December 2017: Eind jaren tachtig verving de Kerstman bijna de Sint

    “Zelfs vorig jaar protesteerden wij Nederlanders niet tegen de verkrachting van een eeuwenoude vaderlandse traditie. Maar nu is het genoeg!”

    Het had een citaat kunnen zijn uit de Pietentwisten van 2017, maar in werkelijkheid verscheen deze kreet 22 jaar geleden in De Telegraaf. In plaats van Piet stond toen Sint centraal: die werd langzaam van het podium gedrukt door de Kerstman, tot ontsteltenis van velen. Lees verder in NRC.

    4 november: Grof taalgebruik van politici

    In Amerika gaat het verbaal hard tegen hard tussen de presidentskandidaten Clinton en Trump. Maar ook hier zijn we de laatste tijd steeds vaker verbaasd en ook wel verontwaardigd over het taalgebruik van bijvoorbeeld onze premier. Maar is de huidige generatie politici echt zo grofgebekt en is de zorg daarover terecht? Luister hier naar een gesprek met Marc van Oostendorp op NPORadio1.nl. 

    Foto via Flickr.com, People and Places, (CC BY-SA 2.0). 

    November 2017: Onderzoek naar populisme en religie op Twitter en Facebook

    Populistische bewegingen verwijzen op Twitter en Facebook vaak naar christendom en jodendom. Waarom doen ze dat? Religiewetenschapper Ernst van den Hemel kreeg onderzoeksgeld om bij het Meertens Instituut het onderzoeksproject ”Populisme, social media en religie” te starten.

    Read more...

    3 november 2016: Talige eenheidsworst

    Het beleid van staatssecretaris Sander Dekker schrijft voor dat iedere leerkracht in een peuterspeelzaal in Nederland per 1 augustus 2018 over een vaardig taalniveau (F3) moet beschikken. Het grote risico is dat de voorschoolse educatie en peuterspeelzalen in Limburg dit beleid als 'uitsluitend Nederlands' spreken interpreteren. Maar leerkrachten kunnen een rijk taalaanbod aanbieden in het Limburgs én het Nederlands. Aldus Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto: Femke Niehof, ballenbak

    November 2017: Waar komt de plotselinge opmars van de 'hobby' vandaan?

    Creatieve hobby's zijn aan een opmars bezig, merkt tijdschrift ELLE. Waar komt die interesse vandaan? Antropoloog Irene Stengs, verbonden aan het Meertens Instituut, plaatst de drang tot 'maken' in een algemene trend. De herwaardering van ambachtelijkheid en iets tijd gunnen, zoals bij de slowfoodbeweging. Maar ook het 'onthaasten' zoals dat bij yoga of mindfulness gebeurt. En een bijkomend voordeel? Mensen die regelmatig creatief bezig zijn, presteren vijftien tot dertig procent beter op hun werk. Lees meer over de positieve kanten van je hobby in ELLE.

    Read more...

    26 oktober 2016: „Kennis van religie hard nodig in gepolariseerde tijd”

    Religie wordt steeds belangrijker in de wereld, maar is tegelijk ook vaker onderwerp van polarisatie. Daarom is kennis van religie hard nodig, zegt dr. Ernst van den Hemel, secretaris van de Netherlands Academy of Religion (NAR) en postdoc aan het Meertens Instituut. Bron: Reformatorisch Dagblad.

    November 2017: Limburgs in peuterspeelzaal: provincie Limburg tot actie aangezet

    Taaldeskundige Leonie Cornips (Meertens Instituut/Universiteit Maastricht) luidde de noodklok over het taalgebruik van Limburgse peuters. Zij spreken in peuterspeelzalen nauwelijks Limburgs meer. De provincie Limburg dit nu samen met Cornips aanpakken. Meer bij omroep L1.

    Read more...

    22 september 2016: Vooral hoogopgeleiden bezoeken een alternatieve genezer

    Alternatieve therapieën hebben het tij mee: zo’n miljoen gebruikers, vaak hoogopgeleid. Etnoloog Peter Jan Margry: „Zijn dat allemaal naïeve idioten?”. Artikel op www.nrc.nl

    November 2017: Schrijfwedstrijd met Asibot: het winnende verhaal

    De Nederland Leest-schrijfwedstrijd, georganiseerd i.s.m. het Meertens Instituut en AD NieuwsMedia, heeft een winnend verhaal opgeleverd. Een juryrobot koos op 20 november tien genomineerde verhalen en vervolgens werd door juryvoorzitter Ronald Giphart het uiteindelijk winnende verhaal gekozen van Jan Willem van Dormolen. Hij schreef samen met de literaire robot Asibot het winnende verhaal. Klik op de link om het verhaal te lezen.

    Read more...

    19 september 2016: Syrië - Limburg

    Zijn nieuwkomers zich ervan bewust dat inwoners in Limburg naast Nederlands ook dialect spreken? En staat voor hen het vele dialectgebruik het ‘goed’ leren van Nederlands in de weg? Romy van Stigt – student Slavische Talen en Culturen aan de Universiteit van Amsterdam – heeft geprobeerd deze vragen te beantwoorden voor haar stage aan het Meertens Instituut. Lees erover in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf). 

    November 2017: ‘Aangeschoten zijn’, twee mogelijke verklaringen voor de uitdrukking

    Er zijn veel gezegdes en uitdrukkingen uit de scheepvaart overgebleven in onze taal. Dat geldt ook voor het woord ‘aangeschoten’. Waar komt dit begrip vandaan? Er zijn twee etymologische verklaringen in omloop. Is het wel een scheepvaartsterm? Of een jagersterm? En wanneer ben je ladderzat? Historiek duikt samen met het Meertens Instituut in het glaasje... pardon... onderwerp. 

    Foto: Jenevermuseum

    Read more...

    26 september 2016: Economen en taal

    Volgens een onderzoek van de Universiteit Tilburg verdienen mensen die dagelijks dialect spreken vijf tot vijftien procent minder dan mensen die Standaardnederlands spreken. In zijn blog op Neder-L reageert Marc van Oostendorp op dit onderzoek en pleit hij voor meer samenwerking tussen economen en taalkundigen. Leonie Cornips reageert ook op Radio L1. In haar column (pdf) voor Dagblad de Limburger gaat ze dieper in op het onderzoek van Jan van Ours en Yuxin Yao.

    Foto via Fickr.com door ilquotidianodellapa.it, EURO (CC BY-NC-SA 2.0)

    November 2017: Leidse opera uit 1787 ontdekt

    Tot hun grote verrassing ontdekten een Leidse handschriftenconservator en een neerlandica uit dezelfde stad een tot nog toe onbekende opera uit 1787 via de weilingsite Catawiki. De opera 'De Vrijheydt' gaat over het oranjeoproer in Leiden. Ook de melodieën van de muziekstukken uit de opera waren niet bekend maar zijn via de Liederenbank van het Meertens Instituut teruggevonden. Lees in het Leidsch Dagblad meer over de bijzondere ontdekking. (Na registratie kosteloos te lezen.)   

    Read more...

    5 september 2016: Geheimtaal

    Hoe komt het dat er zo veel cursussen zijn die het schrijven van de diverse dialecten in Limburg beogen, maar niet het spreken ervan? Deze vraag staat centraal in de column (pdf) van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger. 

    Foto via Flickr.com, M. Osoria, UJniversity Life 100. 

    November 2017: Ronald Giphart, hoe was het om samen met een robot een verhaal te schrijven?

    Hoe was het voor auteur Ronald Giphart om bij wijze van experiment met de literaire robot Asibot samen een verhaal te schrijven? Kijk naar de uitzending van Pauw waar Ronald Giphart meer over zijn ervaringen vertelt. Aan tafel aangeschoven is ook Folgert Karsdorp, de taaltechnoloog die betrokken is bij de ontwikkeling van de Asibot. "Hij verzint woorden, daar ben ik dol op."

    Read more...

    22 augustus 2016: Turkse Sjengen

    De column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf) gaat over de Turkse immigranten die in de jaren zestig naar Nederland kwamen. Opeenvolgende generaties Turken zijn anders gaan spreken in Nederland. Door het langdurig contact tussen Turks en Nederlands is niet meer te onderscheiden wat tot de Turkse of tot de Nederlandse grammatica behoort.

    Oktober 2017: Wat vieren we tijdens 'All Hallows Eve', oftewel Halloween?

    Op 31 oktober wordt zowel de reformatie herdacht (zie onze mediabijdrage) als ook Halloween gevierd. Halloween, oftewel 'All Hallows Eve' (Allerheiligenavond, de avond voor Allerheiligen) is van origine geen Nederlandse traditie, maar het feest wint aan populariteit. Wat wordt er eigenlijk gevierd, en waarom wordt Halloween ook in Nederland steeds groter? Lees het antwoord van etnoloog Peter Jan Margry in NRC: "Door bestaande tradities als Sint Maarten en de aantrekkelijkheid van griezelen is Nederland ontvankelijk voor Halloween. Daarnaast past het in de algemene ‘festivalisering’ van de de samenleving."

    Read more...

    9 juli 2016: Pruisisch hoera

    Wist je dat we in Nederland sinds 1815 'hoera' zijn gaan zeggen? En dat de term 'nederhop' uit 1989 stamt? Liesbeth Koenen besteedt in haar column voor de Telegraaf aandacht aan de Jaarwoordenzoeker.

    Read more...

    Oktober 2017: Streektalen als sociaal bindmiddel

    Streektalen geven een gevoel van eigenwaarde, zelfbewustzijn en zelfredzaamheid, en zijn een belangrijk houvast in een als complex ervaren samenleving. Redenen voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) om na te gaan welke beleidsafspraken er nodig zijn om het gebruik van de erkende streektalen te stimuleren. Het BZK organiseerde een streektaalsymposium, waarbij onder meer de sociale betekenis van streektaal in zorg en onderwijs werd besproken. Wist u bijvoorbeeld dat het gebruik van streektaal al dan niet kan bijdragen aan het zich thuis voelen in een verzorgingstehuis? Lees meer in de column van taalonderzoeker Leonie Cornips in Dagblad de Limburger. 

    Read more...

    29 juni 2016: Data-analyse van vierhonderd versies van Roodkapje

    Een computeranalyse van teksten van meer dan 400 Nederlandse hervertellingen van Roodkapje laat zien hoe het sprookje geëvolueerd is.  

    Read more...

    Oktober 2017: 500 jaar Reformatie

    Op 31 oktober 1517, 500 jaar geleden, publiceerde Luther zijn 95 stellingen tegen de aflatenhandel. Daarmee zette hij de Reformatie in gang. Hervormingsdag of Reformatiedag is op 31 oktober een jaarlijkse herdenkingsdag in sommige protestantse kerken. Op televisie besteedt de NCRV dit jaar uitgebreid aandacht aan 500 jaar protestantisme. Het programma "500 jaar Reformatie" gaat op zoek naar het grotere verhaal achter de Reformatie. Wat heeft het ons gebracht en wat heeft het ons gekost? Aan tafel is ook Ernst van den Hemel, religiewetenschapper aan het Meertens Instituut.

    Read more...

    Juni 2016: Fraai uitgestalde woordenschatten

    Vorig jaar is de elektronische Woordenbank van de Nederlandse Dialecten (eWND) gelanceerd door het Meertens Instituut, met veertig woordenboeken van dialecten uit Nederland, waaronder enkele nog nooit eerder gepubliceerde. Wat voor informatie bevatten die dialectwoordenboeken? En sinds wanneer bestaan er eigenlijk dialectwoordenboeken? Artikel van Nicoline van der Sijs in tijdschrift Neerlandia (pdf), jaargang 120 (2016). 

    Oktober 2017: Andermans dagboek lezen

    Andermans dagboek lezen mag nooit, behalve op de maandelijkse vrijwilligersdag van het Nederlands Dagboekarchief. Het Nederlands Dagboekarchief bestaat sinds 2009 en is in 2012 ondergebracht bij het Meertens Instituut. De collectie beslaat ruim 3500 items van ongeveer 250 verschillende personen. Het meeste materiaal wordt door nabestaanden geschonken, maar regelmatig schenken schrijvers hun papieren bestaan bij leven. Met rode oortjes keek de VPRO Gids mee. ‘Soms is het ook wel een beetje eng.’

     

    Mei 2016: Heel Nederland in een Kaartenbak

    Symbool van het wetenschappelijk verzamelen in Nederland zijn de kaartenbakken van het Meertens Instituut. De inhoud van de meterslange rij grijze kasten wordt zelden nog geraadpleegd, maar ooit zouden de tienduizenden fiches de basis gaan vormen van een etnologisch overzicht van heel Nederland. Bron: Holland, Historisch Tijdschrift (pdf), nr 2 (2016)

    Oktober 2017: Sagen jagen in Achtkarspelen

    In de afgelopen eeuwen zijn er een flink aantal volksverhalen opgetekend. Deze verhalen worden vandaag de dag bewaard in de Nederlandse Verhalenbank van het Meertens Instituut. Zo ook twee sagen uit de gemeente Achtkarspelen die u hier in Friesland Post kunt lezen. 

    Read more...

    13 mei 2016: ‘Zo kan het examen Nederlands écht niet’

    Het eindexamen Nederlands ligt al jaren onder vuur. Over wat goed of fout is, valt ook dit jaar te discussiëren. ‘Het is een saai trucje leren.’ Artikel op NRC.nl. Lees ook het blog van Marc van Oostendorp op Neder-L.

    Read more...

    Oktober 2017: Meer verantwoordelijkheidsgevoel door planten

    Ze zijn er nog altijd: Floralia-verenigingen met leden die ieder jaar stekjes opkweken tot volwassen, liefst prijswinnende planten. Floralia begonnen ooit als een manier om de arbeidersklasse te verheffen, maar tegenwoordig zijn ze vooral een sociaal bindmiddel in kleine gemeenschappen.

    Read more...

    10 mei 2016: Churchill, Bep van Klaveren, en de pratende hond Bob

    Kees Grijpink is vrijwel klaar met zijn levenswerk. In de afgelopen decennia heeft hij in de geluidsstudio van het Meertens Instituut met eindeloos geduld duizenden uren geluidsopnamen van allerlei geluidsdragers – wasrollen, banden, glasplaten, zwaar beschadigde LP’s – gedigitaliseerd. Artikel op Neder-L van Marc van Oostendorp.

    Oktober 2017: Experimenteren met Zwarte Piet

    Het is niet gek om te experimenteren met een traditie. Belangrijk om te beseffen is wel dat een verandering niet vanzelf komt. Aan het woord is Markus Balkenhol, onderzoeker aan het Meertens Instituut, in de Zwarte-Pietendiscussie. Kijk voor het volledige gesprek naar Een Vandaag van 5 oktober.  

    Foto via Flickr.com, Sinterklaas door Floris Looijesteijn (CC BY 2.0)

    12 mei 2016: Even to the point: waar komen woorden als plusminus, cijfer en Google vandaan?

    Onevenredig, oppervlakkig, cirkelredenering: je gebruikt regelmatig woorden die op een of andere manier met wiskunde te maken hebben. Maar sluipen die woorden uit de wiskunde de taal in, of is het andersom? En hoe bedenken wiskundigen woorden voor nieuwe concepten? Artikel in de Correspondent met een bijdrage van Marc van Oostendorp.

    Read more...

    September 2017: Ich en zaen dat neet

    Ich en zaen dat neet: ik zeg dat niet. Leonie Cornips legt in haar column in Dagblad de Limburger uit dat de combinatie en ... niet vroeger in het Nederlands en in Nederlandse dialecten gebruikt werd voor niet. Vergelijk het met het Franse je ne sais pas. Het gebruik van het woordje en is echter gaandeweg verdwenen, zowel in het Nederlands als in dialecten. Cornips beschrijft deze ontwikkeling. Lees verder.

    9 mei 2016: Limburg twittert

    Limburgers twitteren meer in hun dialect dan Friezen in Fries. Dat blijkt uit onderzoek door onder anderen Theo Meder van het Meertens Instituut en Dong Nguyen en Dolf Trieschnigg van de Universiteit Twente. Lees meer over dit onderzoek in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf).

    September 2017: Het Wilhelmus, het oudste volkslied ter wereld

    Het Wilhelmus is het oudste volkslied ter wereld, maar pas in 1932 is het officieel het Nederlandse volkslied geworden. Twee liedexperts van het Meertens Instituut en Universiteit Utrecht vertellen meer over de geschiedenis van het Wilhelmus bij Hallo Nederland. Kijk hier de uitzending terug (vanaf 11:13).

