Alternatieve geneeswijzen

    Het project ‘Alternatieve geneeswijzen’ behelst een onderzoek naar de functies en betekenissen van hedendaagse vormen van faith healing en alternatieve, irreguliere of integratieve vormen van medicatie en behandelwijzen. Op basis van vragenlijsten, veldwerk en media-analyses wordt de brede verbreiding en de groeiende populariteit van niet-medische geneeswijzen in Nederland (a fortiori de Westerse wereld) onderzocht.

    Read more...

    The Netherlands in the World

    Language and culture in everyday life in the Netherlands

    The Meertens Institute studies and documents language and culture in the Netherlands as well as Dutch language and culture throughout the world. We focus on the phenomena that shape everyday life in society. In the current political climate, language and culture are considered to be hallmark contributors to collective identity. The Meertens Institute, which researches the “Dutch case” from a comparative and international perspective, would also like to contribute to the social debate by clarifying and providing nuance to the role of language and culture in social processes. This research plan summarizes the research ambitions of the Meertens Institute for the years 2018-2023.

    Introduction

    In recent years, concepts such as connectedness, community, identity, diversity, tradition, nation, and folk have found a prominent position in the socio-political debate in the Netherlands as well as abroad. These concepts often appear in discussions about the consequences (be they negative or positive) of processes such as individualization, secularization, immigration, and globalization. These debates reflect a search for identity and belonging. Since people feel that society is changing and feel threatened by that change, a growing need exists in the Netherlands, as well as throughout Europe, to make a distinction between “the self” and “the other”. The rise of nationalist political movements is merely one form of expression of this need in nearly all western countries.

    In the current political climate, language and culture are often held up as the ultimate expressions of identity or being different – frequently in conjunction with ideas of what “belongs” within national borders. Language and culture are seen as contributors to “collective” identities. Although this appears to be an international phenomenon, this raises the question of the extent to which these distinctions are made and what unique characteristics are exhibited in the Netherlands. What role do language and culture play in everyday life?

    For decades, research at the Meertens Institute has been focused on the language and culture of everyday life in the Netherlands from an international, comparative, and historical perspective. The developments in Dutch language and culture can be better understood through comparisons with other places in the world – this is what the Meertens Institute intends to contribute to international academia.

    Researchers from the Meertens Institute are seen and heard more and more often in the media. In light of the aforementioned social developments, the need for the research provided by the Meertens Institute has recently become more urgent. The nuanced perspective that scientific research offers for social differences can act as a counterbalance to the sometimes intense emotions that arise during the debate. In the years to come, the institute’s research program will also zero in on questions about the current dynamic of interactions with language and culture and how the resulting changes to political identity should be interpreted. The various research fields in the diverse range of disciplines at the institute are unified by a focus on the disparate ways in which people think of and work on collective identities in society, such as how these are given form in everyday cultural and linguistic practices. With a multidisciplinary approach from several linguistic and ethnological perspectives, the institute would like to highlight how these processes of identification are layered. The ambition of the Meertens Institute is to give research a clearer voice in the social debate and to use the Dutch research data and conclusions to obtain a leading position in the scientific debate.

    The ambitions of the Meertens Institute for the upcoming five years are, in sum:
    1. We study culture and language in the Netherlands, in a globalizing world;
    2. We study how language and culture change, how collective identities are constructed, and how these processes are shaped through embodiment and cognition. Both in the societal and the academic debates on these topics the Meertens Institute aims to play a leading role;
    3. The Meertens Institute has a rich tradition of empirical and historical research into processes of change in culture and language. This long-term research is connected to the creation of extensive collections: documenting the gathered materials remains a key task of the institute;
    4. We are open to innovations: we employ our existing expertise but are open to new paradigms, methods and techniques. We explore digital innovations and shape some of these innovations ourselves.
    5. The institute is uniquely placed to take on long-term commitments and projects, such as digital infrastructure development, and take care of the active afterlife and long-term exploitation of such projects.

    The Meertens Institute has a rich tradition of empirical and historical research into processes of change in the fields of language and culture. This long-term research is associated with the creation of an extensive collection: documentation of the collected materials is another key task of the institute. Research within the Meertens Institute is organized into two areas: variationist linguistics and ethnology. The institute also pays special attention to two interconnected multidisciplinary areas of research and methodology: language culture and digital humanities.


