• 28 december 2015: Ontheemde talen

    "Taal is niet het bezit van een land maar van sprekers en de betekenissen die ze uitdrukken in verschillende situaties. Die sprekers kunnen woorden en andere talige bouwstenen eindeloos met elkaar combineren." Column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger, 28 december 2015.

    Foto van Roel Wijnants, Politiebureau De Heemstraat via Flickr.com (CC BY-NC 2.0) .

  • 1 juni 2015: Nederlands heeft best veel invloed op Frans (gehad)

    Fauteuil, boulevard, bourse, loterie en framboise zijn maar enkele van de ruim vijfhonderd Nederlandse leenwoorden die in de Franse taal terecht zijn gekomen. Nicoline van der Sijs licht toe hoe dit zo is gekomen op radio1.be

    Op 30 mei 2015 was zij ook te gast bij de Taalstaat op Radio 1 over dit onderwerp (vanaf 9:25).

    Foto van Flickr.com: telomi, Framboises (CC BY-NC-ND 2.0)

  • 19 december 2015: Wijdvertakte wortels

    Frans Hinskens was te gast bij de Taalstaat en sprak daar over zijn zojuist verschenen boek Wijdvertakte Wortels. Bron: Radio1.

     

     

  • 16 mei 2015: Rowwen Hèze digitaal

    Leonie Cornips besteedt in haar column aandacht aan het Limburgportaal. Tim Neutelings heeft een bloemlezing samengesteld aan de hand van de liedteksten van de Limburgse band Rowwen Hèze. Deze bloemlezing is terug te vinden op het portaal dat deel uitmaakt van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren.

    Groots in eenvoud. Een beredeneerde bloemlezing na dertig jaar Rowwen Hèze. Het Limburgportaal.

  • 14 december 2015: Pools in Horst

    De Poolse wetenschapster Daria Boruta voerde voor de Universiteit Maastricht en het Meertens Instituut een drie maanden durend onderzoek uit met een lange veldwerkperiode in Horst aan de Maas. Haar specialisatie is interculturele communicatie en zij onderzoekt onbedoelde misverstanden die door talige en culturele diversiteit ontstaan. Lees meer hierover in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger.

  • 2 mei 2015: Taalcultuur = economie

    Taalkundigen onderzoeken de grammatica van een taal, maar bestuderen taal ook als een cultureel of sociaal verschijnsel. Taal is daarnaast een economisch product en taal heeft een economische waarde, aldus Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf).

  • 5 december 2015: De Uitleenwoordenbank

    Onderzoeker Nicoline van der Sijs vertelt in de Taalstaat over de recent gelanceerde Uitleenwoordenbank (vanaf 7:40).

  • 9 mei 2015: De Taalstaat met Hans Broekhuis

    Het is het levenswerk van wetenschapper Hans Broekhuis, sinds 2010 werkzaam op het Meertens Instituut. Hij is nu 56 en al vanaf zijn 32ste jaar houdt hij zich met anderen bezig met de beschrijving van de zinsleer van het Nederlands: The Syntax of Dutch. Onlangs zijn twee nieuwe kloeke delen verschenen die ons inwijden in de geheimen van het werkwoord. Bron: De Taalstaat.

  • 30 november 2015: Slim met dialect

    Onderzoek laat zien dat taalvaardigheid in het dialect niet ten koste gaat van de woordenschat in het Nederlands. Lees meer over dit onderzoek in de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf). 

  • 30 april 2015: Totdat heel Holland Limburgs lult

    Cornips - geboren en getogen in Heerlen - vertrok in 1981 naar Amsterdam, voor een baan aan het Meertens Instituut, waar ze nog steeds werkt. Ze mag dan geen Rowwen Hèze-fan van het eerste uur zijn, de tekstregel ‘rustig wachten tot de dag dat heel Holland Limburgs lult’ herinnert ze zich als een bevrijding.

    Read more...
  • 16 november 2015: Mijntaal

    In haar column voor Dagblad de Limburger (pdf) gaat Leonie Cornips in op de vraag hoe de Oostelijke Mijnstreek talig veranderde door de komst van veel mijnwerkers van elders.

    Foto: Pijler ondergronds op de Staatsmijn Wilhelmina, Collectie de Staatsmijnen.

  • 18 april 2015: Hoe is het woord fiets ontstaan?

    Op 18 april 2015 stond er een ingezonden brief in de Volkskrant van naamkundige Leendert Brouwer. Hij gaat in op de herkomst van het woord fiets.

