Audiodigitalisering in de praktijk

Om u een idee te geven wat er komt kijken bij het overspelen van geluidsdragers staat hieronder een beknopte uitleg voor het digitaliseren van de standaard geluidsdragers zoals de geluidsband, muziekcassette (MC) en de grammofoonplaat.

Het belangrijkste aspect bij audiodigitalisering is het verkrijgen van de juiste playback curve van de opname. Om de juiste afspeelinstellingen te verkrijgen moet in de eerste plaats geprobeerd worden om zoveel mogelijk informatie te verzamelen over de bij de opname gebruikte apparatuur en over de gebruikte bandsoort. Elke analoge opname zal voorafgaand aan de digitalisering tenminste voor een gedeelte moeten worden beluisterd en de afspeelapparatuur zal aan de hand van deze informatie op een bij de kenners bekende methode moeten worden afgeregeld om een juiste weergave van deze playback curve te verkrijgen. De technicus zal tijdens de feitelijke digitalisering de gehele opname moeten beluisteren om eventueel te kunnen ingrijpen bij calamiteiten en zal als de situatie daar aanleiding toe geeft de opname opnieuw moeten starten.

Bij de weergave van geluidsbanden, MC's en grammofoonplaten kan een verkeerde kalibratie van deze playback curve ernstig hoorbare veranderingen van de oorspronkelijk bedoelde klank veroorzaken. Een correcte kalibratie moet er dus voor zorgen dat de gedigitaliseerde of de te conserveren (analoge) opname gelijk is aan de orginele drager middels een zogenaamde 1:1 transfer. De playback curve van de bovengenoemde geluidsdragers kunnen we ter verduidelijking onderverdelen in:

  1. EQ curve zoals ccir (iec), nab of aes bij bandopnamen
  2. Cr, nomal, metal enz. als bandsoort bij compact cassettes (MC)
  3. Azimuth instelling voor zowel bandopnamen en cassettes
  4. RIAA correctie bij vinyl grammofoonplaten
  5. Verschillende EQ curve correcties voor vintage grammofoonplaten


Geluidsbanden

Gebruik voor de weergave van geluidsbanden een bandrecorder waarbij het mogelijk is om te kiezen tussen de ccir of  nab curve, of gebruik als dat mogelijk is de machine waar de opname mee gemaakt is. Het instellen van de azimuth bij geluidsbanden en muziekcassettes is niets anders dan de hoek van de afspeelkop in dezelfde hoek ten opzichte van de band te zetten zoals deze tijdens de opname heeft gestaan. Dit gebeurt bij geluidsbanden meestal op het gehoor door de weergavekop tijdens het vooraf beluisteren van de opname met de hand te verdraaien waardoor je de weergavekop iets laat kantelen. Let op!! bij standaard consumenten bandrecorders is dit een zeer delicate onderneming met mogelijke onherstelbare schade aan de afspeel apparatuur. Tegenwoordig kan het instellen van de azimuth ook via digitale randapparatuur perfect worden nagebootst.
Een juiste instelling van de azimuth zal zeker bij volspoor mono, 1/2 spoor en volspoor stereo bandopnamen en bij de weergave van muziekcassettes voor een goed hoorbaar verschil in klank en kanaalscheiding zorgen.Of gebruik de machine waar de opname mee gemaakt is, het instellen van de azimuth is dan meestal niet nodig al blijft een afwijking mogelijk.


Muziekcassette

Zie boven. Gebruik als dat mogelijk is voor weergave de machine waar de opname mee gemaakt is. Bij sommige cassettespelers zoals de Nakamichi Dragon zal de azimuth zelfs automatisch worden ingesteld bij het starten van de MC.


Vinyl grammofoonplaten

Als u nog in het bezit bent van een platenspeler en een versterker met een phono ingangkunt u zonder problemen de "moderne" vinylgrammofoonplaten afspelen.
Is dit niet het geval dan zijn er voor vinyl grammofoonplaten gelukkig nog steeds een groot aantal merken platenspelers en RIAA versterkers te koop. Controleer vooraf de kwaliteit van de naald.


Vintage grammofoonplaten

Zijn de EQ curves bij geluidsbanden, muziekcassette en de vinyl grammofoonplaat op de vingers van een hand te tellen bij vintage grammofoonplaten (voor ±1955) is dit al een veelvoud hiervan. Voor vintage grammofoonplaten zijn er de zogenaamde multicurve preamps ontwikkeld voor de juiste klankweergave. Gebruik voor weergave van deze grammofoonplaten dan ook geen versterker met alleen een RIAA correctie en gebruik voor het afspelen van deze grammofoonplaten ook speciale naalden. Voor deze platen zijn er ook speciale platenspelers ontwikkeld die de meeste formaten en soorten kunnen afspelen heel handig hierbij is de mogelijkheid om via een schakelaar ook "vertically cut discs" zoals o.a. de Diamond disc van Edison te kunnen afspelen.

Een geluidsfragment van een grammofoonplaat  uit 1935 met de stem van P.J. Meerstens (gebruik de terugknop op uw browser om hier terug te komen)

Waar u o.a. op moet letten bij het uitbesteden van de digitaliseringswerkzaamheden van een collectie:
Veel commerciele studio's zijn tegenwoordig alleen maar gewend om met digitale geluidsdragers te werken en ontbreekt er buiten de benodigde gespecialiseerde apparatuur vaak ook de nodige "analoge" kennis voor het juist overspelen van bandopnamen en (vintage) grammofoonplaten. De keuzemogelijkheid om in Nederland een geschikte geluidsstudio te vindenvoor het adequaat overspelen van dit soort geluidsdragers zal dan ook niet groot zijn. Vaak is het voor de eigenaar of beheerder van een collectie dan ook een teleurstelling om achteraf op de tekortkomingen van een ondeskundig gedigitaliseerde drager geattendeerd te moeten worden.

Laat u als eigenaar of beheerder van een geluidscollectie dan ook goed informeren voor u bij een digitaliseringsstudio een offerte aanvraagd of laat u vooraf tenminste op de hoogte brengen van de minimale eisen waaraan voldaan moet worden om uw geluidsdragers 1:1 te kunnen overspelen.

Informeer bij opslag op CDR ook naar de aanwezigheid van CD analyse apparatuur*, die moet er voor zorgen dat de gemaakte CD's voldoen aan de internationaal gestelde normen.  Dit is zeker geen overbodige luxe omdat veel fabrikanten het met dit massaproduct niet meer zo nauw nemen en ook de verschillende soorten DYE (laagje van de te beschrijven kant) die gebruikt worden vertonen grote verschillen. Neem met een opmerking dat er 50 jaar of zelfs 100 jaar garantie op de CDR word gegeven geen genoegen, het betekend niet meer dan dat u bij aantoonbare gebreken van de CDR gratis een nieuwe CDR krijgt maar dan zonder de dan misschien niet meer te vervangen data.


* Het gaat hier niet om de bij veel "brandprogramma's" bijgeleverde dataverificatie software maar om hard- en software die de kwalitiet van de CDR zelf controleerd.