstreepjes of puntjes uitgewerkt en is soms de typografie geüniformeerd.
In het Rijssense woordenboek uit 1959 staat bijvoorbeeld in het origineel:
AANDR, bv, (ander) -e gedachn krieng, (de zinnen verzetten); 't eene net as t -e, (zo is het met alles); de -e wekke, (volgende week); ’s — daangs, (de volgende dag); n — spil (iets heel anders).
Dit hebben we overgenomen als:
aandr, bv. ander; aandre gedachn krieng, de zinnen verzetten; ’t eene net as t aandre, zo is het met alles; de aandre wekke, volgende week; ’s aandr daangs, de volgende dag; n aandr spil, iets heel anders.
Tot slot zijn evidente zet- en tikfouten in de oorspronkelijke uitgaven gecorrigeerd. Ook errata die door de auteurs veelal in een lijstje achteraf worden vermeld, zijn in de tekst verwerkt. Het resultaat is een digitale tekstuitgave van de gedrukte editie. Al die tekstuitgaven zijn te vinden onder Tekstuitgaven woordenboeken. De pdf’s van de tekstuitgaven kunnen worden gedownload voor wetenschappelijk gebruik (met bronvermelding).

Voor de eWND zijn de tekstuitgaven enigszins bewerkt. Om te beginnen hebben we het voor- en nawerk uit de woordenboeken geschrapt zodat alleen het alfabetische gedeelte overbleef. Dat betekent ook dat informatie over uitspraak, spelling en dergelijke is verdwenen; dergelijke informatie is terug te vinden door de complete edities te raadplegen onder Tekstuitgaven woordenboeken.

De alfabetische woordenlijsten zijn geconverteerd naar een tabelvorm, waarbij de verschillende elementen van de woordenboeken in aparte kolommen zijn gezet: dialectopgave, spellingsvariant, uitspraak, woordsoort, meervoudsvorm, verkleinvorm, vervoeging, verbuiging, betekenis, voorbeeld en uitleg. De meeste van deze kolommen zijn in de eWND apart doorzoekbaar. De kolommen hebben we enigszins geredigeerd. Zo zijn de afkortingen die in woordsoort zijn gebruikt, door ons voluit gezet, zodat het mogelijk wordt alle woorden bij elkaar te zoeken die als woordsoort ‘voegwoord’ of ‘bijwoord’ hebben gekregen; in de oorspronkelijke edities worden voor een en hetzelfde begrip vaak verschillende afkortingen gebruikt, zoals vgw., voegw., bw., bijw. Veel verwijzingen naar spellingsvarianten hebben we als aparte ingang geschrapt, maar in plaats daarvan bij een hoofdingang toegevoegd als spellingsvariant.

Aan de tabel hebben we een nieuwe lege kolom toegevoegd die door taalkundige stagiairs is gevuld met het Standaardnederlandse equivalent van de dialectopgave. Zo zijn aan de Deventerse dialectwoorden achterwark, agósî, tnegentig en wîd de vernederlandsingen achterwerk, negotie, negentig en wijd toegevoegd. Het doel hiervan is om gebruikers van de eWND de mogelijkheid te geven alle dialectopgaven van een bepaalde Standaardnederlandse vorm tegelijkertijd te vinden, zonder dat ze hoeven te weten hoe de vorm in de verschillende dialecten luidt. Tot slot zijn de Nederlandse trefwoorden uit de verschillende woordenboeken door de stagiairs aan elkaar gekoppeld via een speciaal hiervoor ontwikkelde webapplicatie.

Nadat de woordenboeken redactioneel zijn bewerkt, worden ze door Henk van den Heuvel van de CLARIN-NL Data Curation Service te Nijmegen omgezet naar het formaat LMF. Onderzoekers kunnen daarvan op aanvraag een kopie krijgen.

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op www.meertens.knaw.nl/ewnd/,
gehost door het Meertens Instituut