    In the research plan that follows, each area is described in greater detail, particularly by listing their thematic sub-projects that will be conducted over the years to come, as well as the researchers involved. Where external funding can be obtained, project teams can be expanded to include PhD students or postdoctoral researchers. Each project will make use of options for external fundraising.

    After these four sections we shift attention to important supporting factors for research: the Meertens Institute’s collections, and valorization of knowledge. Both of these are inextricably linked to the research at the institute, and we wish to state our intentions with respect to these supporting factors to our research goals in the upcoming five years. In 2018, a new collection plan will be formulated. 2018 also saw the start of a new Digital Humanities Lab within the KNAW Humanities Cluster, the organizational collaborative structure the Meertens Institute has created within the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences together with the Huygens ING and the International Institute for Social History.

    Read more in the Research Program 2018-2023 (pdf).

     

    Black Movements: Zwarte Nederlanders in de Atlantische wereld

    In het kader van het gemeenschappelijke onderzoeksprogramma van het Humanities Cluster met de titel 'Impact of Circulation' doet Markus Balkenhol onderzoek naar sociale bewegingen voor de rechten van zwarte Nederlanders. Specifiek onderzoekt hij de invloeden van international zwarte bewegingen (Civil Rights Movement, BlackLivesMatter, Rhodes Must Fall) op organisaties van Nederlanders van Afrikaanse afkomst. Dit project heeft een etnografische en een historische component.

    Read more...

    Nederlands buiten de Lage Landen

    In de periode van het onderzoeksplan willen we eerste stappen nemen om het Nederlands buiten de Lage Landen in kaart te brengen. Daarvoor is reeds een workshop bij het Lorentz Center aangevraagd en gehonoreerd en er zijn contacten gelegd met diverse onderzoekers die willen samenwerken voor onderzoek naar het taalgebruik binnen Nederlandse gemeenschappen in Australië en bij Mennonieten in Mexico. 

    Read more...

    Canonisering & Canon van kerkliedtradities

    Een intrigerend voorbeeld van culturele verandering (en stabiliteit) is het ontstaan van culturele canons. Canons van bijvoorbeeld literatuur (wat zijn de 'invloedrijkste' romans), filosofie (wat zijn de 'grootste' denkers?), volksverhalen (wat zijn de 'populairste' sprookjes?), of geschiedenis (wat zijn de 'belangrijkste' gebeurtenissen?) worden verondersteld als referentiekader van een gedeelde cultuur. 

    Read more...

    Nederlandsheid

    Het culturele eigene beleeft een hoogconjunctuur. Aan Nederlandse cultuur, tradities, architectuur, design, erfgoed, eten, religie, normen en waarden wordt nadrukkelijk aandacht besteed. De vraag is waarom zich dit nu, in de 21ste eeuw, voltrekt. 

    Read more...

    De inzet van taal en cultuur in de constructie van lokale identiteit

    Dit subproject onderzoekt a) de inzet van taal (dialect, regiolect, Nederlands) en cultuur (ritueel, feesten, gebaren) in de constructie van lokale identiteit in Nederland; b) de contexten waarin lokale identiteit wordt beleefd en uitgedragen; en c) de betrokken actoren en hun publiek. 

    Read more...

    Nieuwe en contestatieve vormen van religiositeit

    Dit onderzoeksproject omvat een gedifferentieerd veld aan religieuze expressies in heden en verleden. Enerzijds is het onderzoek gericht op fenomenen als pelgrimage en verschijningen en cultussen rondom (heilige) personen en anderzijds ligt de focus op vormen van nieuwe, al dan niet impliciete, vormen van religiositeit, spiritualiteit en ritualiteit.

    Read more...

    De Nederlandse Volksverhalenbank & de Nederlandse Liederenbank

    De Nederlandse Volksverhalenbank, die gestart is in 1994, bevat een rijkdom aan volksverhalen (sprookjes, raadsels, sagen, legenden, moppen, broodjeaapverhalen) van de middeleeuwen tot heden. Bij elk verhaal wordt metadata opgenomen zoals de plaats van vertellen, de datum van optekening, de verteller, en - indien mogelijk - het internationale catalogusnummer (de zogenaamde ATU typologie). 

    Read more...

