• December 2016: Spekdikken of snijbonen met nieuwjaar

    De aanbellende krantenjongen en de nieuwjaarsduik: in het Reformatorisch Dagblad verscheen een artikel over nieuwjaarsgebruiken, waarin etnoloog Peter Jan Margry en Eveline Doelman van het Meertens Instituut aan het woord komen.


    Foto: Flickr.com, Incase - Rauwe andijviestamppot, (CC BY 2.0)

  • 5 september 2016: Geheimtaal

    Hoe komt het dat er zo veel cursussen zijn die het schrijven van de diverse dialecten in Limburg beogen, maar niet het spreken ervan? Deze vraag staat centraal in de column (pdf) van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger. 

    Foto via Flickr.com, M. Osoria, UJniversity Life 100. 

  • December 2016: Honderd jaar sorry

    Excuseer, pardon, neem me niet kwalijk. Hoogleraar Historische taalkunde Nicoline van der Sijs, onderzoeker aan het Meertens Instituut, geeft in de VPRO leesspecial antwoord op de vraag wat we in Nederland zeiden voordat we sorry uit het Engels leenden. 

    Foto: Flickr.com, p-a-t-r-i-ck - Sorry, (CC BY 2.0)

  • 22 augustus 2016: Turkse Sjengen

    De column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf) gaat over de Turkse immigranten die in de jaren zestig naar Nederland kwamen. Opeenvolgende generaties Turken zijn anders gaan spreken in Nederland. Door het langdurig contact tussen Turks en Nederlands is niet meer te onderscheiden wat tot de Turkse of tot de Nederlandse grammatica behoort.

  • December 2016: Het Twentse midwinterhoornblazen, oud gebruik?

    Het Twentse midwinterhoornblazen: oud gebruik of uitgevonden traditie? Naar aanleiding van het Twents Kampioenschap Midwinterhoornblazen op 26 december 2016 wijdt Tubantia een artikel aan het Twentse gebruik en raadpleegt daarbij onder meer J.J. Voskuil, in de vorige eeuw volkenkundige aan het Meertens Instituut.  

    Foto: Flickr.com, Viator Imperi - Augusta Raurica (CC  BY-SA 2.0)

  • 9 juli 2016: Pruisisch hoera

    Wist je dat we in Nederland sinds 1815 'hoera' zijn gaan zeggen? En dat de term 'nederhop' uit 1989 stamt? Liesbeth Koenen besteedt in haar column voor de Telegraaf aandacht aan de Jaarwoordenzoeker.

    Read more...
  • December 2016: Zondagochtendminicollege "450 maal Roodkapje"

    Ook tijdens de feestdagen zaten de onderzoekers van het Meertens Instituut niet stil. Kijk hier naar het Zondagochtendmini(kerst)college van Marc van Oostendorp met Folgert Karsdorp: 450 maal Roodkapje. Folgert promoveerde onlangs op een proefschrift waarin hij analyseerde hoe volksverhalen zoals sprookjes mondeling worden overgedragen, en hoe die sprookjes daarbij veranderden. Marc sprak met Folgert over de 450 versies van Roodkapje die er in omloop zijn en waarom het zin heeft die versies met de computer te analyseren.

  • 29 juni 2016: Data-analyse van vierhonderd versies van Roodkapje

    Een computeranalyse van teksten van meer dan 400 Nederlandse hervertellingen van Roodkapje laat zien hoe het sprookje geëvolueerd is.  

    Read more...
  • December 2016: 'De Nederlander verandert. Nou en?' Interview met Hans Bennis in Trouw.

    ‘De Nederlandse cultuur en taal veranderen, nou en?’

    ‘De’ Nederlander verandert. En dat is helemaal niet erg volgens Hans Bennis (65), die afscheid neemt als directeur van het Meertens Instituut. Trouw blikt samen met Bennis, vanaf 1 februari 2017 de Algemeen Secretaris van de Nederlandse Taalunie, terug op 18 jaar Meertens Instituut. Veranderingen in Nederland aan de hand vijf trefwoorden in de Verdieping van 29 december 2016.