    Read more...
  • Peutertalen

    Leonie Cornips stelt in haar column in Dagblad de Limburger (pdf) van 2 november dat het tijd wordt dat we beseffen dat steeds meer (jonge) kinderen meertalig zullen opgroeien en dat die talen voor hun ontwikkeling belangrijk zijn.

    Foto: Femke Niehof, ballenbak.

  • 18 april 2015: Tweetaligheidscampagne

    "Waarom pleit ik voor het opvoeden van jongs af aan in twee talen? De reden is dat taalkundig onderzoek voorzichtig uitwijst dat kinderen cognitief voordeel van hun tweetaligheid ondervinden, vooral als ze regelmatig beide talen moeten spreken." Leonie Cornips in haar column in Dagblad de Limburger (pdf). 

    Foto Flickr, University of Saskatchewan, kids from the Campus Daycare, foto door Kurt Hofmann (CC BY-NC-SA 2.0)

  • 3 oktober 2015: Taalversmalling

    In de column van Leonie Cornips aandacht voor het afnemen van talenkennis in een alsmaar meertaliger wereld: "We verliezen dialect en spreken hooguit één vreemde taal.". Bron: Dagblad de Limburger (pdf). 

  • 10 april 2015: Limburg = taalkunst

    Dialectsprekers in Limburg zijn, veel meer dan andere Nederlanders, bewust bezig met taal om zichzelf te positioneren ten opzichte van anderen. Limburgers gebruiken ook heel kleine talige verschillen om opposities te maken tussen ‘wij’ en ‘zij’.

    Read more...
  • Landinwaarts met de Sagenjager

    In het programma Landinwaarts was er op 17 september 2015 aandacht voor de Friese Sagenjager.

     

  • 4 april 2015: Zorggesprekken

    In de column van Leonie Cornips deze keer aandacht voor een stageonderzoek naar het gebruik van dialect in de zorg.

    Read more...
  • Hans Bennis over Korterlands

    Hans Bennis sprak tijdens de opening van het academisch jaar aan de Universiteit van Amsterdam over het Korterlands.


  • 26 maart 2015: Waarom zelfs de elite geen genoeg krijgt van Hazes

    Een musical, uitverkochte massale meezing-avonden en vanaf deze week ook een speelfilm: Nederland kan geen genoeg krijgen van André Hazes. Zelfs de elite heeft zich door hem laten inpakken. Maar waarom eigenlijk? Antropologe Irene Stengs deed er onderzoek naar. Bron: Trouw.nl

    Foto genomen door Irene Stengs. 

  • 19 september 2015: Leidse corpsstuko

    Wat betekent AVG, biba, kwarrel en VVV? Lees alles over studententaal in de laatste column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger.

    Foto via Flickr.com, Jirka Matousek, CC BY 2.0

  • 28 maart 2015: Gegrepen door het Griekse woord voor vrouw

    Marc van Oostendorp is taalkundige bij het Meertens Instituut en de Universiteit van Leiden. Allemaal dankzij de radio. Want op zijn twaalfde zette zijn vader eens, tijdens een lange autorit, de radio aan en hoorde hij een taalprogramma van de NOS. Toen wist hij dat hij taalkundige wilde worden. Bron: Woord.nl

     

    Afbeelding: Doc Searls, 2008_05_26_car_radios_04 (bron Flickr.com, CC BY-SA 2.0. 

  • 3 september 2015: Verjaardagsliedjes

    In de muziekbibliotheek van de Universiteit van Louisville in Amerika is per toeval het manuscript van het liedje Happy Birthday gevonden. Gijs Staverman vraagt zich af: hoe lang zingen we in Nederland eigenlijk al verjaardagsliedjes? Nicoline van der Sijs geeft antwoord op Radio 2.

    Foto door Raw Herring, David verjaardag 2011-29 (bron: Flickr.com, CC BY-SA 2.0)

  • 14 maart 2015: Japan aan de Maas

    In haar column schrijft Leonie Cornips over twee totaal verschillende Japanse gemeenschappen in Nederland. De gemeenschap in Amstelveen is gericht op de terugkeer naar Japan, de gemeenschap in Maastricht niet. Bron: Dagblad de Limburger (pdf). 

