Pagina 28 van 35

  • 27 juni 2015: Functiewoorden

    Leonie Cornips gaat in haar column voor Dagblad de Limburger (pdf) in op het verschil tussen functiewoorden en inhoudswoorden.

  • 22 juni 2015: Woordenbank van de Nederlandse dialecten

    In Nuenen in Noord-Brabant zeggen sommige mensen, als een vrouw zwanger is: zij is aangeteld. Op de Veluwe zegt men, om hetzelfde uit te drukken: zij heeft een grote aardappel ingeslikt. Of: zij heeft van de nieuwe aardappels gesnoept. En in het land van Ravenstein in Noord-Brabant zegt men over een zwangere vrouw: zij heeft wat besteld.

    Of, om preciezer te zijn: in twee dorpen in het land van Ravenstein is in 1999 door een dialectoloog opgetekend dat sommige mensen dan zeggen: ze hi wa besteld.

    Ik weet dit dankzij een databank die het Meertens Instituut vorige week heeft gelanceerd: de elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten, afgekort eWND. In die databank, die is samengesteld door Nicoline van der Sijs, kun je tientallen dialectwoordenboeken op verschillende manieren doorzoeken. Zo kun je zoeken op de gestandaardiseerde, Nederlandse vorm van het woord en op de dialectvorm. Maar ook op betekenis (zwanger bijvoorbeeld) en op grammaticale informatie.

    Er zijn woordenboeken en artikelen uit 40 verschillende dialecten te doorzoeken, van het Aalburgs tot het Zwols. Je kunt door alle dialecten tegelijk zoeken of door een selectie. Er zitten bronnen bij over dialecten van lang geleden – het Haags in de 18de eeuw bijvoorbeeld – maar ook veel recente studies. Bijzonder is dat je de bronnen apart kunt downloaden, in pdf-formaat.

    In de databank zijn zelfs drie dialectstudies toegankelijk gemaakt die niet eerder zijn gepubliceerd. Zoals een Drents woordenboek van H. Molema uit 1889 en een Venloos woordenboek van Jos. van Daelen-Meuter van omstreeks 1937. Bijzonder is dat je kunt zoeken naar Jiddische woorden die in de eerste helft van de 20ste eeuw door Joden in Groningen werden gebruikt.

    Dat je op de ‘Standaardnederlandse’ vorm van een woord kunt zoeken, is een grote sprong voorwaarts. Veel dialectwoordenboeken hebben geen index. Bovendien zijn dialectologen het nooit met elkaar eens geworden over een standaardspelling. Dialectwoordenboeken kunnen een ware goudmijn zijn, maar je zoekt je vaak een ongeluk. Wie bijvoorbeeld in het dialectwoordenboek van het Prinsenbeeks het woord hooiboom wil opzoeken, moet erop bedacht zijn dat je dit woord vindt onder de w van woojbwôôm. Dat is wellicht logisch voor Prinsenbekers, maar niet voor meeste buitenstaanders.

    Er zijn nu 40 dialectwoordenboeken toegankelijk gemaakt in de eWND, met dank aan de vrijwilligers van de Stichting Vrijwilligersnetwerk Nederlandse Taal. Er bestaan tussen de 100 en 150 dialectwoordenboeken – waaronder enkele grote en dikke reeksen. Het is de bedoeling dat de dialectwoordenbank de komende jaren flink wordt uitgebreid.

    Nicoline van der Sijs lanceerde eerder, in 2010, de zogenoemde etymologiebank. Die is een groot succes gebleken. Vorig jaar trok de etymologiebank, waarin tientallen publicaties over de herkomst van woorden en uitdrukkingen zijn te doorzoeken, ruim 4 miljoen unieke bezoekers.

    Overigens staan er in de Woordenbank van de Nederlandse dialecten alleen dialectwoordenboeken uit Nederland. De universiteit van Gent maakt een tegenhanger met dialectwoordenboeken uit Vlaanderen en Zeeland (zie woordenbank.be).

    Bron: Woordhoek van Ewoud Sanders in NRC Handelsblad (22 juni 2015).