    Foto door Werry Crone

  • Juni 2016: Fraai uitgestalde woordenschatten

    Vorig jaar is de elektronische Woordenbank van de Nederlandse Dialecten (eWND) gelanceerd door het Meertens Instituut, met veertig woordenboeken van dialecten uit Nederland, waaronder enkele nog nooit eerder gepubliceerde. Wat voor informatie bevatten die dialectwoordenboeken? En sinds wanneer bestaan er eigenlijk dialectwoordenboeken? Artikel van Nicoline van der Sijs in tijdschrift Neerlandia (pdf), jaargang 120 (2016). 

  • December 2016: Ik @ NRC: Ziek melden

    Uit de rubriek: ik @ NRC. NRC Handelsblad, 18 december 2016. Door Femke Niehof.

    Ziek melden

    Het Meertens Instituut is recent verhuisd. De nieuwe plek in de Amsterdamse binnenstad is nog niet helemaal op orde. Bouwvakkers, tuinmannen en elektriciens lopen elkaar in de weg. De receptieruimte is ook nog niet opgeleverd.

    Een collega solliciteert naar een rol in Het Bureau deel 8 als hij meldt dat hij zich wel ziek had willen melden maar dat de receptie niet bereikbaar is en hij dus toch maar is gaan werken.

  • Mei 2016: Heel Nederland in een Kaartenbak

    Symbool van het wetenschappelijk verzamelen in Nederland zijn de kaartenbakken van het Meertens Instituut. De inhoud van de meterslange rij grijze kasten wordt zelden nog geraadpleegd, maar ooit zouden de tienduizenden fiches de basis gaan vormen van een etnologisch overzicht van heel Nederland. Bron: Holland, Historisch Tijdschrift (pdf), nr 2 (2016)

  • December 2016, NPO Radio 1: Was de wolf vroeger veel gevaarlijker?

    Wat maakt een sprookje een sprookje? Waarom wordt het ene sprookje wel doorverteld en het andere niet? En hoe worden ze doorverteld: in welke vorm veranderen elementen binnen een sprookje en waarom? Bijvoorbeeld: de wolf was vroeger veel gevaarlijker in het sprookje Roodkapje dan dat hij nu is. Heeft dat met tijdsgeest te maken?

    Luister terug naar Folgert Karsdorp in De Ochtend op NPO Radio 1 (uitzending van 14 december).

    Foto: Flickr.com, Ahef (CC BY-NC-ND 2.0)

  • 13 mei 2016: ‘Zo kan het examen Nederlands écht niet’

    Het eindexamen Nederlands ligt al jaren onder vuur. Over wat goed of fout is, valt ook dit jaar te discussiëren. ‘Het is een saai trucje leren.’ Artikel op NRC.nl. Lees ook het blog van Marc van Oostendorp op Neder-L.

    Read more...
  • December 2016: Bonbondozen voor taalliefhebbers (Onze Taal)

    Onlangs is het Meertens Instituut voor onderzoek en documentatie van Nederlandse taal en cultuur verhuisd naar de binnenstad van Amsterdam. Wat voor schatten gingen er zoal mee? Wat hebben die te bieden? Een artikel van Douwe Zeldenrust en Marc van Oostendorp in Onze Taal (pdf).


    Foto: Femke Niehof

  • 10 mei 2016: Churchill, Bep van Klaveren, en de pratende hond Bob

    Kees Grijpink is vrijwel klaar met zijn levenswerk. In de afgelopen decennia heeft hij in de geluidsstudio van het Meertens Instituut met eindeloos geduld duizenden uren geluidsopnamen van allerlei geluidsdragers – wasrollen, banden, glasplaten, zwaar beschadigde LP’s – gedigitaliseerd. Artikel op Neder-L van Marc van Oostendorp.