    4 april 2016: Een nieuw volkslied?

    Onderzoeker Martine de Bruin was te gast op Radio 5, Groot op 5 (1:12:50). De nieuwe dichter des Vaderlands wil een nieuw Nederlands volkslied schrijven, maar heeft dit initiatief wel een kans van slagen? 

    Afbeelding via Geheugen van Nederland.

    September 2017: De techniek achter AsiBot

    Schrijver Ronald Giphart kreeg deze zomer hulp van een robot, AsiBot, die werd ontwikkeld door onderzoekers van het Meertens Instituut en Universiteit Antwerpen. Inmiddels is het door Giphart en AsiBot geschreven verhaal klaar. Vanaf 1 november zal dit verhaal te lezen zijn. Het verschijnt als tiende hoofdstuk in het al bestaande Ik, robot van Isaac Asimov tijdens de actie Nederland Leest.

    Benieuwd naar de technische kanten van de robot gaat BNR Nieuwsradio in gesprek met Folgert Karsdorp van het Meertens Instituut. Hoe werkt de robot? Luister hier naar het interview met Folgert. Ook Ronald Giphart komt aan het woord over zijn schrijfervaring met AsiBot. (Interview vanaf 13:37).   

    Read more...

    20 maart 2016: Het fenomeen Hazes

    André Hazes, wie houdt er niet van? Irene Stengs was te gast bij Radio Swammerdam en sprak over het fenomeen Hazes en de volkse cultuur daaromheen. Ze ging naar concerten, mengde zich met fans en schreef een prachtig portret van de cultuur rondom de populairste Nederlandse artiest van de afgelopen decennia.

    September 2017: Wat rappers en schrijvers gemeen hebben

    Wat hebben Brainpower en Ilja Leonard Pfeijffer met elkaar gemeen? In ieder geval een rijke woordenschat. Dat bleek eerder dit jaar toen drie taalkundigen van Universiteit Leiden, het Instituut voor Nederlandse Taal en het Meertens Instituut de teksten van de rappers aan een computeralgoritme onderworpen. 

    Het leidde er zelfs toe dat Brainpower en Ilja Pfeijffer, die beiden hoog scoorden in het onderzoek, tijdens de Leidse Nacht van Kunst en Kennis met elkaar van gedachten wisselden over dit onderzoek. NEMO Kennislink was erbij.

    Foto: Ruben van Vliet tijdens de Nacht van Kunst en Kennis

    Read more...

    17 maart 2016: 'Het worstenbroodje Nederlands erfgoed? Gooi die lijst toch weg'

    Het worstenbroodje staat voortaan op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed, maar als het aan onderzoeker Peter Jan Margry ligt, gooien we die lijst weg. Hij stapte uit de toetsingscommissie voor Immaterieel Erfgoed om inhoudelijke redenen. Artikel op Volkskrant.nl

    Foto via Flickr.com, E.Krijgsman (CC BY-NC 2.0). 

    September 2017: Dealen met je dialect

    Dealen met je dialect: zou je je accent of manier van praten aanpassen als je zou merken dat je met nadelige vooroordelen te maken krijgt? NOS op 3 wilde weten of dialectsprekers last hebben van negatieve reacties en zo ja, wat die reacties dan zijn. Er volgde een stormvloed aan reacties. Binnen een dag was de oproep op Facebook honderdduizenden keren bekeken, kwamen er 28.000 reacties op het bericht en werd de video massaal gedeeld. 

    Read more...

    29 februari 2016: Taalbarrières

    De column van Leonie Cornips gaat over taalbarrières in de grensregio. Bron: Dagblad de Limburger.

    Foto: US Dept. of Agriculture, working in the field, Flickr.com.

    September 2017: Applaudiseren voor Van der Laan

    Deze maand maakte Eberhard van der Laan, burgemeester van Amsterdam, bekend dat hij zijn werkzaamheden vanwege het vergevorderde stadium van zijn slopende ziekte definitief neerlegt. Dezelfde avond lieten burgers van Amsterdam  voor het huis van de zieke burgemeester een luid applaus laten klinken. Zij lieten zo waardering blijken voor Van der Laans 'inzet en betrouwbaarheid'.

    Read more...

    28 februari 2016: Van Otterlo tot Wolfheze

    Verschillende Nederlandse plaatsnamen zijn vernoemd naar dieren zoals Wolfskuil, Wolfheze en Otterlo. Andere plaatsnamen lijken naar dieren te zijn vernoemd, maar zijn dit niet. Denk hierbij aan Haasdrecht en Duivendrecht. Nicoline van der Sijs vertelt in het radioprogramma Vroege Vogels (VARA) over de oorsprong van dieren- en plantennamen in de namen van gemeenten.

    Foto White Wolf van P. Bouquet, Flickr.com (CC BY-NC-ND 2.0)

    September 2017: Het Wilhelmus als protestlied

    In het KRO-NCRV programma 'Achter de dijken' gaat presentator Leo Blokhuis op zoek naar de invloed van het calvinisme op onze volksaard. In hoeverre zijn soberheid, zuinigheid en de 'doe maar gewoon'-mentaliteit typische Nederlandse verschijnselen? In acht afleveringen onderzoekt Blokhuis de uitwerking van het calvinisme op o.a. de economie, de politiek, het gezin, het koningshuis en het Nederlandse landschap.  
     
    In aflevering 2 'God, Nederland en Oranje' vertelt Meertens-onderzoeker Ernst van den Hemel wat het Wilhelmus betekende voor een nieuw geloof.

    Read more...

    5 - 11 februari: Ophangen van dode varkens is geen onschuldig ritueel

    Het dumpen van een dood varken hoort bij de Brabantse volkscultuur en heeft geen link met islamofobie, zo beweerde etnoloog Gerard Rooijakkers vorige maand bij omroep Brabant. Niets van waar zeggen antropologen Stengs en Balkenhol. Onreine dieren worden al sinds de Middeleeuwen gebruikt om minderheden te stigmatiseren. Artikel in Zaman Vandaag.
     

    September 2017: Waarom schrijf je over een dialect?

    Welke motivaties hebben mensen om over een dialect in Limburg te schrijven en te publiceren? De redenen zijn talrijk: uit eigen interesse of voor het plezier van de schrijver; om een bijdrage te leveren aan de wetenschap; om het eigene van het dialect te typeren; om een grotere waardering voor en gebruik van het dialect stimuleren - en dit zijn nog maar enkele redenen. Leonie Cornips heeft een stagiaire begeleid die deze motivaties voor haar afstudeerscriptie is nagegaan. Lees meer in Dagblad De Limburger.  

    Foto: Simone Wolff

    15 februari 2015: Zachte g

    Column van Leonie Cornips over de sociale betekenissen van de zachte g. Bron: Dagblad de Limburger.

    September 2017: De aantrekkingskracht van alternatieve geneeswijzen

    De aantrekkingskracht van alternatieve behandelaars: alternatieve geneeswijzen zijn een niet te verwaarlozen onderdeel van de Nederlandse gezondheidszorg. Volgens de jongste peiling van het Centraal Bureau voor de Statistiek uit 2014, laat één miljoen Nederlanders zich alternatief behandelen. Het Meertens Instituut enquêteerde vorig jaar 1.400 mensen van wie ongeveer de helft zei op dat moment een alternatieve behandeling te ondergaan. Het overgrote deel van die mensen, 83 procent, is volgens het Meertens Instituut hoogopgeleid. Toch is er weinig zicht op bij wie deze patiënten terecht komen en wat ze precies ondergaan. 
    Lees verder in NRC.

    Read more...

    25 januari 2016: Thaise premier: steek je niet in de schulden voor een pop

    Je moet er niet aan denken: je wordt 's nachts wakker en een levensechte pop staart je aan. Daar zijn ze in Thailand helemaal gek op. Niet per se 's nachts, maar de poppen, Look Thep (engelkind) genaamd, zijn niet aan te slepen. Bijna overal zie je volwassenen die de poppen dragen, aankleden en voeden. Ze geloven dat de poppen geluk brengen. Met een bijdrage van Irene Stengs. Bron: NOSop3.
     

    September 2017: Ineens heb je het. Je gaat etnologie studeren

    Wat was het moment waarop onze hoogleraar etnologie Peter Jan Margry besefte dat hij etnoloog wilde worden? Het was tijdens een roadtrip in Zuid-Frankrijk... meer verklappen we niet. Bekijk hier de persoonlijke video waarin Peter Jan Margry verslag doet van zijn fascinatie.
    (Bron: Société Internationale d´Ethnologie et de Folklore (SIEF))

    Foto: Peter Jan Margry

    25 januari 2016: Zingen in Dialect

    Leonie Cornips schrijft in haar column over haar collega Louis Grijp, over zingen in dialect, over de Groninger Ede Staal en de Heerlenaar Paul van Loo. Bron: Dagblad de Limburger.

    September 2017: Dialect in de peuterspeelzaal

    Welke talen spreken leerkrachten tijdens de alledaagse praktijk in de peuterspeelzaal? Wanneer spreken leerkrachten dialect met de kinderen en wanneer gebruiken zij Nederlands? Zegt het gebruik van Nederlands of dialect iets over de situatie? Leonie Cornips geeft een inkijkje in kinderopvangcentra in de column Taalhiërarchie (uit: Dagblad De Limburger). 

    Foto: Flickr.com, Hear No See No Speak No Evil door Billy Rowlinson (CC BY 2.0)
     

    23 januari 2016: Kan één dwaas meer vragen dan twee wijzen kunnen beantwoorden?

    De vragen die burgers mochten stellen aan de wetenschap zijn geruisloos opgenomen in de Nationale Wetenschapsagenda. Dat geldt ook voor nogal wat absurde vragen. Een wiskundige en een taalkundige (Marc van Oostendorp) proberen die vragen nu toch te beantwoorden. Bron: NRC Handelsblad.

    September 2017: Robotexperiment: alleen het Meertens Instituut weet welke zinnen Giphart schreef

    Ronald Giphart liet zich als eerste literaire schrijver ter wereld leiden door tekstsuggesties van een computer. Zijn verhaal 'De robot van de machine is de mens' is in november te lezen tijdens de actie Nederland Leest. Alleen Folgert Karsdorp, het brein achter de Asibot, weet welke zinnen de auteur en welke zinnen de computer schreef. Lees het interview met Karsdorp in de nieuwsbrief van de Taalunie.

    Read more...

    28 december 2015: Ontheemde talen

    "Taal is niet het bezit van een land maar van sprekers en de betekenissen die ze uitdrukken in verschillende situaties. Die sprekers kunnen woorden en andere talige bouwstenen eindeloos met elkaar combineren." Column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger, 28 december 2015.

    Foto van Roel Wijnants, Politiebureau De Heemstraat via Flickr.com (CC BY-NC 2.0) .

    Augustus 2017: Vertalen met neurale netwerken

    Iedereen met een Facebookaccount kent de rommelige vertalingen die worden aangeboden onder berichten in een andere taal. Volgens een blog van Facebook zijn die vertalingen nu enorm verbeterd dankzij de toepassing van kunstmatige neurale netwerken. Wat is een neuraal netwerk en waarom is het zo geschikt voor vertalingen? Kennislink ging in gesprek met Antal van den Bosch, directeur van het Meertens Instituut en bijzonder hoogleraar taal- en spraaktechnologie aan de Radboud Universiteit.

    Foto: Elodie Burrillon / Hucopix

    19 december 2015: Wijdvertakte wortels

    Frans Hinskens was te gast bij de Taalstaat en sprak daar over zijn zojuist verschenen boek Wijdvertakte Wortels. Bron: Radio1.

     

     

    Augustus 2017: "Microsoft goes Limburgs"

    Softwaregigant Microsoft komt met een Limburgs taalmodel met toetsenbord en spellchecker dat het gebruik van het Limburgs op digitale media makkelijker moet maken. Leonie Cornips (Meertens Instituut/Universiteit Maastricht) is heel blij met dit toetsenbord omdat het in het Limburgs 'stikt van de accenten, streepjes, hoedjes, dakjes'. Het toetsenbord maakt het schrijven in een dialect dat veel diacritische tekens gebruikt makkelijker. Luister mee naar het NPO Radio 1 Journaal (tussen 7:00 - 8:00, vanaf 53:06).

    Zie ook: cartoon van R.L. Oppenheimer over het Limburgs toetsenbord.

    Foto: Flickr.com, Spilstraat - Crossroads (CC BY-NC-ND 2.0)

    14 december 2015: Pools in Horst

    De Poolse wetenschapster Daria Boruta voerde voor de Universiteit Maastricht en het Meertens Instituut een drie maanden durend onderzoek uit met een lange veldwerkperiode in Horst aan de Maas. Haar specialisatie is interculturele communicatie en zij onderzoekt onbedoelde misverstanden die door talige en culturele diversiteit ontstaan. Lees meer hierover in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger.

    Augustus 2017: "We moeten van onze religieallergie af"

    God is niet dood, wel lijkt onze seculiere maatschappij in stervensnood. Volgens de Nederlandse religiewetenschapper Ernst van den Hemel wordt het tijd om gelovige burgers weer ruimte te geven in onze samenleving. ‘We moeten van onze religieallergie af.’ Lees verder in De Standaard (gratis na registratie).

    Foto: Flickr.com, Religion - Beth Levin (CC BY-ND 2.0)

    5 december 2015: De Uitleenwoordenbank

    Onderzoeker Nicoline van der Sijs vertelt in de Taalstaat over de recent gelanceerde Uitleenwoordenbank (vanaf 7:40).

    Augustus 2017: Dialect App voor het Maastrichts en het Eijsdens

    Leonie Cornips (Meertens Instituut/Universiteit Maastricht) heeft een langgekoesterde wens in vervulling kunnen laten gaan: de totstandkoming van een dialectapp voor het Mestreechs, Maastrichts, en het Eèsjdes, Eijsdens. En dat is ook voor ons goed nieuws: de web app Maasgeluide bevat zo'n vijftig zinnen in het Eèsjdes en Mestreechs (aangeboden in dialect, met een Nederlandse en Engelse vertaling) die handig zijn voor iedere toerist of bezoeker. Met hulp van de app kan iedereen de weg vragen in het dialect, een biertje bestellen in het café, naar de menukaart in het restaurant vragen of informeren waar een geldautomaat te vinden is.
     

    Maar de app dient ook verder dialectonderzoek en daarvoor doet Leonie een oproep in haar column in Dagblad de Limburger. Sprekers van het Eijsdens en Maastrichts, in welke vorm dan ook: spreek jullie zinnetjes in!  

    30 november 2015: Slim met dialect

    Onderzoek laat zien dat taalvaardigheid in het dialect niet ten koste gaat van de woordenschat in het Nederlands. Lees meer over dit onderzoek in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf). 

    Augustus 2017: Waar komt het fenomeen bouwvak vandaan?

     

    Bouwvakkers kregen voor het eerst in augustus 1930 welgeteld drie dagen vakantie. Daartoe kregen ze vakantiebonnen waarmee zij het loon voor deze vrije dagen konden ophalen. Iedereen moest de vakantie tegelijkertijd opnemen. Op de bouwplaatsen werd gecontroleerd om te voorkomen dat arbeiders zouden doorwerken, zodat zij en vakantiegeld én loon zouden opstrijken. Het Meertens Instituut ziet in advertenties in kranten en tijdschriften in 1933 voor het eerst de term bouwvak opduiken.
     
    Lees meer over het fenomeen bouwvak in het Dagblad van het Noorden.

    Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam
     

    16 november 2015: Mijntaal

    In haar column voor Dagblad de Limburger (pdf) gaat Leonie Cornips in op de vraag hoe de Oostelijke Mijnstreek talig veranderde door de komst van veel mijnwerkers van elders.

    Foto: Pijler ondergronds op de Staatsmijn Wilhelmina, Collectie de Staatsmijnen.