    Nieuwe ruraliteit. Materiële expressies van plattelandsculturen

    De categorie ‘ruraliteit’ krijgt tegenwoordig veel aandacht. Dit betreft zowel (collectieve) imaginaire voorstellingen van het platteland als ook concrete alledaagse cultuuruitingen en de wisselwerkingen tussen beide. De drastische transformatieprocessen die het platteland heeft doorgemaakt dragen bij aan veranderende opvattingen over alledaagse landelijke levensstijlen en hebben een breed, associatief spectrum van nieuwe beelden opgeroepen. Het project onderzoekt deze veranderingen en de effecten hiervan op ideeën over het platteland (bij zowel bij urbane als niet-urbane) bewoners en identiteitsvorming.

    Read more...

    Derivationele morfologie van het Nederlands

    Binnen het Meertens Instituut is in het verleden veel morfologisch onderzoek verricht, maar dit was altijd gericht op de flexie. In de komende onderzoeksperiode willen we ons met name richten op derivationeel-morfologisch onderzoek, zowel naar de standaardtaal (binnen Taalportaal) als binnen de dialecten (op basis van de grote databestanden die het Meertens Instituut in de loop van de jaren heeft aangelegd en op basis van nieuw uit te voeren surveys) als naar de historische situatie (op basis van onder andere de infrastructuur Nederlab). 

    Read more...

    On/zichtbaarheid: kleurenblindheid ras en de kracht van beelden in Nederland

    Virtuele netwerken, en de beelden die daarin circuleren, zijn vandaag niet alleen onderdeel van het leven van alledag, ze beïnvloeden ook in hoge mate hoe mensen zichzelf in relatie tot anderen begrijpen. In dit project onderzoekt Markus Balkenhol de rol van beelden in identiteitsconstructies in Nederland. 

    Read more...

    Een Middelfrankisch deletieproces en de levenscyclus van klankverandering

    Uitspraakverschillen evolueren vaak via grammaticaal verschijnsel tot een permanente verandering in de vorm van woorden. Dit proces, dat bekendstaat als de levenscyclus van klankverandering (Bermúdez-Otero 2015), verloopt langzaam, altijd in dezelfde richting, maar niet overal in hetzelfde tempo. 

    Read more...

    Partikels in literaire en niet-literaire corpora

    Traditionele grammatica's beschrijven vooral die fenomenen die traditioneel in grammatica's beschreven worden. Voor sommige zaken, zoals partikels en andere spreektaalfenomenen, is nauwelijks plaats in dat soort grammatica's, en ook veel theoretische grammatica’s weten daar niet altijd raad mee. 

    Read more...

    Gender marking in de Nederlandse dialecten

    Er is veel variatie en verandering in hoe het Nederlands en zijn dialecten gender markeren. De Brabantse dialecten hebben bijvoorbeeld van origine een drie-gendersysteem, maar in de huidige situatie van deze dialecten zien we een grote hoeveelheid variatie op dit punt.

    Read more...

    Poëtische vormen in contact

    Wanneer talen met elkaar in contact komen, impliceert dit vaak ook dat de culturen met elkaar in contact komen waarin die talen gesproken worden. Voor poëtische tradities heeft dat een dubbel gevolg. In een ‘ontvangende cultuur’ kan de taal veranderen, waardoor bepaalde poëtische vormen minder goed passen (de klemtoon van woorden verschuift bijvoorbeeld, zodat een bepaald metrum minder goed kan worden uitgevoerd); maar de gebruikers van de taal kunnen ook onder invloed van de andere cultuur andere poëtische vormen willen uitproberen. 

    Read more...

    Hebben en zijn

    Zowel tussen de verschillende variëteiten van het Nederlands als tussen de verschillende talen bestaat er een grote variatie in het gebruik van hebben en zijn. Hetzelfde geldt voor het gebruik van de datief. Dit kan goed geïllustreerd worden aan het verschil tussen het Nederlands en het Engels. 

    Read more...

    Populisme, social media en religie

    De Nederlandse PVV en het Duitse Pegida passen niet goed in bestaande begrippenkaders zoals links/rechts of religieus/seculier en publiceren weinig programmatische teksten. Hoe kunnen we deze populistische bewegingen dan toch beter begrijpen? 

    Read more...