  • December 2016: wat doen tegen onverantwoord rijgedrag?

    Smartphones, slecht weer en een grote toename van auto’s op de snelwegen, leidden de afgelopen weken weer tot veel ongelukken. Hoogleraar etnologie Peter Jan Margry kwam met een mooie oplossing om het aantal verkeersdoden tegen te gaan. Volgens hem heeft de samenleving al decennialang een eigen grassroots-instrument om weggebruikers te waarschuwen voor de gevaren van onverantwoord rijgedrag: bermmonumentjes. ‘Deze privémonumenten langs de wegen zijn niet alleen uitingen van verdriet en rouw, maar spreken tegelijk andere weggebruikers aan op hun rijgedrag.’

    Fragment uit "Dit zijn ze, de beste antwoorden uit twee jaar Oplossers", artikel op VrijNederland.nl

    Foto: Flickr.com, Rusty Clark (CC BY 2.0)

  • 12 mei 2016: Even to the point: waar komen woorden als plusminus, cijfer en Google vandaan?

    Onevenredig, oppervlakkig, cirkelredenering: je gebruikt regelmatig woorden die op een of andere manier met wiskunde te maken hebben. Maar sluipen die woorden uit de wiskunde de taal in, of is het andersom? En hoe bedenken wiskundigen woorden voor nieuwe concepten? Artikel in de Correspondent met een bijdrage van Marc van Oostendorp.

    Read more...
  • 23 november 2016: Het Bildts: een taal?

    In een artikel in de Bildtse Post over de de taalstatus en taalgeschiedenis van het Bildts, dat volgens een recent onderzoek als taal erkend zou moeten worden, komt taalkundige Marc van Oostendorp aan het woord over statusaanvragen voor talen.


    Foto: Flickr.com, Ken Banks (CC BY 2.0)

  • 9 mei 2016: Limburg twittert

    Limburgers twitteren meer in hun dialect dan Friezen in Fries. Dat blijkt uit onderzoek door onder anderen Theo Meder van het Meertens Instituut en Dong Nguyen en Dolf Trieschnigg van de Universiteit Twente. Lees meer over dit onderzoek in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf).

  • 22 november 2016: Tijd voor een nieuwe nationale feestdag?

    Het succes van nationale feestdagen valt of staat met de juiste rituelen, een collectief gevoelde aanleiding - en mooi weer. Lees de bijdrage van etnoloog Irene Stengs in Trouw van 22 november.

    Foto: Flickr.com, Theresa G. (CC BY-NC-ND 2.0)

  • 4 april 2016: Een nieuw volkslied?

    Onderzoeker Martine de Bruin was te gast op Radio 5, Groot op 5 (1:12:50). De nieuwe dichter des Vaderlands wil een nieuw Nederlands volkslied schrijven, maar heeft dit initiatief wel een kans van slagen? 

    Afbeelding via Geheugen van Nederland.

  • 21 november 2016: Nachtkijkers (NPO Radio 1) met Ernst van den Hemel

    "Er is een blijvende neiging in de mens om geconfronteerd te worden met zaken die het verstand te boven gaan." Religie is troostvol en conflictrijk - en dat zal in de toekomst niet minder worden. Religiewetenschapper Ernst van den Hemel was een nacht lang te gast in het programma Nachtkijkers (NPO Radio 1) om een licht te werpen op de rol en de toekomst van religie in de maatschappij. Luister hier de fragmenten terug.


    Foto: Flickr.com, Sergey Galyonkin (CC BY-SA 2.0)
     

  • 20 maart 2016: Het fenomeen Hazes

    André Hazes, wie houdt er niet van? Irene Stengs was te gast bij Radio Swammerdam en sprak over het fenomeen Hazes en de volkse cultuur daaromheen. Ze ging naar concerten, mengde zich met fans en schreef een prachtig portret van de cultuur rondom de populairste Nederlandse artiest van de afgelopen decennia.