    Juli 2017: Zeeroverslied uit 1630 teruggevonden via Meertens Instituut

    Historicus Nykle Dijkstra uit Leeuwarden, verbonden aan de Historische Vereniging Noordoost-Friesland, vond het zeeroverslied op goed geluk. ,,Ik typte 'Dokkum’ in in het archief van de Nationale Liederenbank van het Meertens Instituut’’, zegt Dijkstra. ,,Hier vond ik een verwijzing naar het origineel dat in de London Library lag.’’ Het zogenaamde 'BeclachLiedt' verhaalt gedetailleerd over Duinkerker zeerovers die rovend langs de Friese kust voeren en uiteindelijk door twee kapiteins van de Dokkumer Admiraliteit door een list gevangen genomen werden. Vijf zeerovers werden uiteindelijk in Dokkum opgehangen.

    Lees meer over de vondst in de Leeuwarder Courant en bij Omrop Fryslân (met geluidsfragmenten).

    Zoek ook in de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut.

     

    Peutertalen

    Leonie Cornips stelt in haar column in Dagblad de Limburger (pdf) van 2 november dat het tijd wordt dat we beseffen dat steeds meer (jonge) kinderen meertalig zullen opgroeien en dat die talen voor hun ontwikkeling belangrijk zijn.

    Foto: Femke Niehof, ballenbak.

    Juli 2017: Engels in het hoger onderwijs?

    "Het beste lijkt me om de toekomstige generaties voor te bereiden op het feit dat Nederland steeds meer een tweetalig land wordt." Hoogleraar Nederlands Marc van Oostendorp pleit voor een belangrijke positie van het Nederlands én het Engels in het hoger onderwijs. Lees meer in NRC.

    Foto: Flickr.com, College fund (CC BY 2.0)

    3 oktober 2015: Taalversmalling

    In de column van Leonie Cornips aandacht voor het afnemen van talenkennis in een alsmaar meertaliger wereld: "We verliezen dialect en spreken hooguit één vreemde taal.". Bron: Dagblad de Limburger (pdf). 

    Juli 2017: Elsevier Weekblad, speciale editie Nederlandse tradities

    In de reeks speciale uitgaven van Elsevier Weekblad verscheen in juli de speciale editie Nederlandse tradities, het verhaal achter 29 markante nationale en provinciale gebruiken, waarin samensteller Gertjan van Schoonhoven ingaat op de ontstaansgeschiedenis van  gebruiken het jaar rond - van Nieuwjaarsduik tot het afsteken van vuurwerk, en van specifieke provinciale - van de TT in Assen tot Vlaggetjesdag in Zuid-Holland. Voor het onderzoek bezocht Van Schoonhoven meerdere malen de bibliotheek van het Meertens Instituut.
     

    Landinwaarts met de Sagenjager

    In het programma Landinwaarts was er op 17 september 2015 aandacht voor de Friese Sagenjager.

     

    Juli 2017: De smiley: een infantiel symbooltje of een verrijking van onze taal?

    Op 17 juli is het Wereld Emoji Dag. Inmiddels zijn emoji's niet meer weg te denken uit het digitale verkeer. Het Unicode Consortium, dat namens bedrijven als Apple, Microsoft en Google beslist welke emoji erbij komen, voegt elke zomer tientallen nieuwe emoji's toe.

    Op Wereld Emoji Dag gaven drie mensen die veel met taal bezig zijn hun visie op de smiley in Trouw. Met een bijdrage van taalkundige Nicoline van der Sijs (Radboud Universiteit/Meertens Instituut).

    Foto: Flickr.com, Smiley - Yvaneich Agno (CC BY-NC-ND 2.0)

    Read more...

    Hans Bennis over Korterlands

    Hans Bennis sprak tijdens de opening van het academisch jaar aan de Universiteit van Amsterdam over het Korterlands.


    Juli 2017: Waarom erger je je 'groen en geel'?

    Waarom erger je je groen en geel? Waarom deze kleuren? Deze vraag werd gesteld aan de makers van het populair-wetenschappelijke radioprogramma Bureau Kijk in de Vegte. Zij belden met taalkundige Nicoline van der Sijs van het Meertens Instituut. Luister mee.

    19 september 2015: Leidse corpsstuko

    Wat betekent AVG, biba, kwarrel en VVV? Lees alles over studententaal in de laatste column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger.

    Foto via Flickr.com, Jirka Matousek, CC BY 2.0

    Juli 2017: Yankee komt van Jan-Kees

    "Het Nederlands heeft veel woorden overgenomen uit andere talen. Niet alleen uit het Engels – momenteel de grootste aanvoerbron – maar ook uit het Duits, Frans, Grieks en Latijn. Tegelijkertijd heeft het Nederlands de afgelopen eeuwen veel woorden uitgeleend aan andere talen, en dat is minder algemeen bekend. Taalkundige Nicoline van der Sijs schreef er verschillende boeken over, met als voornaamste Nederlandse woorden wereldwijd."

    Lees verder in de taalcolumn van Ewoud Sanders in NRC voor enkele leuke voorbeelden van woorden die het Nederlands heeft uitgeleend aan andere talen, zoals het Japans.  

    Foto: Flickr.com, Yankee Stadium - Shinya Suzuki (CC BY 2.0)

    3 september 2015: Verjaardagsliedjes

    In de muziekbibliotheek van de Universiteit van Louisville in Amerika is per toeval het manuscript van het liedje Happy Birthday gevonden. Gijs Staverman vraagt zich af: hoe lang zingen we in Nederland eigenlijk al verjaardagsliedjes? Nicoline van der Sijs geeft antwoord op Radio 2.

    Foto door Raw Herring, David verjaardag 2011-29 (bron: Flickr.com, CC BY-SA 2.0)

    Juli 2017: Waarom heet een theedoek, een theedoek?

    Waarom heet een theedoek, een theedoek? Deze vraag werd gesteld aan de makers van het populair-wetenschappelijke radioprogramma Bureau Kijk in de Vegte. Zij belden met taalkundige Nicoline van der Sijs van het Meertens Instituut. Luister mee.

    26 augustus 2015: Potato, Potahto? Het taalkundig onderscheid tussen patat en friet geduid

    Gisterenmiddag explodeerde – zo noem je dat tegenwoordig – Twitter. Het Meertens Instituut, waakhond der Nederlandse taal, had een kaart gepubliceerd waarin Nederland en België rigoureus werden opgedeeld in twee kampen: kamp Patat, en kamp Friet. De rivier de Maas lijkt op die kaart het verschil uit te maken in de uitspraak van de vette hap die o zo populair is in de Lage Landen. Maar waaraan ligt die al dan niet juiste maatschappelijke opdeling ten grondslag? Artikel van HP de Tijd

    De 'patatkaart' van Jan Stroop is te vinden in de Kaartenbank van het Meertens Instituut. Volg ook het Meertens Instituut op Twitter via @meertens_knaw. 

    Juli 2017: Wat is de historische achtergrond van het woord bandiet?

    Het woord ‘bandiet’ betekent boef, slechterik, struikrover, misdadiger of crimineel. Wat is de historische achtergrond van dit woord, dat het Nederlands geleend heeft en oorspronkelijk uit het Italiaans komt?

    Het online geschiedenistijdschrift Historiek.net raadpleegt voor het antwoord op deze vraag onder meer Nicoline van der Sijs, etymologe aan het Meertens Instituut. 

    Afbeelding: Beeldbank Rijksmuseum, Roodbaard de bandiet - Monogrammist G.J., 1894 - 1959

    4 augustus 2015: Onvermijdelijke koeien

    In de gangen van het Meertens Instituut hangt kunst die past bij het jongste onderzoek. Deze zomer staat de vraag centraal: wat is nou typisch Nederlands? Artikel in Trouw (pdf) door Joost van Velzen.

    Juli 2017: 'Waarom herdenken weinigen de slavernij?'

    Dat maar weinig mensen weten dat op 1 juli wordt stilgestaan bij de afschaffing van de slavernij probeert wetenschapper Markus Balkenhol, antropoloog bij het Meertens Instituut, te zien als een gegeven. "Er is kennelijk bij veel Nederlanders niet de behoefte om dat te doen, zoals wel met 4 mei. Hoewel voor verandering druk nodig is, heeft dat weinig zin. Het is wachten totdat Nederlanders daar open voor gaan staan." Maar als Nederlanders echt willen begrijpen hoe hun land in elkaar zit, kunnen ze niet om het koloniale hoofdstuk heen.

    Read more...

    1 augustus 2015: ‘Zingen in dialect maakt van je zwakte een kracht’

    Hoogleraar taalcultuur in Limburg Leonie Cornips deed onderzoek naar de muziekbeleving van Rowwen Hèze. ‘Via die liedjes lukt het een man met zijn dementerende moeder te communiceren.’ Artikel in het Parool (pdf) van 1 augustus 2015, tekst door Jim Jansen. 

    Foto via Flickr.com, TEDx Roermond (cc by 2.0)

    Juni 2017: Plat Amsterdams is bijna kassiewijle

    Ooit had je Zeedijks, Kattenburgs, Nieuwendijks en Gebed-zonder-ends. Maar het Amsterdamse dialect wordt met uitsterven bedreigd. In oude volksbuurten klinkt nauwelijks nog plat Mokums. Amsterdams was altijd al een minder stabiel dialect dan de dialecten die in meer gesloten gemeenschappen ontstonden. Amsterdam was als haven- en handelsstad en als plaats waar door de eeuwen heen veel mensen van buitenaf naartoe trokken, een 'hogedrukpan voor taalontwikkeling', zegt taalkundige Frans Hinskens, verbonden aan het Meertens Instituut.

    Lees verder in Het Parool: "Het platte Amsterdams is bijna kassiewijle." (Gratis na registratie.)

    Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam

    22 juni 2015: Is Europe een christelijke continent?

    Debating Europe is een online platform opgezet door Friends of Europe en Europe's World. Zij stellen namens Europese burgers vragen aan beleidsmakers en invloedrijke denkers. Peter Jan Margry kreeg de vraag voorgelegd of Europa een christelijk continent is. Bijdrage in het Engels. 

    Foto geraadpleegd via de Nederlandse Bedevaartbank

     

    Juni 2017: Giphart schrijft verhaal met literaire robot

    Aan simpele chat- en twitbots is de mens inmiddels gewend, maar wat gebeurt er als de techniek voortschrijdt en met literatuur aan de slag gaat? Dat is de vraag bij een robotexperiment dat auteur Ronald Giphart samen met het CPNB, Meertens Instituut en de Universiteit Antwerpen aangaat.

    Kom meer te weten over de literaire robot, Asibot, en het verhaal dat Ronald Giphart samen Asibot zal schrijven via deze selectie van nieuwsberichten:

    Read more...

    25 juli 2015: Hoge vijf voor het Nederlands

    Een transporteur biedt tegenwoordig ‘logistics solutions’, iemand van personeelszaken werkt voortaan bij ‘human resources’. Is die verengelsing van onze samenleving erg? Nee, zegt taalwetenschapper Nicoline van der Sijs. Het gebruik van leenwoorden is iets van alle tijden. „Het wordt alleen een probleem als hele groepen uitsluitend nog Engels met elkaar praten.” Bron: Dagblad de Limburger

    Foto via Flickr.com: Gerard Stolk, 'sale soldes uitverkoop' ((CC BY-NC 2.0). 

    Juni 2017: Nederland, waterland

    "Het is geen toeval dat één op de honderd familienamen in Nederland het woord 'dijk' bevat." Nederland is een waterland. Lees hoezeer Nederland met het water verbonden is in het artikel "Van bedorven rivier tot bron voor drinkwater" in de Gelderlander.

    Afbeelding: Dijk komt in Nederland ook enkele keren voor als mannelijke voornaam. Nederlandse Voornamenbank.

     

    27 juni 2015: Functiewoorden

    Leonie Cornips gaat in haar column voor Dagblad de Limburger (pdf) in op het verschil tussen functiewoorden en inhoudswoorden.

    Juni 2017: Burgers actief bij het onderzoek van het Meertens Instituut

    De onderzoeksmethode citizen science zet burgers actief in bij wetenschappelijk onderzoek. Resultaat: overal tellen natuurliefhebbers vogels en vlinders, houden slapelozen slaapdagboeken bij en digitaliseren amateurhistorici eeuwenoude documenten. Het Meertens Instituut doet al decennialang beroep op vrijwilligers om data te verzamelen over Nederlandse dialecten en taalgebruik. Wat is het potentieel van deze methode voor de sociologie? 

    Lees verder in het artikel "Citizen science" in Sociologie Magazine van juni 2017.

    Read more...

    22 juni 2015: Woordenbank van de Nederlandse dialecten

    In Nuenen in Noord-Brabant zeggen sommige mensen, als een vrouw zwanger is: zij is aangeteld. Op de Veluwe zegt men, om hetzelfde uit te drukken: zij heeft een grote aardappel ingeslikt. Of: zij heeft van de nieuwe aardappels gesnoept. En in het land van Ravenstein in Noord-Brabant zegt men over een zwangere vrouw: zij heeft wat besteld.

    Of, om preciezer te zijn: in twee dorpen in het land van Ravenstein is in 1999 door een dialectoloog opgetekend dat sommige mensen dan zeggen: ze hi wa besteld.

    Ik weet dit dankzij een databank die het Meertens Instituut vorige week heeft gelanceerd: de elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten, afgekort eWND. In die databank, die is samengesteld door Nicoline van der Sijs, kun je tientallen dialectwoordenboeken op verschillende manieren doorzoeken. Zo kun je zoeken op de gestandaardiseerde, Nederlandse vorm van het woord en op de dialectvorm. Maar ook op betekenis (zwanger bijvoorbeeld) en op grammaticale informatie.

    Er zijn woordenboeken en artikelen uit 40 verschillende dialecten te doorzoeken, van het Aalburgs tot het Zwols. Je kunt door alle dialecten tegelijk zoeken of door een selectie. Er zitten bronnen bij over dialecten van lang geleden – het Haags in de 18de eeuw bijvoorbeeld – maar ook veel recente studies. Bijzonder is dat je de bronnen apart kunt downloaden, in pdf-formaat.

    In de databank zijn zelfs drie dialectstudies toegankelijk gemaakt die niet eerder zijn gepubliceerd. Zoals een Drents woordenboek van H. Molema uit 1889 en een Venloos woordenboek van Jos. van Daelen-Meuter van omstreeks 1937. Bijzonder is dat je kunt zoeken naar Jiddische woorden die in de eerste helft van de 20ste eeuw door Joden in Groningen werden gebruikt.

    Dat je op de ‘Standaardnederlandse’ vorm van een woord kunt zoeken, is een grote sprong voorwaarts. Veel dialectwoordenboeken hebben geen index. Bovendien zijn dialectologen het nooit met elkaar eens geworden over een standaardspelling. Dialectwoordenboeken kunnen een ware goudmijn zijn, maar je zoekt je vaak een ongeluk. Wie bijvoorbeeld in het dialectwoordenboek van het Prinsenbeeks het woord hooiboom wil opzoeken, moet erop bedacht zijn dat je dit woord vindt onder de w van woojbwôôm. Dat is wellicht logisch voor Prinsenbekers, maar niet voor meeste buitenstaanders.

    Er zijn nu 40 dialectwoordenboeken toegankelijk gemaakt in de eWND, met dank aan de vrijwilligers van de Stichting Vrijwilligersnetwerk Nederlandse Taal. Er bestaan tussen de 100 en 150 dialectwoordenboeken – waaronder enkele grote en dikke reeksen. Het is de bedoeling dat de dialectwoordenbank de komende jaren flink wordt uitgebreid.

    Nicoline van der Sijs lanceerde eerder, in 2010, de zogenoemde etymologiebank. Die is een groot succes gebleken. Vorig jaar trok de etymologiebank, waarin tientallen publicaties over de herkomst van woorden en uitdrukkingen zijn te doorzoeken, ruim 4 miljoen unieke bezoekers.

    Overigens staan er in de Woordenbank van de Nederlandse dialecten alleen dialectwoordenboeken uit Nederland. De universiteit van Gent maakt een tegenhanger met dialectwoordenboeken uit Vlaanderen en Zeeland (zie woordenbank.be).

    Bron: Woordhoek van Ewoud Sanders in NRC Handelsblad (22 juni 2015).

    Foto door il-young ko, 'pregnant' (Flickr.com, CC BY-NC-ND 2.0)

    Juni 2017: Seculiere blik nodig op feestdagen

    De vraag of het Suikerfeest een nieuwe nationale feestdag moet worden is niet nieuw. En nationale vrije dagen tegen het licht houden, kan geen kwaad. Maar houd religie dan buiten de deur, betoogt Peter Jan Margry, hoogleraar Europese etnologie aan de UvA en het Meertens Instituut, op de opiniepagina van Trouw.