  • 26 augustus 2015: Potato, Potahto? Het taalkundig onderscheid tussen patat en friet geduid

    Gisterenmiddag explodeerde – zo noem je dat tegenwoordig – Twitter. Het Meertens Instituut, waakhond der Nederlandse taal, had een kaart gepubliceerd waarin Nederland en België rigoureus werden opgedeeld in twee kampen: kamp Patat, en kamp Friet. De rivier de Maas lijkt op die kaart het verschil uit te maken in de uitspraak van de vette hap die o zo populair is in de Lage Landen. Maar waaraan ligt die al dan niet juiste maatschappelijke opdeling ten grondslag? Artikel van HP de Tijd

    De 'patatkaart' van Jan Stroop is te vinden in de Kaartenbank van het Meertens Instituut. Volg ook het Meertens Instituut op Twitter via @meertens_knaw. 

  • 14 maart 2015: Marc van Oostendorp #1: Het Bureau

    Hoe is het om te werken in een roman? Het overkwam Marc van Oostendorp vijftien jaar geleden. "Ik kreeg een baan op het Meertens Instituut, dat model had gestaan in de roman ‘Het Bureau’, waarin de schrijver J.J. Voskuil duizenden pagina’s lang vertelt over zijn werk op datzelfde instituut." Bron: Woord.nl.

    Read more...
  • 4 augustus 2015: Onvermijdelijke koeien

    In de gangen van het Meertens Instituut hangt kunst die past bij het jongste onderzoek. Deze zomer staat de vraag centraal: wat is nou typisch Nederlands? Artikel in Trouw (pdf) door Joost van Velzen.

  • 11 maart 2015: 'Wtf', 'me zus', 'superrr lache' - is die digi-taal nu echt zo erg?

    'Wtf', 'me zus', 'superrr lache' - is die digi-taal nu echt zo erg? Creatief met taal omgaan toont kennis van taalregels, aldus Hans Bennis op Parool.nl.

  • 1 augustus 2015: ‘Zingen in dialect maakt van je zwakte een kracht’

    Hoogleraar taalcultuur in Limburg Leonie Cornips deed onderzoek naar de muziekbeleving van Rowwen Hèze. ‘Via die liedjes lukt het een man met zijn dementerende moeder te communiceren.’ Artikel in het Parool (pdf) van 1 augustus 2015, tekst door Jim Jansen. 

    Foto via Flickr.com, TEDx Roermond (cc by 2.0)

  • 28 februari 2015: Het leven van een taalfout

    Wat een taalfout is, verschilt door de tijd heen. Lees hier (pdf) de column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger.

  • 22 juni 2015: Is Europe een christelijke continent?

    Debating Europe is een online platform opgezet door Friends of Europe en Europe's World. Zij stellen namens Europese burgers vragen aan beleidsmakers en invloedrijke denkers. Peter Jan Margry kreeg de vraag voorgelegd of Europa een christelijk continent is. Bijdrage in het Engels. 

    Foto geraadpleegd via de Nederlandse Bedevaartbank

     

  • 8 februari 2015: Wat was er eerder: de harde g of de zachte?

    Marc van Oostendorp beantwoordt in een video de vraag welke g er eerder was, de harde of de zachte. Bron: Neder-L.

  • 25 juli 2015: Hoge vijf voor het Nederlands

    Een transporteur biedt tegenwoordig ‘logistics solutions’, iemand van personeelszaken werkt voortaan bij ‘human resources’. Is die verengelsing van onze samenleving erg? Nee, zegt taalwetenschapper Nicoline van der Sijs. Het gebruik van leenwoorden is iets van alle tijden. „Het wordt alleen een probleem als hele groepen uitsluitend nog Engels met elkaar praten.” Bron: Dagblad de Limburger

    Foto via Flickr.com: Gerard Stolk, 'sale soldes uitverkoop' ((CC BY-NC 2.0). 

  • 7 februari 2015: Eigenheid in carnaval

    Leonie Cornips in haar column over carnaval in Limburg: " Het is juist die eigenheid in de carnavalsrituelen van De Katers, de NUL of van de einzelgängers, van de zaate herremeniekes, festivals, de Boètegewoeëne Boètezitting, groepen als Fónkelnagelnui, heksentreffe, blutsjmiddagen waardoor ieder zich verbonden kan voelen met de grotere Limburgse carnavalsgemeenschap." Bron: Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto: Carnaval Roermond 2012, imgdotcom eventfotografie (Flickr.com, cc)
     

  • 27 juni 2015: Functiewoorden

    Leonie Cornips gaat in haar column voor Dagblad de Limburger (pdf) in op het verschil tussen functiewoorden en inhoudswoorden.

