Home

Stellingwerven

Friesland

En Hi'j (Jezus) zee: Een heit har twie zeunen. De jongste zee op een dag tegen zien heit: ,,Heit, geef mi'j mien kiendspat, dat mi'j toekomt." Doe dielde die heit zien bezit onder heur beiden. En kot daorop verkochte de jongste zien pat en hi'j trok de wiede wereld in en gong naor een veer laand, waor ie ommeraek in 't geld ommesleug en et verdee in een leven van overdaod.

Doe ie alles d'r deur brocht har, wodde 't een minne tied in dat laand, ja, d'r kwam alderdeegst hongersnood en ok de jongkerel kreeg et krap. Hi'j schooide op 't laest bi'j ien van de burgers daor en die leut him op zien loslopende varkens passen. Hi'j har zoe'n honger, dat ie wel graeg mit de varkens uut de bak eten wol, mar gien iene gaf him daor permissie veur.

Doe kwam ie tot himzels en zee: ,,Hoeveule van mien heiten arbeiders hebben brood genog en ik vergao van de honger. Weej' wat ? Ik neem de bienen en ik gao naor Heit en dan za'k tegen him zeggen: Heit, ik heb verkeerd daon, tegen God en tegen jow en ik heb miene naeme verspeuld. Beschouw mi'j mar niet meer as jow zeune, mar laot mi'j arbeider bi'j jow wodden." En mit, dat ie zo dochte, gong ie op reize: op huus an !

Doe ie 't oolderlike huus nog mar in de veerte zien kon, zag zien heit him al ankommen. Doe die him zag, wodde 't him te machtig en hi'j schoffelde zien kiend integen en doe ze mekeer truffen, sleug ie him de aarms om 'e haals en hi'j gaf him een tuut. De zeune wodde ok muuilik en zee: ,,Heit, wat bin 'k toch mis west en wat heb ik jow zeer daon. Ik heb zundigd tegen God en tegen Jow. Mar ik zol toch zo graeg weer veur jow warken willen, mar dan as arbeider en niet as jow zeune, want die naeme he'k verspeuld !" Mar de heit zee tegen zien knechten: ,,Hael vlogge et zundagse pak en trek him dat an, doe him een ring an de vinger en geef him schoenen ! Hael et zuuite-melkskalf en slaacht et drekt en lao' we een feestmaol op 'e taofel zetten. Want mien zeune was dood, mar now leeft ie weer; hi'j was verleuren, mar hi'j is weer terechte !"

En zo wodde d'r feest vierd !

De ooldste zeune was op 't laand en doe ie bi'j de plaetse kwam, heurde hi'j meziek en daansen. En hi'j reup ien van de knechten en vreug wat d'r te redden was. Die zee: ,,Jow bruur is weeromme kommen en jow heit het et messelkalf slaachten laoten omdat ie gezond en wel thuus kommen is." Mar de boerezeune wodde lelk en wol niet iens in huus.

Doe kwam zien heit butendeure en perbeerde him te bepraoten. Mar hi'j snauwde: ,,Een mooi spul ! Hoeveul jaor poggel ik veur jow en altieten heb ik jow zin daon ! Mar ik heb nog gien jonge geit van jow had om es feest te vieren mit mien kammeraoden ! Mar now die zeune van jow kommen is, die jow geld d'r deur brocht het mit losse vrouwlu, heb ie veur him et messelkalf slaachten laoten !"

Doe zee de heit: ,,Kiend, kiend, ie bin ja altieten bi'j mi'j en alles van mi'j is van jow, disse hiele plaetse ! Moe'n wi'j dan niet bliede wezen en feestvieren, now jow bruur, die dood veur oons was, weer kommen is en leeft ? Hi'j was onmes verleuren en is weer terechte !"

The following is a sermon in Stellingwerven dialect based on this text

Oonze tekst is Lukas vieftien, vas 28:

Mar de boerezeune wodde lelk en wol niet iens in huus

Gemiente, over disse woorden uut Lukas vieftien willen wi'j 't vandemorgen effen hebben. Disse woorden, uutspreuken deur de ooldste zeune uut de bekende geliekenis van zien bruur, de verleuren zeune.