    Foto: Flickr.com, Suikerfeest op Zanzibar (CC BY-NC-ND 2.0)

    27 juni 2015: Fostedina, een Friese volksvertelling

    Een nieuwe Taalschat van het radioprogramma de Taalstaat is het verhaal over Fostedina. Een Friese volksvertelling die niet Fries is en geen volksvertelling. Het verhaal werd in de 19e eeuw geschreven door de Amsterdamse dominee Jan de Liefde. Anna Langenberg en Theo Meder vertellen over de herontdekking van het verhaal.

    Juni 2017: Wat is de herkomst van het woord compagnie?

    Een compagnie is een soort handelsonderneming of vennootschap die meerdere eigenaren heeft, zodat er risicospreiding is, en een winstoogmerk kent. Bekende voorbeelden zijn de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC, 1602) en de West-Indische Compagnie (WIC, 1621). Denk ook aan de Engelse term company: bedrijf. Maar een compagnie kan ook een legereenheid zijn. Waar komt dit begrip vandaan?

    Het online geschiedenistijdschrift Historiek.net raadpleegt voor het antwoord op deze vraag onder meer Nicoline van der Sijs, etymologe aan het Meertens Instituut. 

    Afbeelding: Beeldbank Rijksmuseum, Portret van een militair - Photo Compagnie Belge, ca. 1905

    18 juni 2015: Je weet niks, waarom praat je?

    Marc van Oostendorp schrijft over het taalcynisme van de Jeugd van Tegenwoordig. Bron: Mare, Leids Universitair Weekblad.

    Foto door dwimp: De Jeugd Van Tegenwoordig - Casa Blanca 06.08.2011 (Flickr.com, CC BY-NC-ND 2.0)
     

    Juni 2017: "Spelling is eigenlijk ook maar een keuze"

    Op de populair-wetenschappelijke nieuwssite Scientias.nl lezen we: "Hoewel taalpuriteinen daar ongetwijfeld niet aan willen, hangt onze spelling van toevalligheden aaneen. Helemaal niet erg. Maar moeten we er dan misschien ook niet wat minder krampachtig mee omgaan?" Nicoline van der Sijs (Radboud Universiteit/Meertens Instituut) beantwoordt deze vraag voor Scientias.nl en geeft en passant een interessant inkijkje in de geschiedenis van spellingregels.

    Foto: kader uit het artikel van Scientias.nl

    Read more...

    13 juni 2015: Taalgevoel

    Frans Timmermans plaatste op 10 april een berichtje op zijn Facebookpagina dat het een hardnekkig vooroordeel is dat dialectspreken door kinderen ‘ten koste zou gaan van hun kennis van het Nederlands’. Dat juist hij die uitspraak doet, betekent veel, aldus Leonie Cornips in haar column voor Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto van Flickr.com (Christmas Card picture #2, Rumolay)

    Mei 2017: De toekomst van het Nederlands (Onze Taal)

    Staat het Nederlands stevig in zijn schoenen? Afgelopen maand verscheen de Atlas van de Nederlandse taal, die alle uithoeken van onze taal in kaart brengt. Eén hoofdstuk behandelt de vraag hoe gezond het Nederlands eigenlijk is. Behoort het Nederlands tot de ‘bedreigde’ talen? Lees mee in Onze Taal van mei 2017. 

    Afbeelding afkomstig uit de Atlas van de Nederlandse taal

    30 mei 2015: De Taalschatten van de Taalstaat: Het lied dat onze moeder zong

    De liederen van de gezusters Dings gaan over de gewone, maar belangrijke dingen in het menselijk leven. Anna en Jeannette hebben de liederen horen zingen door hun grootouders, ouders, familieleden en kennissen, ze hebben ze ook geleerd op school en van de radio. Dankzij hun sterke geheugen hebben ze veel van die liederen onthouden. De liederen zijn nu gebundeld en de Taalstaat voegt ze toe aan hun schatkamer.

    Read more...

    Mei 2017: Banger dan na het kijken van een horrorfilm

    "Ik was echt heel bang. Banger dan na het kijken van een horrorfilm. Bij een film zie je dat het nep is. Bij zo’n bericht ga je zelf fantaseren."

    Het is inmiddels zo’n twee jaar geleden, dat voor het eerst massaal ‘horror-appjes’ werden rondgestuurd, digitale kettingbriefjes waarin iemand iets verschrikkelijks is overkomen en de ontvanger wordt gewaarschuwd voor het lot dat dreigt als hij het bericht niet doorstuurt.

    Read more...

    30 mei 2015: Succes in dialect

    Nederlandstalige muziek was in de jaren vijfitg oubollig en dialecttalige muziek te eenvoudig en uitermate braaf. Maar volgens Hans op de Coul en Ine Sijben kantelt ‘het beeld van dialect als museumstuk’ in de jaren zeventig volledig. Uitgerekend de babyboomers gaan dialect in popmuziek inzetten tegen de culturele elite. Column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto: James Gray-King, crowd (Flickr.com, (CC BY-NC 2.0))

    Mei 2017: "Als je dit niet doorstuurt, zal iets vreselijks je overkomen..."

    "Als je dit niet naar vijftien personen doorstuurt, zal je mij om precies 24 uur voor je slaapkamerraam zien en zal iets vreselijks je overkomen... Geloof je me niet?"

    Onder basisschoolleerlingen gaan ‘horror-whatsappjes’ rond. Niemand weet wie ermee begint. De berichten zijn digitale kettingbrieven, die - de vaak erg jonge - kinderen de stuipen op het lijf jagen. RTL Nieuws kwam langs bij het Meertens Instituut om hoogleraar Volksverhaal en vertelcultuur Theo Meder enkele vragen over dit fenomeen te stellen. Naar de video

    1 juni 2015: Nederlands heeft best veel invloed op Frans (gehad)

    Fauteuil, boulevard, bourse, loterie en framboise zijn maar enkele van de ruim vijfhonderd Nederlandse leenwoorden die in de Franse taal terecht zijn gekomen. Nicoline van der Sijs licht toe hoe dit zo is gekomen op radio1.be

    Op 30 mei 2015 was zij ook te gast bij de Taalstaat op Radio 1 over dit onderwerp (vanaf 9:25).

    Foto van Flickr.com: telomi, Framboises (CC BY-NC-ND 2.0)

    Mei 2017: 'Ask me anything' over alternatieve geneeswijzen

    Alternatieve geneeswijzen: de meningen hierover zijn sterk verdeeld. Onlangs laaide de discussie weer op toen een twaalfjarige jongen, bij wie een hersentumor verwijderd is, een rechtszaak aanspande omdat hij geen chemokuur wil ondergaan.
    In het radioprogramma Ask me Anything (12 mei 2017) van Jörgen Raymann krijgen luisteraars de kans om al hun vragen over alternatieve geneeswijzen aan hoogleraar en etnoloog Peter Jan Margry (Meertens Instituut/UvA) te stellen, die de grote belangstelling voor alternatief genezen onderzoekt.

    Read more...

    16 mei 2015: Rowwen Hèze digitaal

    Leonie Cornips besteedt in haar column aandacht aan het Limburgportaal. Tim Neutelings heeft een bloemlezing samengesteld aan de hand van de liedteksten van de Limburgse band Rowwen Hèze. Deze bloemlezing is terug te vinden op het portaal dat deel uitmaakt van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren.

    Groots in eenvoud. Een beredeneerde bloemlezing na dertig jaar Rowwen Hèze. Het Limburgportaal.

    Mei 2017: Kan erfgoed fout zijn?

    Er is een grote omslag in de wijze waarop er wordt omgegaan met het bewaren van materiaal waarvan vermoed wordt dat het in de loop van de tijd kan uitgroeien tot erfgoed. Zo ging het pistool waarmee Pim Fortuyn om het leven werd gebracht naar het Rijksmuseum en verdwenen tal van andere spullen die herinnerden aan deze aanslag naar het Meertens Instituut.
    Lees meer over de herdenkingscultuur in Nederland in het Reformatorisch Dagblad (23 mei 2017).

    Meer over de collectie Pim Fortuyn van het Meertens Instituut.

    Read more...

    2 mei 2015: Taalcultuur = economie

    Taalkundigen onderzoeken de grammatica van een taal, maar bestuderen taal ook als een cultureel of sociaal verschijnsel. Taal is daarnaast een economisch product en taal heeft een economische waarde, aldus Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf).

    Mei 2017: Waarom schudden we elkaar eigenlijk de hand?

    De gewoonte om iemand de hand te schudden, zo gaat het verhaal, is ontstaan in de middeleeuwen, om aan te tonen dat je ongewapend was. Klopt dit weetje dat al jaren rondzwerft wel? Wetenschapsjournalist Maarten Keulemans ging voor de Volkskrant op zoek naar een antwoord op deze vraag en klopte ook aan bij het Meertens Instituut.

    Read more...

    9 mei 2015: De Taalstaat met Hans Broekhuis

    Het is het levenswerk van wetenschapper Hans Broekhuis, sinds 2010 werkzaam op het Meertens Instituut. Hij is nu 56 en al vanaf zijn 32ste jaar houdt hij zich met anderen bezig met de beschrijving van de zinsleer van het Nederlands: The Syntax of Dutch. Onlangs zijn twee nieuwe kloeke delen verschenen die ons inwijden in de geheimen van het werkwoord. Bron: De Taalstaat.

    Mei 2017: Vergeten computertalen zijn basis van alles om ons heen

    NASA zoekt programmeurs die overweg kunnen met een stokoude en in onbruik geraakte computertaal. Wie een toepassing uit de jaren tachtig tienduizend keer sneller kan laten werken, maakt kans op 50 duizend euro. Bestaat er zoiets als een klassieke programmeertaal? Antal van den Bosch, directeur van het Meertens Instituut en hoogleraar taal- en spraaktechnologie, geeft antwoord in de Volkskrant. (Artikel is na registratie kosteloos te lezen.)

    Read more...

    30 april 2015: Totdat heel Holland Limburgs lult

    Cornips - geboren en getogen in Heerlen - vertrok in 1981 naar Amsterdam, voor een baan aan het Meertens Instituut, waar ze nog steeds werkt. Ze mag dan geen Rowwen Hèze-fan van het eerste uur zijn, de tekstregel ‘rustig wachten tot de dag dat heel Holland Limburgs lult’ herinnert ze zich als een bevrijding.

    Read more...

    Mei 2017: Met deze tips leer je snel je vakantietaal

    In twee weken de basis van een andere taal leren; dat kan prima. Hoe? Marc van Oostendorp, taalkundige aan het Meertens Instituut, geeft vlak voor de vakantietijd tips. (RTL Nieuws, mei 2017)

    Foto: Flickr.com, Merrion Square - New Wayfinder Signs (CC BY-SA 2.0)

    18 april 2015: Hoe is het woord fiets ontstaan?

    Op 18 april 2015 stond er een ingezonden brief in de Volkskrant van naamkundige Leendert Brouwer. Hij gaat in op de herkomst van het woord fiets.

    Read more...

    Mei 2017: Wat moeten we veranderen aan het eindexamen Nederlands?

    Met ruim 26.000 klachten bij het LAKS werd het vwo-examen Nederlands deze maand de meest beklaagde toets ooit. Voor het zoveelste jaar op rij zorgde het in het hele land voor een storm aan kritiek. Wat is het probleem? En wat moet er veranderen? Taalkundige Marc van Oostendorp van het Meertens Instituut heeft wel een idee. Lees verder in de Gelderlander

    Foto: Flickr.com, Prentsa Aldundia (CC BY-SA 2.0)

    18 april 2015: Tweetaligheidscampagne

    "Waarom pleit ik voor het opvoeden van jongs af aan in twee talen? De reden is dat taalkundig onderzoek voorzichtig uitwijst dat kinderen cognitief voordeel van hun tweetaligheid ondervinden, vooral als ze regelmatig beide talen moeten spreken." Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf). 

    Foto Flickr, University of Saskatchewan, kids from the Campus Daycare, foto door Kurt Hofmann (CC BY-NC-SA 2.0)

    Mei 2017: Het Nederlands is springlevend

     

    Het Nederlands is springlevend. Dat concludeerden onderzoekers van het Meertens Instituut en de Universiteit Gent in de Staat van het Nederlands. In opdracht van de Taalunie onderzochten zij voor het eerst op grote schaal hoe het Nederlands ervoor staat. De Taalunie publiceerde tien opmerkelijke feiten over het Nederlands naar aanleiding van het onderzoeksrapport. In de media gaat de discussie verder:

    Read more...

    10 april 2015: Limburg = taalkunst

    Dialectsprekers in Limburg zijn, veel meer dan andere Nederlanders, bewust bezig met taal om zichzelf te positioneren ten opzichte van anderen. Limburgers gebruiken ook heel kleine talige verschillen om opposities te maken tussen ‘wij’ en ‘zij’.

    Read more...

    Mei 2017: Een Koningsdag onder de palmen

    De mooie beelden van de foto-expositie "Den vaderland getrouwe" van Saskia Aukema, die momenteel de muren van het Meertens Instituut sieren, verschenen niet alleen in de Koningsdagspecial van het Parool maar ook in Hollandse Beelden.

    Meer informatie over de foto-expositie "Den Vaderland getrouwe".

    4 april 2015: Zorggesprekken

    In de column van Leonie Cornips deze keer aandacht voor een stageonderzoek naar het gebruik van dialect in de zorg.

    Read more...

    Mei 2017: De herinnering moet ongemakkelijk blijven voelen

    "Sinds ik in Nederland woon, voel ik me rond 4 en 5 mei onprettig." De herinnering mag - sterker, móet - ongemakkelijk blijven voelen. Aan het woord is antropoloog Markus Balkenhol, werkzaam bij het Meertens Instituut, in een actueel opiniestuk over 4 en 5 mei in de Volkskrant.

    Foto: Flickr.com, Dodenherdenking 2011 - Guus Krol (CC BY-NC-ND 2.0)

     

    26 maart 2015: Waarom zelfs de elite geen genoeg krijgt van Hazes

    Een musical, uitverkochte massale meezing-avonden en vanaf deze week ook een speelfilm: Nederland kan geen genoeg krijgen van André Hazes. Zelfs de elite heeft zich door hem laten inpakken. Maar waarom eigenlijk? Antropologe Irene Stengs deed er onderzoek naar. Bron: Trouw.nl

    Foto genomen door Irene Stengs. 

    Mei 2017: Het taalbeleid van een nieuwe regering

    De Tweede Kamer-verkiezingen zijn achter de rug maar een nieuwe regering is er nog niet gevormd. Welke invloed heeft een nieuwe Nederlandse regering op het taalbeleid? Een inschatting op deze vraag geeft Marc van Oostendorp, de taalonderzoeker van het Meertens Instituut die traditioneel de verkiezingsprogramma's doorlicht op taalplannen. (Bron: Taalunie, april 2017)

    Read more...

    28 maart 2015: Gegrepen door het Griekse woord voor vrouw

    Marc van Oostendorp is taalkundige bij het Meertens Instituut en de Universiteit van Leiden. Allemaal dankzij de radio. Want op zijn twaalfde zette zijn vader eens, tijdens een lange autorit, de radio aan en hoorde hij een taalprogramma van de NOS. Toen wist hij dat hij taalkundige wilde worden. Bron: Woord.nl

     

    Afbeelding: Doc Searls, 2008_05_26_car_radios_04 (bron Flickr.com, CC BY-SA 2.0. 

    Mei 2017: Communicatie in het verzorgingstehuis

    In een verzorgingstehuis in Maastricht observeert een stagiaire van het Meertens Instituut gesprekken tussen zorgmedewerkers en bewoners voor haar onderzoek. Taalonderzoeker en hoogleraar Leonie Cornips begeleidt deze stagiaire, en beschrijft in haar column in Dagblad de Limburger hoe zorgmedewerker Marion verschillende manieren gebruikt om het gesprek met een bijna dove en bijna blinde, 104-jarige dame te laten slagen.

    Foto: Flickr.com, La Nona door Nicolas Alejandro (CC BY 2.0)

    14 maart 2015: Japan aan de Maas

    In haar column schrijft Leonie Cornips over twee totaal verschillende Japanse gemeenschappen in Nederland. De gemeenschap in Amstelveen is gericht op de terugkeer naar Japan, de gemeenschap in Maastricht niet. Bron: Dagblad de Limburger (pdf). 