  • 28 november 2016: Sinterklaos in Neel

    "Ich zegk, Sinterklaos, doon v’r det in ’t Nederlands of doon v’r det in ’t plat?" Hoe spreekt u Sinterklaas aan? In haar column in dagblad De Limburger gaat Leonie Cornips dieper op deze vraag in. 

    Foto via Flickr.com, Sinterklaas door Floris Looijesteijn.

  • 17 maart 2016: 'Het worstenbroodje Nederlands erfgoed? Gooi die lijst toch weg'

    Het worstenbroodje staat voortaan op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed, maar als het aan onderzoeker Peter Jan Margry ligt, gooien we die lijst weg. Hij stapte uit de toetsingscommissie voor Immaterieel Erfgoed om inhoudelijke redenen. Artikel op Volkskrant.nl

    Foto via Flickr.com, E.Krijgsman (CC BY-NC 2.0). 

  • 21 november 2016: Onder Mediadoctoren - internettaal

    Marc van Oostendorp te gast in de podcast Onder Mediadoctoren. Internettaal is het thema van deze aflevering, bekijk de podcast hier. 

     

  • 29 februari 2016: Taalbarrières

    De column van Leonie Cornips gaat over taalbarrières in de grensregio. Bron: Dagblad de Limburger.

    Foto: US Dept. of Agriculture, working in the field, Flickr.com.

  • 21 november 2016: Let's talk about taal

    KennisCafé heeft op 21 november 2016 een avond gewijd aan taal met wetenschappers en deskundigen want taal is overal. Het vormt de bril waarmee we naar de wereld kijken. Het geeft ons het gereedschap om kennis over te brengen, om iemand anders te overtuigen of om het oneens met elkaar te zijn. Maar taal beperkt ook onze mogelijkheden, want het geeft ons (ongemerkt) de kaders waarbinnen we denken en dromen. Bovendien is taal altijd in beweging: we lenen woorden uit andere talen of we verzinnen nieuwe woorden. Sommige woorden boomen ineens (mansplaning, 1:05:55), andere sterven een stille dood.

    Read more...
  • 28 februari 2016: Van Otterlo tot Wolfheze

    Verschillende Nederlandse plaatsnamen zijn vernoemd naar dieren zoals Wolfskuil, Wolfheze en Otterlo. Andere plaatsnamen lijken naar dieren te zijn vernoemd, maar zijn dit niet. Denk hierbij aan Haasdrecht en Duivendrecht. Nicoline van der Sijs vertelt in het radioprogramma Vroege Vogels (VARA) over de oorsprong van dieren- en plantennamen in de namen van gemeenten.

    Foto White Wolf van P. Bouquet, Flickr.com (CC BY-NC-ND 2.0)

  • 4 november: Grof taalgebruik van politici

    In Amerika gaat het verbaal hard tegen hard tussen de presidentskandidaten Clinton en Trump. Maar ook hier zijn we de laatste tijd steeds vaker verbaasd en ook wel verontwaardigd over het taalgebruik van bijvoorbeeld onze premier. Maar is de huidige generatie politici echt zo grofgebekt en is de zorg daarover terecht? Luister hier naar een gesprek met Marc van Oostendorp op NPORadio1.nl. 

    Foto via Flickr.com, People and Places, (CC BY-SA 2.0). 

  • 5 - 11 februari: Ophangen van dode varkens is geen onschuldig ritueel

    Het dumpen van een dood varken hoort bij de Brabantse volkscultuur en heeft geen link met islamofobie, zo beweerde etnoloog Gerard Rooijakkers vorige maand bij omroep Brabant. Niets van waar zeggen antropologen Stengs en Balkenhol. Onreine dieren worden al sinds de Middeleeuwen gebruikt om minderheden te stigmatiseren. Artikel in Zaman Vandaag.
     