,,Hi'j wodde lelk en wol niet iens in huus." Wi'j zeggen: groot geliek ! Want wi'j nemen 't vot-en-daolik op veur die ooldste zeune. Die ston ommes in zien recht ! Was hi'j niet de ieverige wrotter, die bi'j dag en bi'j naachte klaor ston veur zien heit en veur zien bedrief ? Die hatte veur zien wark har en mit nocht aachter de ploog leup en die glunderde as ie liekem allienig een veerskalf van de koe haelde ? Die tevreden was mit et drokke, pattietoeren niet al te best betaelde, boereleven en die opgong in et bedrief ? Har hi'j wel ooit es wat veur himzels vraogd ?

Nee, dan zien jongste bruur: die har gien greintien eerbied, laot staon liefde veur zien oolde heit toond. Die har mit zien wilde haoren zien zin deurdreven en zien heit prest om him al bi'j zien heiten leven zien kiendspat te geven. En die dat pat, dat stok femiliegoed, doe an vremden verkocht har om 't meerste d'r uut te slaon. Dat ie zien heit hiermit op 't hatte trapt har, was niet iens in him opkommen en nog minder, dat d'r now een zulveren dak op de plaetse was kommen te liggen.

En har ie d'r ooit bi'j stille staon, dat zien ooldste bruur now een zwaordere zille te trekken kreeg, now die alles allienig beredderen mos ? Gien spraoke van ! Hi'j har ziens warkerskleren uutstruupt en de pronk an daon. Hi'j har now ommes geld en mit geld lag de wereld ja veur him eupen ? Hi'j har him smeerd en vaeks docht: laot de boeren mar dosken !

Niet, dat hi'j, die ooldste, mit zien bruur omstikken wol ! Hi'j vuulde d'r niks veur om de vremte in te gaon maank alderhaande volk, dat et grif op zien centen gelooid har. Nee, hi'j blift patten liever thuus. Daor is 't veilig en kan je niks gebeuren.

Mar dat die wiendhapper, now 't geld, waorveur Pake en Beppe en Heit en Mem al die jaoren kroem legen hadden, vergriemd was, die dan now mit de stat tussen de bienen weeromme kommen was, now op disse meniere inhaeld wodde, daor kwam ie tegen in opstaand ! Die niksnutter har over de kni'je moeten in plaets dat ie wat om 'e kin streken wodde !

Nee, dit is him te veule en hi'j vuult him inienen tekot daon ! Dit lopt him over de klompen ! Dit liekt op niks !

Stel je now es veur: veur die vent, die liever lui as muui was, daor hebben ze now een ereboge veur opsteld mit ,,Welkom thuus" d'r op, de vlagge op 'e naalde van de schure zet en de kaemer vol meensken nuugd ! En heur ! Meziek ! D'r wodt verempeld op de moenieke speuld ! Wel ja, dat mekeerde d'r nog krek an !

Hi'j kan dat lewaai niet anheuren ! Hi'j wodt d'r gremietig van en hi'j balt de voesten in de broeksbusen. Dat ze h’m zoks andoen. Him, die allieten poggeld het en him in 't zwiet warkt ! En die nog nooit iene dag vekaansie neumen het !

Hi'j gript een ark en gaot aachter 't huus naor de bouw. Hi'j slat de kluten fien, dat et zaand him om de oren spattert ! In zien lelkens mept ie d'r op los. Ja zeker ! Hi'j zal zeker ok in huus gaon en zeggen: ,,Bliede daj' d'r weer binnen !" Hi'j wet niet, wat as ie liever dee ! Wárken jonges, wárken ! Doukies, as ie 't niet meer zien kan, zal ie stiekem over de dele in huus sloepen. Of zal ie vannaacht mar in 't huj slaopen? As d'r van slaopen temeensen nog wat kommen kan. Mar wat dot et d'r ok toe ? Morgen moet h’'j ommes tóch weer an 't wark ? Krek as ie ál die jaoren daon het ? En de deugd wodt ja tóch niet beloond ? Dat ziej' now wel ! Zien bruur, die zien leven verboemeld het en now rut is, daor wodt now wat van geven ! Zoj' niet uut je vel springen ? Dat is now de wereld ! Zó wodt et wardeerd, aj' je plicht doen !