    Mei 2017: De nieuwe buren van het Meertens Instituut

    Het Meertens Instituut is in oktober 2016 verhuisd naar de Oudezijds Achterburgwal in het kloppende hart van Amsterdam. Nieuwsgierig naar onze dagelijkse praktijk kwamen onze nieuwe buren voor een kennismaking bij ons op bezoek. Lees meer in het artikel 'Historie, Hazes en Hiphop' in buurtblad d'Oude Binnenstad

     

    14 maart 2015: Marc van Oostendorp #1: Het Bureau

    Hoe is het om te werken in een roman? Het overkwam Marc van Oostendorp vijftien jaar geleden. "Ik kreeg een baan op het Meertens Instituut, dat model had gestaan in de roman ‘Het Bureau’, waarin de schrijver J.J. Voskuil duizenden pagina’s lang vertelt over zijn werk op datzelfde instituut." Bron: Woord.nl.

    Read more...

    Mei 2017: Het Nederlands staat nog als een huis

    De Nederlandse taal behoudt een sterke positie in het dagelijks leven en wordt nauwelijks daadwerkelijk bedreigd door het Engels. Het Nederlands is in vrijwel alle sectoren van de samenleving dominant en bijna alle – oorspronkelijke en niet-oorspronkelijke - ‘moedertaalsprekers’ vinden het Nederlands een ‘mooie taal’ die vooral aan de volgende generatie moet worden doorgegeven. Dat blijkt uit het omvangrijke rapport ‘De staat van het Nederlands’ van het Meertens Instituut, de Taalunie en de Universiteit Gent.
    Lees verder in Trouw van 8 mei 2017.

    Foto: Caroline de Roy, 2012

    11 maart 2015: 'Wtf', 'me zus', 'superrr lache' - is die digi-taal nu echt zo erg?

    'Wtf', 'me zus', 'superrr lache' - is die digi-taal nu echt zo erg? Creatief met taal omgaan toont kennis van taalregels, aldus Hans Bennis op Parool.nl.

    April 2017: Hoe werkt Google Translate?

    Google Translate zou sinds kort veel betere vertaalresultaten afleveren. Taal- en spraaktechnoloog Antal van den Bosch, directeur van het Meertens Instituut die ook aan vertaalcomputers gewerkt heeft, analyseert en relativeert. Lees verder op Neerlandistiek.nl

    Read more...

    28 februari 2015: Het leven van een taalfout

    Wat een taalfout is, verschilt door de tijd heen. Lees hier (pdf) de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger.

    April 2017: Waarom krijg je cadeautjes op je verjaardag?

    Waarom krijg je cadeautjes op je verjaardag? Radioprogramma Bureau Kijk in de Vegte, waarin wekelijks een vraag van een luisteraar wordt beantwoord, vroeg het aan etnologe Irene Stengs van het Meertens Instituut. Beluister het radiofragment hier.

    Read more...

    8 februari 2015: Wat was er eerder: de harde g of de zachte?

    Marc van Oostendorp beantwoordt in een video de vraag welke g er eerder was, de harde of de zachte. Bron: Neder-L.

    April 2017: Geen grens tussen alpha en bèta met computerlinguïstiek

    Antal van den Bosch trad op 1 januari 2017 aan als directeur van het Meertens Instituut. Hij blijft ook twee dagen per week hoogleraar Taal- en Spraaktechnologie aan de Radboud Universiteit. "We willen de computer leren met natuurlijke taal om te gaan. Daarnaast biedt taaltechnologie gereedschappen voor andere wetenschappen. Het is daarom niet vreemd om computerlinguïsten in de geesteswetenschappen tegen te komen: historici en taalkundigen hebben allemaal teksten waarop ze onderzoek doen." 
     

    Lees het interview met Antal in I/O Magazine van april 2017.   

    Read more...

    7 februari 2015: Eigenheid in carnaval

    Leonie Cornips in haar column over carnaval in Limburg: " Het is juist die eigenheid in de carnavalsrituelen van De Katers, de NUL of van de einzelgängers, van de zaate herremeniekes, festivals, de Boètegewoeëne Boètezitting, groepen als Fónkelnagelnui, heksentreffe, blutsjmiddagen waardoor ieder zich verbonden kan voelen met de grotere Limburgse carnavalsgemeenschap." Bron: Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto: Carnaval Roermond 2012, imgdotcom eventfotografie (Flickr.com, cc)
     

    April 2017: Dialectdiscriminatie in de rechtbank

    Dialectsprekers krijgen zowel in het klaslokaal als op de werkvloer vaak te maken met diepgewortelde vooroordelen tegenover hun dialect. Uit recent onderzoek blijkt dat deze vooroordelen ook tot discriminatie in rechtbanken over de hele wereld kunnen leiden - met verstrekkende gevolgen. Leonie Cornips, onderzoeker van variatielinguïstiek aan het Meertens Instituut, licht dit toe in Kijk op Kennis.

    Read more...

    31 januari 2015: Oude wegen, nieuwe pelgrims

    Pelgrimages zijn populairder dan ooit. Jaarlijks lopen alleen al naar Santiago de Compostella zo’n tweehonderdduizend pelgrims. Juist het afkalven van de kerken heeft de pelgrimage goed gedaan, betoogt onderzoeker Peter Jan Margry in het januarinummer van Volzin. De mens heeft namelijk een existentiële behoefte om hogere machten aan te roepen. “De mens is een onzeker wezen, dus blijft hij reizen naar wat hij als ‘heilig’ beschouwt.”

    Read more...

    April 2017: Het meestgezochte woord in de Etymologiebank

    Wat is de herkomst van een woord? Dat kun je online opzoeken in de Etymologiebank van het Meertens Instituut. En dat gebeurt jaarlijks zo'n vijf miljoen keer. Ewoud Sanders zocht voor zijn column van 12 april 2017 in NRC Handelsblad uit naar welke woorden het meest gezocht wordt. Een tip van de sluier: het is een 'vies' woord. 

    Read more...

    24 januari 2015: Erdbrug en ‘Si tard’

    Waar komen Limburgse plaatsnamen vandaan? En Karel de Grote als uitvinder van Sittard. De laatste column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf).

    Read more...

    April 2017: Nederhop versus Nederlandse literatuur

    Om de woordenschat van Nederlandstalige hiphop te peilen, vergeleken onderzoekers van het Meertens Instituut, Universiteit Leiden en het Instituut voor de Nederlandse Taal het werk van ruim 30 Nederlandstalige rappers en gebruikten als vergelijkingsmateriaal de klassieker De Ontdekking van de hemel van Harry Mulisch uit 1992 en het nieuwste werk van Ilja Leonard Pfeijffer, Peachez uit 2017. Zij ontdekten dat Nederlandstalige rappers hoog scoren in het gebruik van unieke woorden. 

    Read more...

    5 januari 2015: Hazes, het icoon van Nederlandse gewoonheid

    Tien jaar na zijn dood lijkt hij populairder dan ooit. ‘Hazes is een icoon geworden van Nederlandse gewoonheid en volkse echtheid.’ Artikel in het Nederlands Dagblad (pdf).

    April 2017: Ich of ik?

    Zeggen dialectsprekers in de plaatsen ten zuiden van de Uerdinger Linie nog steeds ich? Lees er meer over in de column van taalonderzoeker Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (18 april 2017).

    10 januari 2015: Appelsien en djoeken

    Leonie Cornips gaat in haar laatste column in op de oorsprong en betekenis van woorden. Hoe deze door de tijd heen kunnen veranderen, maar ook per persoon een andere invulling krijgen. Zo heeft djoeken in Westerpark een andere lading dan in de Bijlmermeer. Bron: Dagblad de Limburger (pdf). 

    Foto: Oranges, Royston (Flickr cc). 

    April 2017: De herkomst van 'Hop Marjanneke' - deel 2

    Een soldatenlied? Of toch een kinderliedje? NRC zocht uit waar het lied 'Hop Marjanneke' vandaan komt. Ook in de Liederenbank van het Meertens Instituut speurde NRC naar aanwijzingen en antwoorden.

    Een week geleden verscheen het eerste deel van de zoektocht, nu komt NRC met een vervolg. 'Niks oer-hollands, ons Marjanneke': lees hier de voortzetting van de zoektocht naar de herkomt van 'Hop Marjanneke' (1 april 2017).  

    Read more...

    6 januari 2015: Vandaag maakten we een rondje door Nederrrrrrland

    "De Randstad-r, of de Gooise r zoals 'ie ook wel wordt genoemd, is in opmars. Vooral bij vrouwen en jonge mensen", zegt Koen Sebregts. Hoorde je die variatie op de r (ook wel de Kinderen voor Kinderen-r) eerder alleen in de Randstad, die manier van uitspreken heeft zich de laatste jaren als een olievlek verspreid over Nederland, zeggen taalkundigen bij het Meertens Instituut. Bron: NOS op 3

    Maart 2017: Nul dialect

    "Ongeveer vijftig handen wapperen enthousiast in de lucht als ik vraag wie van de aanwezigen van het Vrouwengilde Helden dialect spreekt. Minder dan de helft van de handen zwaait wanneer ik vraag wie van hun kinderen dialect spreekt. Ten slotte beweegt niemand meer als ik dezelfde vraag stel over hun kleinkinderen."

    Taalwetenschapper Leonie Cornips ziet dat het spreken van dialect aan het veranderen is. Lees haar column 'Nul dialect' in Dagblad De Limburger van 3 april 2017.

    Foto: Flickr. com, 24oranges.nl - Maastricht dialect, (CC BY-SA 2.0)

    28 december 2014: Radio Swammerdam bespreekt dialecten

    De redactieleden en gasten van Radio Swammerdam zijn na de Kerst uit hun windstreken teruggekeerd naar Amsterdam en maken deze week dialecten bespreekbaar. Te gast zijn Frans Hinskens en Etske Ooijevaar,  werkzaam aan het Meertens instituut. 

    Maart 2017: Wamen, een onbekend woord

    Wamen: modder doen opwellen. Kent u dit woord? Het staat al sinds 1671 in woordenboeken, desondanks wordt het niet of nauwelijks gebruikt. Taalteamlid Marc van Oostendorp bespreekt het woord op 28 maart 2017 in het radioprogramma De Ochtend

    Bovendien mag van Marc van Oostendorp het woord ‘rokjesdag’ verdwijnen. Rokjesdag is ooit in het leven geroepen door schrijver Martin Bril om de eerste dag van de lente – dat vrouwen massaal besluiten een rokje aan te doen – te omschrijven. Het rare is, Martin Bril, die het woord populair heeft gemaakt wilde er vooral verbazing mee uitdrukken: hoe kan het dat alle vrouwen tegelijk aanvoelen dat ze nú een rokje aan gaan doen. Door het woord nu zo vaak te gebruiken, verdwijnt de magie. Dus weg met dat woord!

    2 januari 2015: Onderzoek naar André Hazes: 'Een venster op Nederland'

    Toen Andre Hazes stierf in 2004 was  Nederland zichtbaar in rouw. En tot op de dag van vandaag worden er herdenkingsconcerten gehouden. Antropologe Irene Stengs van het Meertens Instituut heeft de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de volkszanger en schreef daarover het boek 'Het fenomeen Hazes, een venster op Nederland'. Waarom is Hazes zo belangrijk voor de Nederlandse cultuur? En waarom is hij interessant voor de wetenschap? In Radio EenVandaag een gesprek met Irene Stengs.

    Maart 2017: De herkomst van 'Hop Marjanneke'

    ‘Hop, Marjanneke’ is een bekend kinderlied. Maar waar komt het vandaan en wat betekenen de woorden? NRC zocht het uit (25 maart 2017) en gebruikte daarbij de Liederenbank van het Meertens Instituut.

    Foto: Liederenbank Meertens Instituut

    29 november 2014: ’t Mestreechs is online

    Onlangs is de website gelanceerd van de Dictionair vaan de Mestreechter Taol. De Maastrichtenaar Roger Weijenberg heeft deze website ingericht en visueel vormgegeven. De naam Dictionair is veel te bescheiden want wat er op deze site te zien valt, is veelomvattender dan een woordenboek doet vermoeden. Bron: Dagblad de Limburger (pdf).

    Maart 2017: "That is tres naiice..." Taal is grenzenloos

    Het idee dat alle talen als glanzende knikkers gescheiden van elkaar voorkomen in een eigen stukje territorium is een mythe. Bovendien, zo schrijft taalwetenschapper Leonie Cornips in haar column in Dagblad De Limburger van 20 maart 2017, laten door haar onderzochte tweets en chats zien dat mensen zich in hun taalgebruik niet aan nationale grenzen storen. "That is tres naiice..." 

    Foto: Flickr.com, Marbles (CC BY-ND 2.0)

    1 november 2014: Que sera, sera

    De column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf) gaat deze keer over dialectgebruik in zorginstellingen.

    Read more...

    Maart 2017: Dag van de Grunneger Toal

    In Groningen werd op 18 maart 2017 de achtste editie van de Dag van de Grunneger Toal georganiseerd. Hoeveel mensen spreken er nog Gronings? Lees het bericht op nu.nl met een bijdrage van taalwetenschapper Marc van Oostendorp, die ziet dat de Groningse taal nog steeds actief wordt gebruikt. 

    Foto: Flickr.com, Groningen door Please Also Take a Look (CC BY-NC-ND 2.0)

     

    3 november 2014: Frau Antje: een bijzonder (kaas)meisje

    Wat schuilt er achter de blonde vlechten en de witte hul van Frau Antje? En wat maakte haar toen, en nu, tot zo’n groot succes? Etnologe Sophie Elpers van het Meertens Instituut in Amsterdam over de symboliek van Frau Antje. Artikel op themilkstory.nl

    Zie ook Hollandser dan Kaas. De geschiedenis van Frau Antje.

    Foto: Screenpunk, Flickr.com (cc)

    Maart 2017: Geschminkte horrorclowns en poema's op Wereldverteldag

    Geschminkte clowns die met bijlen rondzwaaien om onze kinderen te beschermen tegen poema's op de Veluwe: echt?

    Op 20 maart 2017 is het Wereldverteldag. Bijzonder hoogleraar volksverhaal en vertelcultuur Theo Meder (Meertens Instituut/ Rijksuniversiteit Groningen) spreekt in NRC over middeleeuwse legendes en de sagen van nu: eigentijdse urban legends, complottheorieën en fake news.

    Foto: Flickr.com, Clown door Timothy Neesam (CC BY-NC-ND 2.0)

    27 oktober 2014: Behoud het Spokaans

    Marc van Oostendorp in Woordhoek (NRC Handelsblad): "ik vind het Spokaans een van de fascinerendste kunstwerken die in Nederland gemaakt zijn: een compleet land van zeven miljoen mensen met hun eigen taal, inclusief allerlei dialecten en standsverschillen en een in het Nederlands geschreven grammatica van 1500 bladzijden lang, die volledig op internet staat.

    Maart 2017: Het hostiewonder van Amsterdam (OVT op NPO Radio 1)

    In 1345 werd des avonds 15 maart in Amsterdam door een zieke man een hostie uitgebraakt en vervolgens in het vuur gegooid, alwaar het de volgende ochtend weer onbeschadigd en kraakwit werd uitgevist. Het was een wonder van bescheiden Hollands formaat.

    Hoe het met de zieke man afliep weten we niet. Het Mirakel van Amsterdam stond niettemin aan de bron van een lange bedevaarttraditie. Nog altijd lopen gelovigen jaarlijks de zaterdagnacht na 15 maart de zogeheten Stille Omgang, ter ere van de wonderhostie. Ze praten niet, ze zingen niet, ze lopen als het ware een stiekeme processie, zoals eens roomsen door de straten van Amsterdam schuifelden in reformatorische tijden.

    Charles Caspers en Peter Jan Margry schreven het boek Het Mirakel van Amsterdam. Peter Jan Margry (Meertens Instituut/UvA) praat in het programma OVT van NPO Radio 1 van 19 maart 2017 over de moeder van alle stille tochten.

    Read more...

    20 oktober 2014: Trucjes voor taalvaardigheid

    Wat is het fijn om geen eindexamen Nederlands meer te hoeven doen, in ieder geval als je over gezond verstand beschikt. Marc van Oostendorp over het eindexamen in Woordhoek, NRC Handelsblad (pdf).