    Herdenkingscultuur en nieuwe publieke rituelen

    In Nederland, maar ook elders in de wereld, is in de afgelopen decennia een uitgebreide herdenkingscultuur rondom ‘de publieke dood’ ontstaan. Het gaat hierbij zowel om de gewelddadige dood in het publieke domein als gevolg van verkeer, geweld of nationale ramp, als wel het (natuurlijk) overlijden van bekende Nederlanders (André Hazes, Eberhard van der Laan, MH17). 

    Read more...

    Regionale identiteitsconstructie door talige praktijken

    In dit project wordt de dubbele rol van ‘taal’ onderzocht: taal is voor mensen een middel om cultuur en een gemeenschap te (re)produceren maar taal vormt zelf ook het hart van een cultuur/gemeenschap. Als groepsidentificaties veranderen, veranderen gemeenschappen, culturen en talen en in die veranderingen construeren groepen zich weer. 

    Read more...

    HERILIGION: De vererfgoedisering van religie en de sacralisering van erfgoed in hedendaags Europa (HERA)

    Dit Europese onderzoeksproject onderzoekt de spanningen en paradoxen die opkomen wanneer religieuze plaatsen, objecten en praktijken tot erfgoed gemaakt worden. Wereldwijd worden religieuze gebouwen, voorwerpen en tradities geconserveerd en gewaardeerd als cultureel erfgoed, waarbij de oorspronkelijke spirituele dimensie naar de achtergrond verdwijnt. 

    Read more...

    Roots of Ethnolects; extended

    Etnolecten, taalvariëteiten die van oorsprong verbonden zijn met bepaalde etnische groepen, zijn geworteld in substraat (de invloed van de oorspronkelijke taal van de etnische groep in kwestie, zoals bijv. het Turks of een dialect van het Arabisch), algemene processen van tweedetaalverwerving en de omringende inheemse dialecten. Zijn de eigenschappen die gedeeld worden door verschillende etnolecten van dezelfde talen terug te voeren op gemeenschappelijke eigenschappen van de substraattalen?

    Read more...

    Het afslijten van inflectie

    Vaak wordt verondersteld dat intensief taalcontact leidt tot het verlies van flectie; zulks zou het gevolg zijn van het feit dat inflectionele morfologie lastig te leren is voor tweedetaalverwervers. Een systeem zonder flectie zou dus eenvoudiger zijn; dat is de reden waarom in de geschiedenis van het Nederlands het verdwijnen van bijv. casus en grammaticaal geslacht zijn oorsprong steeds lijkt te vinden in stedelijke gebieden. 

    Read more...

    Sociolinguïstische en grammaticale sturing van taalvariatie

    In dit project wordt taalvariatie onderzocht als een verschijnsel dat in sociale en culturele interacties optreedt maar wel afgebakend wordt door de (mentale) grammatica van de spreker. De interactie tussen de sociale betekenis van talige vormen aan de ene kant en de beperkingen van de grammatica aan de andere kant, zorgt voor complexe en meerlagige relaties tussen het individu en de wisselende groepen waarmee hij/zij zich identificeert. 

    Read more...

    Het ontstaan van complexe werkwoordconstructies in het Germaans

    Alle Germaanse talen kennen complexe werkwoordconstructies met twee of meer hulpwerkwoorden, zoals: Ik moet kunnen komen / I must be able to come of Ik heb/ben kunnen komen / I have been able to come. De periode van ontstaan en de voorwaarden waaronder verschillen per taal, waardoor er tussen de talen allerlei variatie bestaat. 

    Read more...

    Standaardisering van Nederlandse variëteiten (dialecten, regiolecten)

    De standaardtaal is anders dan de Nederlandse dialecten voor een belangrijk deel gevormd door de inspanning van vooraanstaande taalgebruikers, die een keuze maakten uit verschillende taalvormen, die overigens meestal het resultaat waren van natuurlijke ontwikkelingen.

    Read more...

    Immaterieel erfgoed en musea

    Naar aanleiding van de UNESCO Conventie ter Bescherming van het Immaterieel Erfgoed, die Nederland in 2012 heeft geratificeerd, bemoeien zich verschillende actoren – overheidsinstellingen, zogenoemde erfgoedprofessionals, dragers van erfgoed, musea – met het behoud van alledaagse cultuur. Zij vormen een (emotie)netwerk dat bepaald is door betekenisvolle machtsverhoudingen. In het onderzoek wordt aandacht besteed aan het krachtenveld van dit netwerk om vragen naar erfgoediseringsprocessen te beantwoorden.