    Foto door il-young ko, 'pregnant' (Flickr.com, CC BY-NC-ND 2.0)

  • 27 juni 2015: Fostedina, een Friese volksvertelling

    Een nieuwe Taalschat van het radioprogramma de Taalstaat is het verhaal over Fostedina. Een Friese volksvertelling die niet Fries is en geen volksvertelling. Het verhaal werd in de 19e eeuw geschreven door de Amsterdamse dominee Jan de Liefde. Anna Langenberg en Theo Meder vertellen over de herontdekking van het verhaal.

  • 18 juni 2015: Je weet niks, waarom praat je?

    Marc van Oostendorp schrijft over het taalcynisme van de Jeugd van Tegenwoordig. Bron: Mare, Leids Universitair Weekblad.

    Foto door dwimp: De Jeugd Van Tegenwoordig - Casa Blanca 06.08.2011 (Flickr.com, CC BY-NC-ND 2.0)
     

  • 13 juni 2015: Taalgevoel

    Frans Timmermans plaatste op 10 april een berichtje op zijn Facebookpagina dat het een hardnekkig vooroordeel is dat dialectspreken door kinderen ‘ten koste zou gaan van hun kennis van het Nederlands’. Dat juist hij die uitspraak doet, betekent veel, aldus Leonie Cornips in haar column voor Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto van Flickr.com (Christmas Card picture #2, Rumolay)

  • 30 mei 2015: De Taalschatten van de Taalstaat: Het lied dat onze moeder zong

    De liederen van de gezusters Dings gaan over de gewone, maar belangrijke dingen in het menselijk leven. Anna en Jeannette hebben de liederen horen zingen door hun grootouders, ouders, familieleden en kennissen, ze hebben ze ook geleerd op school en van de radio. Dankzij hun sterke geheugen hebben ze veel van die liederen onthouden. De liederen zijn nu gebundeld en de Taalstaat voegt ze toe aan hun schatkamer.

    Lees meer...
  • 30 mei 2015: Succes in dialect

    Nederlandstalige muziek was in de jaren vijfitg oubollig en dialecttalige muziek te eenvoudig en uitermate braaf. Maar volgens Hans op de Coul en Ine Sijben kantelt ‘het beeld van dialect als museumstuk’ in de jaren zeventig volledig. Uitgerekend de babyboomers gaan dialect in popmuziek inzetten tegen de culturele elite. Column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto: James Gray-King, crowd (Flickr.com, (CC BY-NC 2.0))

  • 1 juni 2015: Nederlands heeft best veel invloed op Frans (gehad)

    Fauteuil, boulevard, bourse, loterie en framboise zijn maar enkele van de ruim vijfhonderd Nederlandse leenwoorden die in de Franse taal terecht zijn gekomen. Nicoline van der Sijs licht toe hoe dit zo is gekomen op radio1.be

    Op 30 mei 2015 was zij ook te gast bij de Taalstaat op Radio 1 over dit onderwerp (vanaf 9:25).

    Foto van Flickr.com: telomi, Framboises (CC BY-NC-ND 2.0)

  • 16 mei 2015: Rowwen Hèze digitaal

    Leonie Cornips besteedt in haar column aandacht aan het Limburgportaal. Tim Neutelings heeft een bloemlezing samengesteld aan de hand van de liedteksten van de Limburgse band Rowwen Hèze. Deze bloemlezing is terug te vinden op het portaal dat deel uitmaakt van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren.

    Groots in eenvoud. Een beredeneerde bloemlezing na dertig jaar Rowwen Hèze. Het Limburgportaal.

  • 2 mei 2015: Taalcultuur = economie

    Taalkundigen onderzoeken de grammatica van een taal, maar bestuderen taal ook als een cultureel of sociaal verschijnsel. Taal is daarnaast een economisch product en taal heeft een economische waarde, aldus Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf).

  • 9 mei 2015: De Taalstaat met Hans Broekhuis

    Het is het levenswerk van wetenschapper Hans Broekhuis, sinds 2010 werkzaam op het Meertens Instituut. Hij is nu 56 en al vanaf zijn 32ste jaar houdt hij zich met anderen bezig met de beschrijving van de zinsleer van het Nederlands: The Syntax of Dutch. Onlangs zijn twee nieuwe kloeke delen verschenen die ons inwijden in de geheimen van het werkwoord. Bron: De Taalstaat.