    Maart 2017: Waarom lopen al die mensen de Stille Omgang eigenlijk?

    Vanaf het Spui in Amsterdam wordt op een zaterdagnacht in maart in het holst van de nacht de Stille Omgang gelopen, een bedevaart die jaarlijks duizenden gelovigen trekt. Waarvoor lopen al die mensen eigenlijk? Het Parool stelde op 17 maart 2017 zes vragen over de Stille Omgang aan etnoloog en hoogleraar Peter Jan Margry van het Meertens Instituut.

    Read more...

    18 oktober 2014: Rowwen Hèze

    Het dialect waarin Rowwen Hèze zingt heeft een nieuwe status en prestige gekregen dankzij Rowwen Hèze, aldus Leonie Cornips in haar column voor Dagblad de Limburger (pdf).

    Maart 2017: Hostiewonder in de Heilige Stede

    In de afgelopen dagen werden de Stille Omgang, de processie die stilzwijgend door het centrum van Amsterdam gelopen wordt op een zaterdagnacht in maart, en het Mirakel van Amsterdam, het hostiewonder uit 1345 dat ten grondslag ligt aan de Stille Omgang, in verschillende media belicht.

    Ook het Nederlands Dagblad besteedt op 17 maart 2017 in het artikel: 'De stilte, de nacht en het wonder' uitvoerig aandacht aan het Mirakel van Amsterdam en de Stille Omgang en richt zich daarbij, samen met etnoloog Peter Jan Margry van het Meertens Instituut, op de roerige geschiedenis van de Heilige Stede, de kerk die ooit gebouwd werd op de plek van het wonder. 

    Read more...

    18 oktober 2014: Zwarte Piet heeft z'n glans verloren

    De argumenten zijn al uitentreuren uitgewisseld en toch is de discussie nog lang niet uitgewoed. Maar heeft het zwartepietendebat het afgelopen jaar ook iets opgeleverd? En waar loopt het op uit? Artikel in Trouw met een bijdrage van Peter Jan Margry. Bron: Trouw.nl.

    Maart 2017: Een stoet van zwijgende mannen en vrouwen door Amsterdam

    In een nacht in maart trekt ieder jaar een stoet van duizenden zwijgende mannen en vrouwen door de binnenstad van Amsterdam. Deze Stille Omgang heeft oude papieren: het ritueel gaat terug op het Mirakel van Amsterdam, een wonder met een hostie uit 1345.

    4 oktober 2014: Meertalig.nl

    Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf): "De vraag die bij deze vader leeft is: ‘moet ik het wel ambiëren om Jonas (zijn zoon) in het Twents op te voeden? En zo ja, welke vorm kies ik daarvoor?"

    Maart 2017: Nationale Wetenschapsagenda: Op welke manier vindt zingeving plaats in een maatschappij waarin religie wegvalt?

    Toen de organisatie van de Nationale Wetenschapsagenda in 2015 alle Nederlanders opriep om alles wat ze altijd al eens aan ‘de wetenschap’ hadden willen vragen in te sturen, had niemand kunnen vermoeden dat Nederland zo massaal aan deze oproep gehoor zou geven. Er kwamen bijna 12.000 vragen binnen.

    Read more...

    20 september 2014: Dialect en zelfbeeld

    De column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger gaat over jonge dialectsprekers en hun zelfbeeld:  "Ik ben altijd nieuwsgierig geweest of negatieve oordelen over dialectsprekers en hun taalvaardigheid in het Nederlands juist zijn en wat het effect van die oordelen is op hoe de leerling zichzelf waardeert. "

    Read more...

    Maart 2017: Taalonderzoeker Van Oostendorp bespreekt taal van verkiezingsprogramma's

    In aanloop naar de verkiezingen hebben veel mensen zich door de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen heen geworsteld. Voor sommigen goed te doen, maar voor anderen blijkt dat een uitdaging. Veel partijen hebben daarom een simpele versie gemaakt. Goed bedoeld, maar soms gaat dat mis.

    12 en 13 september: Louis Grijp over het aanpassen van Sinterklaasliedjes

    Louis Grijp werd twee maal geïnterviewd wegens de aankondiging van politiek gecorrigeerde Sinterklaasliedjes: op 12 september door Editie-NL (RTL4) en op 13 september voor KRO De Taalstaat (radio 1, ca. 11:10 uur). De aankondiging betreft het boek "Sinterklaasje, kom maar binnen met je Piet". De Sinterklaasliedjes van nu, bewerkt door Paul Passchier en Thedo Keizer.

    Maart 2017: Kameuten die spoekeren

    Taalkundige Marc van Oostendorp van het Meertens Instituut verzorgde tijdens de afwezigheid van Ewoud Sanders de wekelijkse taalcolumn van NRC en schreef over kameuten die doorgaan met spoekeren. Pardon? Lees zijn column 'Aanwaaien en instampen' en leer een paar nieuwe woorden.

    Foto: Flickr.com, Hear No See No Speak No Evil door Billy Rowlinson (CC BY 2.0)

    7 september 2014: Vieze liedjes van vroeger

    En wij maar denken dat die rappers te ver gaan. Nee dus, als het gaat om onwelvoeglijk taalgebruik en schunnigheden kunnen ’50 Cent’ en Jay-Z  op cursus bij onze voorouders uit de 17e en 18e eeuw. Want die konden er wat van, althans als het ging om het zingen van vunzigheden. Zo blijkt uit het boek ‘Vieze liedjes uit de 17 en 18e eeuw’. Orale seks, impotentie, homoseksualiteit, voyeurisme, schaamhaarcoiffures, bestialiteiten, en nog veel meer komt aan de orde in de liedjes die zowel oud en jong zongen, bij gebrek aan ander vermaak. Een gesprek met Annemieke Houben op Radio 1, OVT.

    Maart 2017: Sympathieke beterweters

    Met de Tweede-Kamerverkiezing in aantocht schreef het Belgische nieuwsblad La Libre een stuk over de Nederlandse identiteit. Een georganiseerd land met beterweters, dat met verve trots is op haar voetbalelftal, haar schaatsers en de Koning; zo zien onze zuiderburen Nederland. Beterweters - maar wel sympathiek. Leonie Cornips, onderzoeker naar taalcultuur aan het Meertens Instituut, sprak met het Belgische blad.   

    Foto: Flickr.com, Dutch Orange Day door Yvon Davis (CC BY-ND 2.0)

    11 augustus 2014: Taalbrokken

    Hoe kon de Nederlandse taal ook weer bestaan vóór Vijftig tinten grijs? Hoe legden we uit wat we bedoelden toen die drie woorden nog niet in die volgorde waren gezet? Die vraag bekruipt je wanneer je de kranten van de afgelopen weken doorneemt: overal glinsteren de tinten je tegemoet. Vermoedelijk blijven ze nog lang in onze taal nagloeien nadat E.L. James’ trilogie allang vergeten is.

    Read more...

    Maart 2017: Grove taal bij jongeren

    Tieners kunnen nogal rare woorden bezigen. "Woorden die wij volwassenen verschrikkelijk vinden, zijn bij hen juist populair", schrijft een vader in zijn opvoedvraag aan Trouw. "Maar af en toe denk ik dat ik me als ouder niet moet laten meevoeren en lachen, maar corrigerend moet optreden."

    Leonie Cornips, hoogleraar taalcultuur en onderzoeker aan het Meertens Instituut, is verbaasd dat de jongen woorden die in zijn klas gewoon zijn, ook thuis gebruikt: "Daar kan vader zich gevleid door voelen, hij hoort er kennelijk bij."
    Lees haar uitgebreide antwoord over jongerentaal in de opvoedrubriek.
     

    Foto: Flickr.com, Hear No See No Speak No Evil door Billy Rowlinson (CC BY 2.0)

     

    4 augustus 2014: Macht van het schoolplein

    Toen ik over het Nederlands Kampioenschap ‘kuiltje knikkeren’ las, werd ik weer even kind. Dat toernooi is ooit begonnen als grap, maar beleefde afgelopen vrijdag zijn 38ste editie in het Zuid-Hollandse dorp Noordeloos. Bij het bestuderen van de aankondiging viel me ineens een naam van een bepaalde knikker in: chineesje. En daarna nog een: spikkel. En plotseling kletterden de woorden tevoorschijn uit een sinds mijn jeugd gesloten schatkistje. Bonk. Superbonk. Kattenoog.

    Read more...

    Maart 2017: 110.000 tweets van officiële PVV-accounts

    In Trouw van 9 maart 2017: Ernst van den Hemel, religiewetenschapper aan het Meertens Instituut, ploos 110.000 tweets van officiële PVV-accounts uit om te onderzoeken hoe er over jodendom, christendom en islam gesproken wordt. Waarom onderzocht hij hoe de PVV over de ‘joods-christelijke cultuur’ denkt? “De PVV noemt zichzelf ook weleens de grootste christelijke partij. De ‘joods-christelijke cultuur’ wordt daarbij vaak genoemd, maar wat er in detail bedoeld wordt door Wilders en andere PVV’ers blijft vaak vaag.”


    Foto: Twitter

     

    28 juli 2014: Vaarwel, spinvisite

    De 22 kasten hebben ieder 20 laden, en in iedere lade staan 400 volbeschreven kaartjes. Diep verscholen in de archiefruimtes van het Meertens Instituut in Amsterdam pronkt het beroemdste kaartsysteem van Nederland. Het bevat de talloze fiches die J.J. Voskuil en zijn medewerkers decennialang nijver uittikten over bijna ieder onderwerp dat ze tegenkwamen – samen het uitgebreidste, nooit uitgegeven, culturele woordenboek in onze taal.

    Read more...

    Maart 2017: Heilige bomen in National Geographic

    Ooit telden Nederland en België vele tientallen bedevaartsbomen; heilige bomen die een rol spelen in een mirakelverhaal, waar soms al eeuwenlang pelgrims heen trekken. "Bomen", zegt etnoloog Peter Jan Margry van het Meertens Instituut, "zijn symbolen van levenskracht en van vernieuwing, van vitaliteit en in sommige culturen ook van viriliteit. Elk jaar in de herfst lijkt een boom af te sterven, maar in het voorjaar komt hij weer in bloei. Kun je je een sterker symbool van hoop voorstellen?" De rooms-katholieke kerk heeft, nadat boomheiligdommen in de eerste periode van kerstening nog hoog op de zwarte lijst stonden, inspelend op volksgebruiken de verering van bomen opgenomen in kerkelijke riten. 

    Inmiddels staan er niet meer veel heilige bomen overeind, maar ze zijn er nog wel. Lees het volledige artikel 'Heilige bomen' door Pancras Dijk in National Geographic van maart 2017 hier. 

    Foto: Flickr.com, Sacred tree door Gideon Davindson (CC BY-NC-ND 2.0)

    21 juli 2014: Achteroetkalle

    Langzaamaan verdwijnt een bijzondere taalvaardigheid uit Nederland: de kunst van het achterstevoren praten. Ik ken twee plaatsen waar oudere mensen het nog vloeiend kunnen – IJmuiden in Noord-Holland en Stramproy in Limburg –, al zijn er misschien meer. Als jongeren het niet snel oppakken, kan binnenkort niemand het meer.

    Read more...

    Maart 2017: Staan bij het Wilhelmus?

    Onlangs stelde CDA-leider Sybrand Buma voor dat op school het volkslied weer moet worden geleerd. En dat je bij het zingen ervan opstaat. Wat denkt Nederland van het Wilhelmus en dit soort nationalistisch vertoon?

    Martine de Bruin van het Meertens Instituut, die onderzoek deed naar de oorsprong van het Wilhelmus: "Buma’s uitspraken roepen het beeld op van de VS, waar met de hand op het hart wordt gezongen. Voor zover ik weet is dat hier ongebruikelijk." Niet alleen dat: "We hebben een lange traditie van klagen over het Wilhelmus”, zegt De Bruin. Discussies over het Wilhelmus gaan meestal over afschaffen of op zijn minst een nieuwe tekst of melodie. Het volkslied zou niet passen in deze tijd.
    Lees meer in het artikel van NRC Handelsblad van 7 maart 2017.
     

    Foto: Flickr.com, Dutch Orange Day door Yvon Davis (CC BY-ND 2.0)

    14 juli 2014: Lekker woord, desalniettemin

    Het beweeglijkste orgaan van je lichaam is een mals stuk vlees in je mond: je tong. Geen andere spier is zo soepel, geen lichaamsdeel kan zoveel kanten op bewegen. Heb je weinig ruimte in huis en toch behoefte aan lichaamsbeweging? Praat! Trek je niets aan van de mensen die vinden dat er al te veel gesproken wordt, maar spreek woorden uit en voel ze in je mond.

    Read more...

    Maart 2017: Horster band

    Leonie Cornips bespreekt in haar column in Dagblad de Limburger van 6 maart 2017 een klassiek dialectologisch vraagstuk: waar scheiden de dialecten in Noord-Limburg? Voor het eerst is er in het onderzoek rondom dit thema gebruikgemaakt van moderne meettechnieken op de computer, met verrassende resultaten

    Foto: Google Maps

    7 juli 2014: Antiekste belediging uit onze taal

    Veel mensen denken dat een dromerig zinnetje uit een liefdesliedje het oudste Nederlands is – iets over vogels die nesten begonnen zijn, behalve jij en ik, waar wachten we nog op. Dat liedje werd geschreven in de elfde eeuw, zo’n duizend jaar geleden.

    Read more...

    Maart 2017: Het Taalteam over 'wijverig'

    In het programma De Ochtend van NPO Radio 1 bespreekt taalkundige en Taalteam-lid Marc van Oostendorp op 1 maart, nationale complimentendag, het woord 'wijverig', dat al een aantal keer gebruikt is tijdens de politieke campagne - en zeker geen compliment.

    12 juli 2014: Louis Grijp in de rubriek ‘Ik heb een droom’

    In Trouw vertelde prof. dr. Louis Grijp (hoogleraar Nederlandse liedcultuur aan de UU en onderzoeker bij het Meertens Instituut) over zijn droom om Nederlandse liedteksten uit de afgelopen eeuwen online beschikbaar te maken. Die droom heeft hij gerealiseerd met Dutch Songs Online, waarin 50.000 liedteksten van de Middeleeuwen tot 1900 zijn te vinden. “Veel liederen gaan over het wat onze voorouders dagelijks bezighield, je leert er je wortels door kennen.” Al sinds 1977 probeert hij bovendien om de melodieën bij de teksten te achterhalen. Zijn nieuwe droom is om melodieën ook te kunnen vergelijken.
     

    Februari 2017: Cité-Duits, een unieke mijnwerkerstaal

    In het Belgische stadje Eisden, net over de Nederlandse grens, ontstond – met dank aan de mijnen – in twee generaties een heel eigen taal; een bijzondere mix uit vele talen met in grammaticaal opzicht een eigen wil. NRC Handelsblad van 17 februari laat ons kennismaken met de laatste sprekers van het Cité-Duits, dat is geanalyseerd door UM-hoogleraar en Meertens Instituut-onderzoeker Leonie Cornips en haar promovendi.

    Wilt u weten hoe het Cité-Duits klinkt? Het artikel bevat een filmpje en audiofragmenten.

    Foto: Flickr.com, 'Eisden' door RO Photography (CC BY-NC 2.0)

    11 juli: Valsemunterij met de ‘anti-Zwarte Pietlobby’

    De reactie van Jan Jaap de Ruiter, een respectabele columnist en academicus, op de recente kritische rechterlijke uitspraak over Zwarte Piet spreekt boekdelen. De Ruiter breekt een lans voor het ‘volk’ dat het moet opnemen tegen een nieuwe ‘grachtengordel-elite’ die zich zou vergrijpen aan een onschuldig kinderfeest. Pure valsemunterij van De Ruiter, aldus Markus Balkenhol (Meertens Instituut), Lammert de Jong & Pooyan Tamimi. Bron: Nieuwwij.nl.

    Februari 2017: Dag van de moedertaal

    Geiste mèt eine pitse? (Ga je mee een biertje drinken?) Op 21 februari is het de internationale Dag van de Moedertaal. Naar aanleiding van deze dag verschenen twee interviews met Leonie Cornips: op 1Limburg - met een leuke cursus Maastrichtse dialectwoorden - en in Observant. "De taal die je thuis geleerd hebt is echt niet minder of meer dan de taal die de meerderheid in een land spreekt. Iedereen verdient het dat zijn of haar taal gerespecteerd wordt.”

