De onderzoeksgroep Nederlandse etnologie laat zich onderscheiden in vier thematische secties of aandachtsgebieden. Deze gebieden – Feest en Ritueel, Religieuze Cultuur, Materiele Cultuur en Orale Cultuur – zijn voortgekomen uit de traditionele volkskunde van de vorige eeuw. Inmiddels richt de etnologie zich op vragen die spelen in de hedendaagse samenleving met al haar culturele gelaagdheid.

Feest en Ritueel

De meeste mensen vieren de bijzondere momenten in hun leven. Verjaardag, huwelijk, jubileum of begrafenis zijn gebeurtenissen van grote emotionele betekenis. Naast rituelen die de individuele levensloop markeren bestaan er ook vieringen met een nationaal, regionaal of lokaal karakter (zoals de Nationale Dodenherdenking, de Friese Oudejaarsfeesten, Oude Sunderklaasvieringen op Texel en Ameland) en vieringen van migrantengroepen (zoals het Kwakoe Zomerfestival of het Suikerfeest). In het onderzoek binnen dit aandachtsgebied worden feesten en rituelen primair opgevat als een vorm van (publiek) handelen waarmee een persoon, of een sociale, religieuze, etnische of plaatsgebonden groep zijn of haar eigen identiteit beleeft, vormgeeft, belichaamt en uitdraagt.

Materiële Cultuur

In dit aandachtsgebied wordt onderzoek verricht naar de talrijke manieren waarop mensen omgaan met objecten en hoe deze omgang vervlochten is met processen van groepsvorming. Uitgangspunt is de gedachte dat kleding, huisraad en andere alledaagse voorwerpen in belangrijke mate de interactie tussen mensen structureren, zowel door hun fysieke verschijningsvorm als door de betekenissen die mensen in hun dagelijkse handelingen en praktijken voortdurend toekennen aan objecten. Ook tussen mensen en objecten kan van interactie gesproken worden.

Orale Cultuur

Het aandachtsgebied Orale Cultuur doet onderzoek naar de mondelinge (en daarmee samenhangende schriftelijke) overlevering van liederen en volksverhalen in Nederland, zowel in heden als verleden. Het basismateriaal bevat het hele mondelinge repertoire van balladen tot levensliederen, van kinderrijmen tot dialectpop, van sprookjes tot moppen en van sagen tot Broodje Aap-verhalen. De maatschappelijke belangstelling voor deze genres is nog altijd groeiende, zoals onder andere blijkt uit smartlappenfestivals, sagensafari’s, zeemanskoren, ‘bals-folk’ en vertelkringen.

Religieuze Cultuur

Het onderzoek in dit aandachtsgebied concentreert zich op vormen van religiositeit die typerend mogen worden genoemd voor de hedendaagse Nederlandse samenleving. Deze vormen worden bestudeerd vanuit een historisch perspectief met bijzondere aandacht voor processen van individualisering, psychologisering, ontkerkelijking, multiculturalisering en etnisering. Het onderzoek richt zich enerzijds op eigentijdse vormen van religiositeit binnen geïnstitutionaliseerde religies, zoals de christelijke religies, de Islam, het Jodendom, het Hindoeïsme en het Boeddhisme. Anderzijds richt het zich op nieuwe religieuze bewegingen (bijvoorbeeld de charismatische beweging, transcendente meditatie, Wicca-beweging) en niet-geïnstitutionaliseerde vormen van alternatieve spiritualiteit (‘New Age’, alternatieve geneeswijzen).