  • 31 januari 2015: Oude wegen, nieuwe pelgrims

    Pelgrimages zijn populairder dan ooit. Jaarlijks lopen alleen al naar Santiago de Compostella zo’n tweehonderdduizend pelgrims. Juist het afkalven van de kerken heeft de pelgrimage goed gedaan, betoogt onderzoeker Peter Jan Margry in het januarinummer van Volzin. De mens heeft namelijk een existentiële behoefte om hogere machten aan te roepen. “De mens is een onzeker wezen, dus blijft hij reizen naar wat hij als ‘heilig’ beschouwt.”

    Read more...
  • 22 juni 2015: Woordenbank van de Nederlandse dialecten

    In Nuenen in Noord-Brabant zeggen sommige mensen, als een vrouw zwanger is: zij is aangeteld. Op de Veluwe zegt men, om hetzelfde uit te drukken: zij heeft een grote aardappel ingeslikt. Of: zij heeft van de nieuwe aardappels gesnoept. En in het land van Ravenstein in Noord-Brabant zegt men over een zwangere vrouw: zij heeft wat besteld.

    Of, om preciezer te zijn: in twee dorpen in het land van Ravenstein is in 1999 door een dialectoloog opgetekend dat sommige mensen dan zeggen: ze hi wa besteld.

    Ik weet dit dankzij een databank die het Meertens Instituut vorige week heeft gelanceerd: de elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten, afgekort eWND. In die databank, die is samengesteld door Nicoline van der Sijs, kun je tientallen dialectwoordenboeken op verschillende manieren doorzoeken. Zo kun je zoeken op de gestandaardiseerde, Nederlandse vorm van het woord en op de dialectvorm. Maar ook op betekenis (zwanger bijvoorbeeld) en op grammaticale informatie.

    Er zijn woordenboeken en artikelen uit 40 verschillende dialecten te doorzoeken, van het Aalburgs tot het Zwols. Je kunt door alle dialecten tegelijk zoeken of door een selectie. Er zitten bronnen bij over dialecten van lang geleden – het Haags in de 18de eeuw bijvoorbeeld – maar ook veel recente studies. Bijzonder is dat je de bronnen apart kunt downloaden, in pdf-formaat.

    In de databank zijn zelfs drie dialectstudies toegankelijk gemaakt die niet eerder zijn gepubliceerd. Zoals een Drents woordenboek van H. Molema uit 1889 en een Venloos woordenboek van Jos. van Daelen-Meuter van omstreeks 1937. Bijzonder is dat je kunt zoeken naar Jiddische woorden die in de eerste helft van de 20ste eeuw door Joden in Groningen werden gebruikt.

    Dat je op de ‘Standaardnederlandse’ vorm van een woord kunt zoeken, is een grote sprong voorwaarts. Veel dialectwoordenboeken hebben geen index. Bovendien zijn dialectologen het nooit met elkaar eens geworden over een standaardspelling. Dialectwoordenboeken kunnen een ware goudmijn zijn, maar je zoekt je vaak een ongeluk. Wie bijvoorbeeld in het dialectwoordenboek van het Prinsenbeeks het woord hooiboom wil opzoeken, moet erop bedacht zijn dat je dit woord vindt onder de w van woojbwôôm. Dat is wellicht logisch voor Prinsenbekers, maar niet voor meeste buitenstaanders.

    Er zijn nu 40 dialectwoordenboeken toegankelijk gemaakt in de eWND, met dank aan de vrijwilligers van de Stichting Vrijwilligersnetwerk Nederlandse Taal. Er bestaan tussen de 100 en 150 dialectwoordenboeken – waaronder enkele grote en dikke reeksen. Het is de bedoeling dat de dialectwoordenbank de komende jaren flink wordt uitgebreid.

    Nicoline van der Sijs lanceerde eerder, in 2010, de zogenoemde etymologiebank. Die is een groot succes gebleken. Vorig jaar trok de etymologiebank, waarin tientallen publicaties over de herkomst van woorden en uitdrukkingen zijn te doorzoeken, ruim 4 miljoen unieke bezoekers.

    Overigens staan er in de Woordenbank van de Nederlandse dialecten alleen dialectwoordenboeken uit Nederland. De universiteit van Gent maakt een tegenhanger met dialectwoordenboeken uit Vlaanderen en Zeeland (zie woordenbank.be).

    Bron: Woordhoek van Ewoud Sanders in NRC Handelsblad (22 juni 2015).

    Foto door il-young ko, 'pregnant' (Flickr.com, CC BY-NC-ND 2.0)

  • 24 januari 2015: Erdbrug en ‘Si tard’

    Waar komen Limburgse plaatsnamen vandaan? En Karel de Grote als uitvinder van Sittard. De laatste column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf).