    11 juli 2014: Onbekend voetbalwoordenboek uit 1914 gevonden

    Taalkundige en sporthistoricus Jan Luitzen heeft in het archief van het Meertens Instituut een onbekend voetbalwoordenboek uit 1914 gevonden. Het is gemaakt door Jac. van Ginneken, die het daarna nooit heeft gepubliceerd. Precies honderd jaar later gebeurt dit alsnog in tijdschrift De Sportwereld. Bron: Sportgeschiedenis.nl.

    Februari 2017: Het Taalteam over de r in 'verjaardagsvorkje'

    Koning Willem Alexander is voornemens om 150 Nederlanders uit te nodigen voor een verjaardagsdiner en gebruikte in zijn aankondiging het woord 'verjaardagsvorkje'. Taalteam-lid Marc van Oostendorp bespreekt in het radioprogramma De Ochtend van 21 februari 2017 de uitspraak van de r door de koning.

    1 juli 2014: Een uitvaartbedrijf is toch geen cultureel erfgoed

    Ook een diamantair en een hennatatoeëerder zoeken de UNESCO op. Zo commercialiseert het cultureel erfgoed, vindt Peter Jan Margry. Opiniestuk in NRC Handelsblad (pdf). 

    Februari 2017: Taalreizigers

    Voor wie altijd zijn of haar moedertaal overal kan gebruiken, is het moeilijk voorstelbaar hoeveel iemand moet investeren in het leren van een nieuwe dagelijkse taal of talen. Maar het levert veel op, niet alleen een grote woordenschat. Lees de column van Leonie Cornips van 21 februari in Dagblad De Limburger. 

    Foto: Flickr.com, Jurek D. - Languages (CC BY-NC-ND 2.0)

    27 juni 2014: Een identiteit is heel hard werken

    "Een identiteit is hard werken, daar moet je iets voor doen. Je bent niet een Limburger omdat je er geboren bent. Je zult ook iets moeten doen om Limburger te worden." Aldus Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger.

    Februari 2017: NH Radio - Taal vormt alles!

    Taalkundige Marc van Oostendorp nam op 20 februari 2017 na bijna 13 jaar afscheid van NH Radio met een gloedvol betoog over het belang van taal. Taal vormt alles; alles is van taal gemaakt! Zie hier Marcs laatste radio-optreden bij NH Radio terug (link naar de Facebookpagina van NH Radio).

     

    11 juni 2014: 'Geforceerde nieuwe Piet gedoemd te mislukken'

    Hij heeft zijn oorbellen afgedaan, een stijltang door zijn haren gehaald en zijn lippen wat minder rood gestift. Maar de nieuwe Zwarte Piet is nog steeds zwart. Peter Jan Margry geeft zijn mening. Bron: Volkskrant.nl.

    Februari 2017: Het Wilhelmus in België

    Van wie is het Wilhelmus? In januari verscheen het nieuwjaarsboekje van het Meertens Instituut, waarin deze vraag centraal staat. (Lees ook het artikel 'Computer als onderzoeksinstrument in de zoektocht naar de auteur van het Wilhelmus' uit de nieuwsbrief van het Meertens Instituut van januari 2017.)

    Het nieuwjaarsboekje beschrijft hoe moderne computeranalyses ons een heel nieuwe richting opsturen in het onderzoek naar de herkomst van het huidige Nederlandse volkslied. De kandidaat die volgens de computer de beste papieren in huis heeft is de Vlaming Petrus Datheen (1531-1588), die in de achttiende eeuw nog spottend ‘dichter met de ezelsoren’ werd genoemd. Bij het onderzoek was een onderzoeker van het Meertens Instituut betrokken. (Zie ook het artikel op Kennislink dat in februari verscheen.)

    Read more...

    4 juni 2014: Waarom zij niet netjes hebben leren spreken

    Marc van Oostendorp is te gast bij Radio 1 (B), n.a.v. een artikel in Onze Taal. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat de ‘commissie-Bolkestein’ met aanbevelingen kwam om Nederlandse leerlingen ook een ‘beschaafde uitspraak’ van het Nederlands bij te brengen. Waarom is er nooit zo’n officiële uitspraakregeling gekomen? En moeten we daarom treuren?

    Februari 2017: Het Taalteam over Google Translate

    Taalteam-lid Marc van Oostendorp praat in De Ochtend van Radio 1 van 7 februari 2017 over grappige - en soms pijnlijke - fouten van Google Translate. Maar er is goed nieuws: Google Translate implementeert een nieuwe technologie.  

    2 juni 2014: Van stoer strijdlied tot 'suf' volkslied

    De melodie kennen we allemaal wel, maar we hebben vaak geen idee wat de woorden betekenen. Dat het Wilhelmus ons volkslied is, is algemeen bekend, maar waar komt het eigenlijk vandaan? Hoogleraar liedcultuur Louis Grijp legt de oorsprong van het Wilhelmus uit. Bron: Spitsnieuws.

    Februari 2017: Het geluk/het gelijk van Limburg

    De kraakheldere Gaasbeek. Bloesem en kersenbomen. De dampende zak frites met zuurvlees waarmee je de friture verlaat. Witte communiejurkjes, processies en de groeiende rebellie tegen de pastoor. Dochters die lachen om de bescheiden generatie van hun Limburgse moeder en grootmoeder, maar zelf het leuke van Limburg aanhouden. En de betekenis van eten in het leven van de Limburger; het 'bedrijven' van eten dat niet simpelweg de honger neemt maar zóveel meer is.    

    Leonie Cornips was bij het evenement Het geluk/gelijk van Limburg, georganiseerd door Marcia Luyten en Petra Stienen in de Stadsschouwburg van Amsterdam, en ving enkele herinneringen aan Limburg van haarzelf, Marita Mathijsenen Connie Palmen in haar column in Dagblad De Limburger (6 februari 2017).  



    Foto: Simone Wolff

    21 mei 2014: Njet njet njet!

    Waarom zeggen wij 'njet' in het Nederlands als we 'nee' bedoelen? En kon het dan even goed in het Spaans, Japans of Servo-Kroatisch? Is het Russisch zo krachtig dat we in die taal moeten ontkennen? En zijn er dan nog Russische woorden in het Nederlands geslopen? Vragen voor Nicoline van der Sijs, taalkundige en slavisten (bron: Radio 1, Be).

    Januari 2017: Taal- en cultuuronderzoek met computers - De Taalstaat

    Sinds 1 januari 2017 is hoogleraar Antal van den Bosch directeur van het Meertens Instituut. Antal van den Bosch, 47 jaar, is tevens hoogleraar taal- en spraaktechnologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij is er heilig van overtuigd dat de computers hem kunnen helpen met het vinden van antwoorden op taal- en cultuurvragen. Computers kunnen complexe opdrachten verwerken en gegevens aandragen die met de hand niet te verzamelen zouden zijn. Dit geeft verrassende inzichten.

    Antal is te gast bij Frits Spits in de uitzending van De Taalstaat op 28 januari 2017 en praat over Roodkapje en Twitter, en beantwoordt de vraag wat Voskuil van het computeronderzoek gevonden zou hebben. 

    Foto: Simone Wolff

    7 mei 2014: Op zoek naar het Nederlandse zelf

    Waar staan wij als Nederlanders voor? En wat zeggen Nederlandse tradities zoals Koningsdag en het Sinterklaasfeest over ons als volk? Volgens Peter Jan Margry, hoogleraar Europese Etnologie aan de UvA en onderzoeker aan het Meertens Instituut, verkeert Nederland al ruim een decennium in de verwarring over waar Nederland voor staat en wie Nederlanders zijn. Wat heeft deze zelfreflectie ons gebracht? Bron: de Kennis van Nu.

    Januari 2017: Koninklijke uitvaartrituelen in Thailand

    Antropoloog Irene Stengs laat in het Vakblad Uitvaart zien dat het overlijden van koning Bhumibol Thailand op zijn kop zet. De Thaise regering heeft een jaar van nationale rouw afgekondigd en inmiddels berekenen hof-astrologen de gunstigse dag voor de crematie. Crematies zijn in Thailand belangrijke religieuze gebeurtenissen met rituelen die voor ons ongebruikelijk zijn. Zo wordt de brandstapelwagen waarop de urn van de koning op de dag van de crematie geplaatst wordt drie keer tegen de klok in rond het oude tempelcomplex in Bangkok geleid.

    Irene Stengs is onderzoeker 'ritueel en populaire cultuur' aan het Meertens Instituut. Ze bestudeert ook moderne rouwrituelen in Nederland.  

    Foto: Flickr.com, Evo Flash - Bangkok (CC BY 2.0) 

     

    3 mei 2014: Grenstalen

    De nieuwste column van Leonie Cornips gaat over Limburg als grensgebied tussen Nederland en Duitsland. Bron: Dagblad de Limburger.

    Januari 2017: Taalteam in De Ochtend: gewoon? Of excellent?

    Nederlanders zijn dol op de uitdrukkingen ‘normaal’ en ‘gewoon’ volgens taalkundige Marc van Oostendorp. Ook Mark Rutte heeft het in zijn brief over ‘gewone Nederlanders’. En het allerliefst gebruiken we de woorden in de combinatie ‘gewoon normaal’. 
     
    Van Oostendorp: 'Eigenlijk moeten we daar natuurlijk juist van af, van al dat normale en al dat gewone!' Want ondanks dat we normaal moeten doen, valt het Van Oostendorp op dat we ook steeds meer moeten excelleren. Gisteren werd bekend dat er weer 54 Nederlandse scholen de eretitel ‘excellent’ hebben gekregen. 
     
    Van Oostendorp: ‘Vroeger betekende excellent 'uitstekend' en mocht slechts een enkeling zich zo noemen, maar langzaam maar zeker worden steeds meer mensen excellent. Er zijn excellente dierenbestrijdingsbedrijven, excellente watersportartikelen, excellente hypotheekadviseurs en sinds gisteren zijn er ook 184 excellente scholen in Nederland.’ Moeten we nu dan ineens ‘gewoon excellent' zijn? Luister naar de bijdrage van Taalteam-lid Marc van Oostendorp in het radioprogramma De Ochtend. 

    25 april 2014: Tien^Taal met Mathilde Jansen

    Deze keer in de Tien^Taal, een interview met Mathilde Jansen. Ze is o.a. redacteur Taalwetenschap op Kennislink.nl en werkt als redacteur van de website en nieuwsbrief van het Meertens Instituut. Bron: de Taalpassie van Milfje.

    Januari 2017: Het Mirakel van Amsterdam

    Op 21 januari 2017 verscheen het boek Het Mirakel van Amsterdam. Biografie van een betwiste devotie van Peter Jan Margry (Meertens Instituut/UvA) en Charles Caspers (Titus Brandsma Instituut). Het Mirakel van Amsterdam, een wonder uit 1345, begon met een hostie die in Amsterdam in het vuur werd gegooid, maar niet verbrandde, naar de pastorie werd gebracht en toen op onverklaarbare wijze terugkeerde naar de plaats waar het wonder zich had voltrokken. Op de plaats waar dit gebeurde, een huis in de Kalverstraat, werd een grote kapel gebouwd: de Heilige Stede. Amsterdam werd een van de voornaamste bedevaartplaatsen van Noordwest-Europa en nu nog steeds lopen elk jaar enkele duizenden gelovigen de Stille Omgang om dat Mirakel van Amsterdam te herdenken.

    Peter Jan Margry en Charles Caspers hebben onderzocht welke effecten deze cultus op de samenleving heeft gehad. KRO heeft met de auteurs gesproken, onder meer over de verdeeldheid die de cultus na de Reformatie tussen de stedelingen teweegbracht en over de vraag op welke manier de Stille Omgang een impliciet protest was. Via bovenstaande link is ook het radiogesprek tussen KRO en beide auteurs te beluisteren.  


    Het Parool heeft op 30 januari 2017 eveneens een uitgebreid artikel aan het Mirakel van Amsterdam gewijd (na registratie kosteloos te lezen). 

    Wie dit jaar wil meelopen: de Stille Omgang is op 18 maart 2017.

     



     

    18 april 2014: 10^Taal met… Leonie Cornips

    10^Taal met… Leonie Cornips: "Taal is voor mij iets fascinerends. Iemand zegt iets en bij het horen van hoe iemand spreekt, vliegen er onmiddellijk laatjes in je hoofd open. En in die laatjes zitten etiketjes als op jampotjes: hoog opgeleid, oosten van het land, Jordanees en ga zo maar door." Bron: De taalpassie van Milfje.

    Januari 2017: Boekenschat in Maastricht in gevaar

    De Stadsbibliotheek van Maastricht, opgericht in 1662, heeft een lange geschiedenis én een bijzondere collectie. De veelzijdige collectie van de Stadsbibliotheek maakt aan de ene kant een exclusief zuidelijk perspectief op de Nederlandse geschiedenis (zoals de Tachtigjarige Oorlog) mogelijk, en is aan de andere kant cruciaal voor de vitaliteit van de Limburgse streektaal omdat de Stadsbibliotheek al 150 jaar alle publicaties uit alle vakgebieden over Limburg verzamelt.

    Helaas voldoen behoud en beheer van de collectie echter al jaren niet aan de (inter)nationale normen voor erfgoedcollecties. Leonie Cornips beschrijft de geschiedenis en de betekenis van de Stadsbibiotheek in haar column in Dagblad De Limburger (pdf) en spreekt haar hoop uit dat de collecties gauw ondergebracht mogen worden bij de Universiteitsbibliotheek, waar het beheer van die collecties in deskundige handen is en geen zaak meer van gemeente of provincie.  

    Foto: Flickr.com, 1800's Library bij Barta IV (CC BY 2.0)

    9 april 2014: Digitale Taal

    Is de taalkundige van de toekomst een ICT-er? De toekomst van het taal- en letterkundig onderzoek ligt namelijk niet in de bibliotheek, maar online. Teksten worden data en woorden enen en nullen. Te gast is Nicoline van der Sijs, hoogleraar historische taalkunde in de digitale wereld aan de Radboud Universiteit Nijmegen en onderzoeker aan het Meertens Instituut. Recent sprak zij haar oratie uit. Bron: De Kennis van Nu, Radio.

    Januari 2017: Drie miljard tweets: "Een goudmijn voor een taalonderzoeker."

    Het eerste interview met de nieuwe directeur van het Meertens Instituut sinds het begin van zijn nieuwe functie op 1 januari 2017 verscheen in het Parool. Lees het interview met "technologiepositivist" Antal van den Bosch. "Social media zijn al heel gebruikelijk in het onderzoek naar taal." (Na registratie kosteloos te lezen.)

     

    5 april 2014: Do you love me?

    De nieuwste column van Leonie Cornips gaat over het gebruik van 'doen' als hulpwerkwoord. Bron: Dagblad de Limburger.

    Januari 2017: Jaar van het Dialect

    Leonie Cornips had 2017 graag uitgeroepen tot Jaar van het Dialect, waarin er geen sprake van goed of fout spellen is, maar waarin het voor iedereen een plezier om in dialect te (durven) schrijven wordt. Lees er meer over in haar column in Dagblad De Limburger (pdf).

    Foto: Flickr. com, 24oranges.nl - Maastricht dialect, (CC BY-SA 2.0)

    2 april 2014: Honderd jaar geleden heette u zeer waarschijnlijk Maria of Johannes

    Tot 1980 waren Nederlanders redelijk constant in het kiezen van een naam voor hun kind: Maria en Johannes waren een eeuw lang de meest populaire namen. De laatste twintig jaar zijn namen veel trendgevoeliger geworden, vooral in grote Nederlandse steden. Maria en Johannes zijn uit, Tess, Sem en Levi zijn in. Dat blijkt uit een vandaag gepubliceerd onderzoek van het Meertens Instituut. Bron: Parool.nl.

    Januari 2017: “Als het beter gaat met onze taal, is mijn missie geslaagd” - Hans Bennis in Onze Taal

    “Eigenlijk is de Taalunie een feestje. De ministeries stellen twaalf miljoen beschikbaar voor de Nederlandse taal en ze zeggen: ‘Meneer Bennis, kom met leuke plannen.”