  • 3 november 2016: Talige eenheidsworst

    Het beleid van staatssecretaris Sander Dekker schrijft voor dat iedere leerkracht in een peuterspeelzaal in Nederland per 1 augustus 2018 over een vaardig taalniveau (F3) moet beschikken. Het grote risico is dat de voorschoolse educatie en peuterspeelzalen in Limburg dit beleid als 'uitsluitend Nederlands' spreken interpreteren. Maar leerkrachten kunnen een rijk taalaanbod aanbieden in het Limburgs én het Nederlands. Aldus Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto: Femke Niehof, ballenbak

  • 15 februari 2015: Zachte g

    Column van Leonie Cornips over de sociale betekenissen van de zachte g. Bron: Dagblad de Limburger.

  • 26 oktober 2016: „Kennis van religie hard nodig in gepolariseerde tijd”

    Religie wordt steeds belangrijker in de wereld, maar is tegelijk ook vaker onderwerp van polarisatie. Daarom is kennis van religie hard nodig, zegt dr. Ernst van den Hemel, secretaris van de Netherlands Academy of Religion (NAR) en postdoc aan het Meertens Instituut. Bron: Reformatorisch Dagblad.

  • 25 januari 2016: Thaise premier: steek je niet in de schulden voor een pop

    Je moet er niet aan denken: je wordt 's nachts wakker en een levensechte pop staart je aan. Daar zijn ze in Thailand helemaal gek op. Niet per se 's nachts, maar de poppen, Look Thep (engelkind) genaamd, zijn niet aan te slepen. Bijna overal zie je volwassenen die de poppen dragen, aankleden en voeden. Ze geloven dat de poppen geluk brengen. Met een bijdrage van Irene Stengs. Bron: NOSop3.
     

  • 22 september 2016: Vooral hoogopgeleiden bezoeken een alternatieve genezer

    Alternatieve therapieën hebben het tij mee: zo’n miljoen gebruikers, vaak hoogopgeleid. Etnoloog Peter Jan Margry: „Zijn dat allemaal naïeve idioten?”. Artikel op www.nrc.nl

  • 25 januari 2016: Zingen in Dialect

    Leonie Cornips schrijft in haar column over haar collega Louis Grijp, over zingen in dialect, over de Groninger Ede Staal en de Heerlenaar Paul van Loo. Bron: Dagblad de Limburger.

  • 19 september 2016: Syrië - Limburg

    Zijn nieuwkomers zich ervan bewust dat inwoners in Limburg naast Nederlands ook dialect spreken? En staat voor hen het vele dialectgebruik het ‘goed’ leren van Nederlands in de weg? Romy van Stigt – student Slavische Talen en Culturen aan de Universiteit van Amsterdam – heeft geprobeerd deze vragen te beantwoorden voor haar stage aan het Meertens Instituut. Lees erover in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf). 

  • 23 januari 2016: Kan één dwaas meer vragen dan twee wijzen kunnen beantwoorden?

    De vragen die burgers mochten stellen aan de wetenschap zijn geruisloos opgenomen in de Nationale Wetenschapsagenda. Dat geldt ook voor nogal wat absurde vragen. Een wiskundige en een taalkundige (Marc van Oostendorp) proberen die vragen nu toch te beantwoorden. Bron: NRC Handelsblad.

  • 26 september 2016: Economen en taal

    Volgens een onderzoek van de Universiteit Tilburg verdienen mensen die dagelijks dialect spreken vijf tot vijftien procent minder dan mensen die Standaardnederlands spreken. In zijn blog op Neder-L reageert Marc van Oostendorp op dit onderzoek en pleit hij voor meer samenwerking tussen economen en taalkundigen. Leonie Cornips reageert ook op Radio L1. In haar column (pdf) voor Dagblad de Limburger gaat ze dieper in op het onderzoek van Jan van Ours en Yuxin Yao.

    Foto via Fickr.com door ilquotidianodellapa.it, EURO (CC BY-NC-SA 2.0)