    Read more...
  • 27 juni 2015: Fostedina, een Friese volksvertelling

    Een nieuwe Taalschat van het radioprogramma de Taalstaat is het verhaal over Fostedina. Een Friese volksvertelling die niet Fries is en geen volksvertelling. Het verhaal werd in de 19e eeuw geschreven door de Amsterdamse dominee Jan de Liefde. Anna Langenberg en Theo Meder vertellen over de herontdekking van het verhaal.

  • 5 januari 2015: Hazes, het icoon van Nederlandse gewoonheid

    Tien jaar na zijn dood lijkt hij populairder dan ooit. ‘Hazes is een icoon geworden van Nederlandse gewoonheid en volkse echtheid.’ Artikel in het Nederlands Dagblad (pdf).

  • 18 juni 2015: Je weet niks, waarom praat je?

    Marc van Oostendorp schrijft over het taalcynisme van de Jeugd van Tegenwoordig. Bron: Mare, Leids Universitair Weekblad.

    Foto door dwimp: De Jeugd Van Tegenwoordig - Casa Blanca 06.08.2011 (Flickr.com, CC BY-NC-ND 2.0)
     

  • 10 januari 2015: Appelsien en djoeken

    Leonie Cornips gaat in haar laatste column in op de oorsprong en betekenis van woorden. Hoe deze door de tijd heen kunnen veranderen, maar ook per persoon een andere invulling krijgen. Zo heeft djoeken in Westerpark een andere lading dan in de Bijlmermeer. Bron: Dagblad de Limburger (pdf). 

    Foto: Oranges, Royston (Flickr cc). 

  • 13 juni 2015: Taalgevoel

    Frans Timmermans plaatste op 10 april een berichtje op zijn Facebookpagina dat het een hardnekkig vooroordeel is dat dialectspreken door kinderen ‘ten koste zou gaan van hun kennis van het Nederlands’. Dat juist hij die uitspraak doet, betekent veel, aldus Leonie Cornips in haar column voor Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto van Flickr.com (Christmas Card picture #2, Rumolay)

  • 6 januari 2015: Vandaag maakten we een rondje door Nederrrrrrland

    "De Randstad-r, of de Gooise r zoals 'ie ook wel wordt genoemd, is in opmars. Vooral bij vrouwen en jonge mensen", zegt Koen Sebregts. Hoorde je die variatie op de r (ook wel de Kinderen voor Kinderen-r) eerder alleen in de Randstad, die manier van uitspreken heeft zich de laatste jaren als een olievlek verspreid over Nederland, zeggen taalkundigen bij het Meertens Instituut. Bron: NOS op 3

  • 30 mei 2015: De Taalschatten van de Taalstaat: Het lied dat onze moeder zong

    De liederen van de gezusters Dings gaan over de gewone, maar belangrijke dingen in het menselijk leven. Anna en Jeannette hebben de liederen horen zingen door hun grootouders, ouders, familieleden en kennissen, ze hebben ze ook geleerd op school en van de radio. Dankzij hun sterke geheugen hebben ze veel van die liederen onthouden. De liederen zijn nu gebundeld en de Taalstaat voegt ze toe aan hun schatkamer.

    Read more...
  • 2 januari 2015: Onderzoek naar André Hazes: 'Een venster op Nederland'

    Toen Andre Hazes stierf in 2004 was  Nederland zichtbaar in rouw. En tot op de dag van vandaag worden er herdenkingsconcerten gehouden. Antropologe Irene Stengs van het Meertens Instituut heeft de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de volkszanger en schreef daarover het boek 'Het fenomeen Hazes, een venster op Nederland'. Waarom is Hazes zo belangrijk voor de Nederlandse cultuur? En waarom is hij interessant voor de wetenschap? In Radio EenVandaag een gesprek met Irene Stengs.

  • 30 mei 2015: Succes in dialect

    Nederlandstalige muziek was in de jaren vijfitg oubollig en dialecttalige muziek te eenvoudig en uitermate braaf. Maar volgens Hans op de Coul en Ine Sijben kantelt ‘het beeld van dialect als museumstuk’ in de jaren zeventig volledig. Uitgerekend de babyboomers gaan dialect in popmuziek inzetten tegen de culturele elite. Column van Leonie Cornips in Dagblad de Limburger (pdf).

    Foto: James Gray-King, crowd (Flickr.com, (CC BY-NC 2.0))