    Ter gelegenheid van de benoeming van oud-directeur van het Meertens Instituut Hans Bennis als Algemeen Secretaris van de Nederlandse Taalunie heeft het januarinummer van Onze Taal een vraaggesprek met hem gepubliceerd over zijn nieuwe functie. Speciaal voor onze lezers heeft Onze Taal het stuk openbaar toegankelijk gemaakt.

    Foto: Iris Vetter

    27 maart 2014: Statenvertaling was bij verschijning al ouderwets

    In de media veel aandacht voor de oratie van Nicoline. Via deze link het artikel in het Reformatorisch Dagblad.

    Januari 2017: Het Taalteam op de radio

    Vanaf 2 januari is er een nieuwe taalrubriek op de Nederlandse radio: Het Taalteam. De leden van Het Taalteam bespreken elke werkdag omstreeks 9:40 uur een taalkwestie tijdens het programma De Ochtend op NPO Radio 1. Taalkundige Marc van Oostendorp van het Meertens Instituut maakt deel uit van Het Taalteam dat verder bestaat uit Jan Beuving, Japke-d. Bouma, Frank van Pamelen, Frits Spits, Frieda Steurs en Vivien Waszink. Op 31 december 2016 heeft Het Taalteam zich voorgesteld tijdens het radioprogramma De Taalstaat.

    Op 10 januari 2017 sprak Marc van Oostendorp in de studio over onder meer het woord duscussie. Luister zijn bijdrage terug. Van Oostendorp zal tweewekelijks op dinsdagochtend te gast zijn.

    25 maart: Voorspellend dialect?

    Kunnen verandering in dialecten voorspeld worden? Sjef Barbiers, onderzoeker variatielinguïstiek aan het Meertens Institutuut en bijzonder hoogleraar variatielinguïstiek aan de Universiteit Utrecht, geeft het antwoord. Bron: de Kennis van Nu.

    Januari 2017: De stille opmars van... ehm

    'Wie twijfelt zegt meestal iets dat ongeveer klinkt als eh – vertaald als er in het Engels, of uh in het Amerikaans, äh in het Duits. Maar de laatste jaren komt daar steeds vaker een m achter: ehm, erm of uhm en ähm'; niet alleen in het Nederlands maar in meer talen. Hoe kan dit? Taalkundige Marc van Oostendorp schreef in NRC een column over dit verschijnsel op... ehm... 4 januari 2017.

    21 maart 2014: Groene en rode volgorde van werkwoorden

    Maakt het voor een bijzin uit of de werkwoorden in een rode of groene volgorde staat? Is er bijvoorbeeld een verschil tussen: 'ik wist niet dat zij zo hadden gelachen' en 'ik wist niet dat zij zo gelachen hadden'? Het antwoord komt van Marc van Oostendorp, onderzoeker bij het Meertens instituut voor Nederlandse taal. Kettingvraag op de Kennis van Nu (wetenschap24).

    December 2016: Spekdikken of snijbonen met nieuwjaar

    De aanbellende krantenjongen en de nieuwjaarsduik: in het Reformatorisch Dagblad verscheen een artikel over nieuwjaarsgebruiken, waarin etnoloog Peter Jan Margry en Eveline Doelman van het Meertens Instituut aan het woord komen.


    Foto: Flickr.com, Incase - Rauwe andijviestamppot, (CC BY 2.0)

    8 maart 2014: Echte Rotterdammers

    De één vindt het prachtig authentiek, de ander vindt het niet om aan te horen: plat Rotterdams. Wie het havenstad-accent hoort weet meteen: deze persoon is recht door zee en prikt overal doorheen. Of dat klopt en hoe dat komt vragen we aan Marc van Oostendorp. Marc heeft zijn eigen taalkubus op de tentoonstelling ‘Echte Rotterdammers’, in het Museum Rotterdam. Deze expositie over de identiteit van de Rotterdammers is al door meer dan 35 duizend mensen bezocht. Bron: Tros Nieuwsshow, Radio 1.

    December 2016: Honderd jaar sorry

    Excuseer, pardon, neem me niet kwalijk. Hoogleraar Historische taalkunde Nicoline van der Sijs, onderzoeker aan het Meertens Instituut, geeft in de VPRO leesspecial antwoord op de vraag wat we in Nederland zeiden voordat we sorry uit het Engels leenden. 

    Foto: Flickr.com, p-a-t-r-i-ck - Sorry, (CC BY 2.0)

    15 februari: Nicoline van der Sijs over de Kaartenbank van het Meertens Instituut

    Al ruim een week staat de Kaartenbank van het Meertens Instituut on line. En wat daarop allemaal niet te zien is: kaarten waarop de verspreiding van het woord hem staat, een kaart met de belangrijkste klankgrenzen in ons land, een zingende kaart met liedteksten. Bron: de Taalstaat, Radio 1.

    December 2016: Het Twentse midwinterhoornblazen, oud gebruik?

    Het Twentse midwinterhoornblazen: oud gebruik of uitgevonden traditie? Naar aanleiding van het Twents Kampioenschap Midwinterhoornblazen op 26 december 2016 wijdt Tubantia een artikel aan het Twentse gebruik en raadpleegt daarbij onder meer J.J. Voskuil, in de vorige eeuw volkenkundige aan het Meertens Instituut.  

    Foto: Flickr.com, Viator Imperi - Augusta Raurica (CC  BY-SA 2.0)

    8 februari 2014: Zorgtaal

    Nieuwe column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger: "Met taalkeuze in zorgcentra worden we allemaal in Limburg vroeg of laat, direct of indirect, geconfronteerd. En wat gebeurt er met je als je geen binding hebt met het dialect; zorgt die taalkeuze voor een gevoel van uitsluiting en verhuis je naar elders om in het Nederlands ouder te worden? Klik hier voor de column in pdf formaat. (Foto door bicyclemark, Flickr)

    December 2016: Zondagochtendminicollege "450 maal Roodkapje"

    Ook tijdens de feestdagen zaten de onderzoekers van het Meertens Instituut niet stil. Kijk hier naar het Zondagochtendmini(kerst)college van Marc van Oostendorp met Folgert Karsdorp: 450 maal Roodkapje. Folgert promoveerde onlangs op een proefschrift waarin hij analyseerde hoe volksverhalen zoals sprookjes mondeling worden overgedragen, en hoe die sprookjes daarbij veranderden. Marc sprak met Folgert over de 450 versies van Roodkapje die er in omloop zijn en waarom het zin heeft die versies met de computer te analyseren.

    5 februari 2014: Wederopbouwboerderijen

    Nieuwe boerderijen waren hard nodig tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Er ontstond spanning over de vraag of deze boerderijen snel en functioneel of juist in de traditionele stijl gebouwd moesten worden. Sophie Elpers promoveerde op de wederopbouw van de Nederlandse boerderijen. Zij was te gast bij de Kennis van nu, Radio 5.

    December 2016: 'De Nederlander verandert. Nou en?' Interview met Hans Bennis in Trouw.

    ‘De Nederlandse cultuur en taal veranderen, nou en?’

    ‘De’ Nederlander verandert. En dat is helemaal niet erg volgens Hans Bennis (65), die afscheid neemt als directeur van het Meertens Instituut. Trouw blikt samen met Bennis, vanaf 1 februari 2017 de Algemeen Secretaris van de Nederlandse Taalunie, terug op 18 jaar Meertens Instituut. Veranderingen in Nederland aan de hand vijf trefwoorden in de Verdieping van 29 december 2016.

    Foto door Werry Crone

    Februari 2014: ‘Niet álles op zijn kop door opkomst Big data’

    Hij was trots op zijn KB-toegangspas en zijn kamer te midden van miljoenen boeken. Maar hij kwam voor de data. Of, liever nog, voor de mensen die hun vak maken van het werken met data. Interview met Marc van Oostendorp in E-data & Research.

    December 2016: Ik @ NRC: Ziek melden

    Uit de rubriek: ik @ NRC. NRC Handelsblad, 18 december 2016. Door Femke Niehof.

    Ziek melden

    Het Meertens Instituut is recent verhuisd. De nieuwe plek in de Amsterdamse binnenstad is nog niet helemaal op orde. Bouwvakkers, tuinmannen en elektriciens lopen elkaar in de weg. De receptieruimte is ook nog niet opgeleverd.

    Een collega solliciteert naar een rol in Het Bureau deel 8 als hij meldt dat hij zich wel ziek had willen melden maar dat de receptie niet bereikbaar is en hij dus toch maar is gaan werken.

    26 januari: Glasshole, hipstercrite, boytox? Het bestaat al op Urban Dictionary

    Ver voordat een woord als selfie ingeburgerd raakte, stond het al op Urban Dictionary. 's Werelds grootste database voor Engelse straattaal krijgt steeds meer te betekenen. Lees verder op de website van de Volkskrant, artikel met medewerking van Leonie Cornips.

    December 2016, NPO Radio 1: Was de wolf vroeger veel gevaarlijker?

    Wat maakt een sprookje een sprookje? Waarom wordt het ene sprookje wel doorverteld en het andere niet? En hoe worden ze doorverteld: in welke vorm veranderen elementen binnen een sprookje en waarom? Bijvoorbeeld: de wolf was vroeger veel gevaarlijker in het sprookje Roodkapje dan dat hij nu is. Heeft dat met tijdsgeest te maken?

    Luister terug naar Folgert Karsdorp in De Ochtend op NPO Radio 1 (uitzending van 14 december).

    Foto: Flickr.com, Ahef (CC BY-NC-ND 2.0)

    18 januari 2014: Marc van Oostendorp te gast bij de Taalstaat

    Marc van Oostendorp sprak op Radio 1 over klank en ritme van taal.

    December 2016: Bonbondozen voor taalliefhebbers (Onze Taal)

    Onlangs is het Meertens Instituut voor onderzoek en documentatie van Nederlandse taal en cultuur verhuisd naar de binnenstad van Amsterdam. Wat voor schatten gingen er zoal mee? Wat hebben die te bieden? Een artikel van Douwe Zeldenrust en Marc van Oostendorp in Onze Taal (pdf).


    Foto: Femke Niehof

    21 december 2013: Blik vooruit

    De afgelopen anderhalf jaar heb ik op deze plaats een indruk gegeven van het soort onderzoek waarmee ik mij bezighoud. Dit is alweer mijn laatste column, en ik zal hem wijden aan een blik in de toekomst. Klik hier voor de laatste column van Nicoline van der Sijs in NRC Handelsblad. 

    December 2016: wat doen tegen onverantwoord rijgedrag?

    Smartphones, slecht weer en een grote toename van auto’s op de snelwegen, leidden de afgelopen weken weer tot veel ongelukken. Hoogleraar etnologie Peter Jan Margry kwam met een mooie oplossing om het aantal verkeersdoden tegen te gaan. Volgens hem heeft de samenleving al decennialang een eigen grassroots-instrument om weggebruikers te waarschuwen voor de gevaren van onverantwoord rijgedrag: bermmonumentjes. ‘Deze privémonumenten langs de wegen zijn niet alleen uitingen van verdriet en rouw, maar spreken tegelijk andere weggebruikers aan op hun rijgedrag.’

    Fragment uit "Dit zijn ze, de beste antwoorden uit twee jaar Oplossers", artikel op VrijNederland.nl

    Foto: Flickr.com, Rusty Clark (CC BY 2.0)

    21 december 2013: Variaties op een grote boze wolf

    Verschillende varianten van sprookjesverhalen stammen mogelijk af van één oersprookje. De stamboom van Roodkapje heeft drie grote vertakkingen. Artikel van Berthold van Maris in NRC Handelsblad, met een bijdrage van volksverhalenonderzoeker Theo Meder. 

    23 november 2016: Het Bildts: een taal?

    In een artikel in de Bildtse Post over de de taalstatus en taalgeschiedenis van het Bildts, dat volgens een recent onderzoek als taal erkend zou moeten worden, komt taalkundige Marc van Oostendorp aan het woord over statusaanvragen voor talen.


    Foto: Flickr.com, Ken Banks (CC BY 2.0)

    1 oktober 2013: Taalportaal bundelt grammaticale kennis

    Het Nederlands behoort misschien niet tot de meest gesproken talen ter wereld, maar het is wel een van de best onderzochte talen. De grammaticale inzichten worden gebundeld in het Taalportaal. Een artikel van Erica Renckens in E-data & Research, Jaargang 8 nummer 1, oktober 2013.

    22 november 2016: Tijd voor een nieuwe nationale feestdag?

    Het succes van nationale feestdagen valt of staat met de juiste rituelen, een collectief gevoelde aanleiding - en mooi weer. Lees de bijdrage van etnoloog Irene Stengs in Trouw van 22 november.

    Foto: Flickr.com, Theresa G. (CC BY-NC-ND 2.0)

    24 september 2013: Peter Jan Margry over de affaire-Bax

    "Peter Jan Margry was begin van de jaren negentig één van de eersten die openlijk hun twijfels durfden uit te spreken over het waarheidsgehalte van het wetenschappelijke werk van de gerenommeerde en gerespecteerde hoogleraar politieke antroplogie aan de Vrije Universiteit." Lees het interview in Het Parool.

    21 november 2016: Nachtkijkers (NPO Radio 1) met Ernst van den Hemel

    "Er is een blijvende neiging in de mens om geconfronteerd te worden met zaken die het verstand te boven gaan." Religie is troostvol en conflictrijk - en dat zal in de toekomst niet minder worden. Religiewetenschapper Ernst van den Hemel was een nacht lang te gast in het programma Nachtkijkers (NPO Radio 1) om een licht te werpen op de rol en de toekomst van religie in de maatschappij. Luister hier de fragmenten terug.


    Foto: Flickr.com, Sergey Galyonkin (CC BY-SA 2.0)
     

    17 augustus 2013: Een goedemorgen met...Louis Grijp

    Louis Grijp was zaterdag 17 augustus te gast bij 'Een goedemorgen met...' op radio 4. De uitzending is via deze link terug te luisteren. 

     

    28 november 2016: Sinterklaos in Neel

    "Ich zegk, Sinterklaos, doon v’r det in ’t Nederlands of doon v’r det in ’t plat?" Hoe spreekt u Sinterklaas aan? In haar column in dagblad De Limburger gaat Leonie Cornips dieper op deze vraag in. 

    Foto via Flickr.com, Sinterklaas door Floris Looijesteijn.

    21 juli 2013: Antoinette Bourignon (1616-1680)

    Deze zomer in OVT, Radio 1: ‘Van Lidwina tot Jomanda’, een 8-delige zomerserie over profeten, zieners en genezers. Via deze link is deel 3 te beluisteren: Antoinette Bourignon (1616-1680), een Frans-Vlaamse mystica en avonturierster. Vanaf 8:30.

    21 november 2016: Onder Mediadoctoren - internettaal

    Marc van Oostendorp te gast in de podcast Onder Mediadoctoren. Internettaal is het thema van deze aflevering, bekijk de podcast hier. 

     

    22 juni 2013: Taalvoorsprong

    "Ouders vragen me vaak hoe nadelig het is als zij hun kind in het dialect opvoeden. Het antwoord op deze vraag is simpel: opvoeden in het dialect is prima als het kind daarnaast ook met het Nederlands opgroeit."

    Read more...

    21 november 2016: Let's talk about taal

    KennisCafé heeft op 21 november 2016 een avond gewijd aan taal met wetenschappers en deskundigen want taal is overal. Het vormt de bril waarmee we naar de wereld kijken. Het geeft ons het gereedschap om kennis over te brengen, om iemand anders te overtuigen of om het oneens met elkaar te zijn. Maar taal beperkt ook onze mogelijkheden, want het geeft ons (ongemerkt) de kaders waarbinnen we denken en dromen. Bovendien is taal altijd in beweging: we lenen woorden uit andere talen of we verzinnen nieuwe woorden. Sommige woorden boomen ineens (mansplaning, 1:05:55), andere sterven een stille dood.

    Read more...

    22 juni 2013: Diep in de machinekamer van het Nederlands

    Het Nederlands is misschien wel de best bestudeerde taal ter wereld. Nu is ook de grammatica wetenschappelijk beschreven. In het Engels, zodat vergelijking met andere talen mogelijk is. Een interview in NRC Handelsblad met Hans Broekhuis, hoofdauteur van de boekenserie Syntax of Dutch.

    Read more...