    Read more...

    Surinaams Nederlands: verkenning in de breedte en in de diepte

    Het Surinaamse Nederlands is nog niet diepgaand onderzocht. Het kent een breed palet aan variatie die samenhangt met het gegeven dat het Surinaamse Nederlands deel uitmaakt van een continuüm dat zich uitstrekt tussen het Sranan Tongo, de voornaamste creooltaal in Suriname, en het Europese Standaardnederlands. 

    Read more...

    ISEBEL

    Het acroniem staat voor Intelligent Search Engine for Belief Legends. Het project is een NWO Trans-Atlantic Digging into Data project waarin samengewerkt wordt met Tim Tangherlini van de UCLA en Christoph Schmitt en Holger Meyer van het Wossidlo Instituut en de Universiteit van Rostock. 

    Read more...

    Taaldynamiek in de Nederlandse Gouden Eeuw

    In de taaldynamiek van de Nederlandse Gouden Eeuw zien we een taalvariatie die tot dusver weinig is bestudeerd: de varatie binnen één individuele taalgebruiker (intra-auteurvariatie). De beroemde schrijver P.C. Hooft, bijvoorbeeld, gebruikt zowel de Middelnederlandse manier van negatie (en … niet) als een moderner alternatief (niet). 

    Read more...

    Maritieme en continentale oriëntatie

    Verhoogde maritieme circulatie heeft niet alleen zijn weerspiegeling in materiële en economische geschiedenis, maar ook van talige geschiedenis. Deze talige geschiedenis is uitgekristalliseerd in de overeenkomsten en verschillen in de huidige taalvariëteiten: maritieme isoglossen. We onderzoeken dit (in ieder geval) aan de hand van Nederlandse en Duitse variëteiten. 

    Read more...

    Taalportaal

    Het Taalportaal (taalportaal.org) geeft een vrijelijk toegankelijke gezaghebbende grammaticale beschrijving van o.m. het Nederlands, Fries en Afrikaans voor wetenschappelijke doeleinden. Het MI is verantwoordelijk voor de productie en het onderhoud van het Nederlandse onderdeel. 

    Read more...

    Microvariatie in Taalverandering

    Hoewel patronen in de manier waarop talen veranderen vergelijkbaar zijn, voltrekken veranderingen zich niet noodzakelijk even snel. Deze observatie leidt tot een van de meest fundamentele vragen in de taalkunde: wat veroorzaakt taalverandering? Taalveranderingen kunnen enerzijds verklaard worden uit grammaticale eigenschappen van de taal zelf (interne triggers), en anderzijds uit de socio-culturele contexten waarin de taal wordt gebruikt (externe triggers). Hoe de grammatica en de sociaal-culturele context interageert is echter verre van duidelijk.

    Read more...

    Veranderende liedtradities

    Een fundamentele vraag in de komende onderzoeksperiode naar orale cultuur is waarom sommige culturele artefacten (zoals liederen en verhalen) succesvoller zijn dan andere. Waarom is bijvoorbeeld Roodkapje al meer dan driehonderd jaar een van de populairste sprookjes in de westerse wereld? 

    Read more...

    Nederlab

    Binnen Nederlab wordt een grootschalig onderzoekscorpus ontwikkeld voor geesteswetenschappelijk onderzoek. Nederlab biedt aan onderzoekers de mogelijkheid alle gedigitaliseerde teksten die relevant zijn voor de geschiedenis van de Nederlandse taal en cultuur tegelijkertijd te doorzoeken en te analyseren: van de oudste geschreven periode (circa 800) tot heden. 

    Read more...

    Volksverhaalrepertoires en narratieve cultuur

    Dit langlopende project behandelt een veelvoud aan verhalende uitingen over een langere periode: van de performance van middeleeuwse verhalen, de formele structuur van sprookjes en getuigenissen van bekering, de invloed van kranten, almanakken en kluchtboekjes uit de 17e en 18e eeuw op de (re-)oralisatie van verhalen, etnisch vertellen, tot de impact van hedendaagse sagen, memes, 'fake news' en hoaxes in de hedendaagse overlevering, zowel mondeling als op sociale media.

    Read more...