Actueel
Nageboorte van het paard
ImageDe nageboorte van het paard verwierf nationale bekendheid door de romancyclus Het Bureau van J.J. Voskuil. Volgens oud volksgebruik werd de nageboorte van het paard in een boom gehangen of begraven. Men geloofde dat het geboren veulen hier sterker van werd. Voor de liefhebbers: een stukje terug in de tijd...


De hoofdpersoon in Het Bureau is Maarten Koning, die in 1957 aangesteld wordt op het Volkskundebureau, dat in die tijd samen met het Dialectenbureau en het Naamkundebureau, één instituut vormt. Pas in 1979 krijgt het de naam P.J. Meertens Instituut.

Maarten werkt aan het begin van zijn aanstelling aan een Atlas voor Volkscultuur, een Nederlands-Vlaams project over allerlei soorten van volksgeloof, die vastgelegd zijn in spreidingskaarten. De opdracht aan Maarten is om deze kaarten van commentaar te voorzien. Voor de allereerste aflevering houdt hij zich bezig met gegevens over kabouters, maar daar kan hij uiteindelijk toch niet mee uit de voeten. Zijn kaarten worden vervangen door kaarten over heiligenverering. In de volgende afleveringen schrijft Maarten o.a. over de benamingen van wezens waarmee gedreigd wordt naar kinderen wanneer ze ongehoorzaam zijn. We komen hier namen tegen als de kinderschrik, de watergeest en de korenschrik.

De vierde aflevering van de Atlas is een geval apart. De hele aflevering bestaat uit één kaart met 107 bladzijden aan commentaar geschreven door Voskuil, of zijn alter ego Maarten Koning. De kaart draagt de titel "Het ophangen van de nageboorte van het paard". De gegevens voor deze kaart werden in 1957 door Voskuil verzameld. Volgens jaarlijks gebruik werd vanuit het Bureau een vragenlijst verzonden naar een grote groep correspondenten. Eén van die vragen ging over de nageboorte van het paard. De kaart die Voskuil vervolgens tekende aan de hand van de binnengekomen vragenlijsten, vertoonde een duidelijke geografische scheidslijn. Terwijl het grootste deel van Nederland de nageboort ophing (meestal in een boom), werd hij in het zuidoosten van het land begraven. Over het waarom van deze gebruiken deden verschillende verhalen de ronde. In de Volksverhalenbank zijn nog verschillende verklaringen te lezen:

De nageboorte van het paard werd in de boom gehangen: anders ging het veulen zeker dood; tegen het te water raken en verdrinken; om te zorgen dat het veulen zijn kop heft; om te zorgen dat het veulen niet kreupel zal worden; dan werd het veulen een goed tuigpaard; dan kreeg het veulen een fiere houding; om het veulen later omhoog te laten springen etc.

Image 

Dat deze gewoonte nog steeds leeft in sommige delen van Nederland blijkt uit onderstaande foto, ingestuurd door een mevrouw uit Westdorp, Drenthe.

Image 

Literatuur: tekst van J. Goossens