Wi'j kun 't oons begriepen, dat d'r in oonze tekst stiet: Mar hi'j wodde lelk en wol niet iens in huus !

En tóch: hi'j daenkt niet veer ! Niet veerder as dat feestmaol en die meziek! Kiek: as dat now mar veur him was ! Want et maelt him dan toch mar deur 't heufd: veur mi'j wodt d'r nooit wat daon ! Daor bliekt uut, dat hi'j ók wel es van zien heiten geld een fesien hebben wol, waor ie mit geuren kon ! Mar dan mit eigen volk en wat kammeraoden uut de buurtschop. Veural gien vremd volk d'r bi'j en nog vule minder zels de vremte in. Dat was vusen te riskaant. Nee, roemdaenkend was ie absluut niet. Wél ofgeunstig.

Want waorom mos ie zien bruur aanders zo zwat maeken ? 't Har toch niks neudig om tegen zien heit te zeggen, dat zien bruur him mit losse vrouwluden opholen har ? Daor wus ie toch niks van ?

Lees de geliekenis d'r mar op nao. D'r wodt mit gien woord van rept. D'r staot allienig, dat ie ommeraek in 't geld ommesleug, mar dat ere dot zien bruur d'r bi'j. En dat tekent him now as iene, die 't lege en 't verkeerde bi'j zien medemeensken zocht.

Wi'j waren begonnen om 't veur him op te nemen, mar now bin we ongemarkt an de gang om him gedipt te nemen. Wi'j wollen veur him pleiten, mar doe stotten wi'j oons toch an zien opgekropte wrok, an zien ofgeunst en zien gedaachten an smerige dingen. En as wi'j him now es op 'e keper beschouwen, blift d'r dan van zien heiten onrechtveerdighied wel een protte over ? Mi'j donkt: nee ! Want in de geliekenis staot, dat, doe de jongste zeune om zien kiendspat vreug, de heit zien bezit onder heur beiden verdielde. Dat wil dus zeggen, dat de ooldste zien pat ók kregen har ! Mar dan har die ok allienig mar veur himzéls warkt, want et waren zien biesten en zien schaopen en zien laand ! Al zien wrotten was dus veur himzéls west en alles wat ie daor mit op 'e wal haeld har, was van him en van gien iene aanders ! Dát vergat de baos dan toch mar effen en zo bekeken was zien lelkens en zien gevuul van meten mit twie maoten toch hielendal misplaetst. De hiele plaetse was ommes zienes en hoeveule was hi'j daorom rieker as zien bruur, die platzak thuus kommen was en die al lange bliede wezen zol as ie nog as arbeider op et oolderlike stee warken moch.

Mar zoveer gaon zien gedaachten niet. Hi'j daenkt allienig an himzels en in zien hatte is ie ofgeunstig op zien bruur en beticht hi'j him van dingen, die ie hielendal niet waormaeken kan. Hi'j vint, dat et zien bruur zien eigen schuld is, dat alles zo verkeerd mit him lopen is en dat et daorom hiel gewoon van zien heit wezen zol as die him daornaor behaandeld har en him niet meer geven har as waor ie om vreug: arbeider te wodden, en ófschrieven as kiend !

Kiek, daor hewwe now ien van die begrippen, die wi'j as kotzichtige en kleingeestige fesoenlike meensken d'r zo graeg op nao holen: eigen schuld !

Daor kan alles op deur. Is d'r wel iene tegenslag, die niet op rekening van de eigen schuld schreven wodden kan ?

Gaon de zaeken verkeerd ? Eigen schuld !

Ontrouw van vrunden ? D'r zal wel wat bi'j wezen, dus: eigen schuld !

Ziekte ? Mos ie mar niet zo roekeloos west hebben. Eigen schuld ! En gao zo mar deur. D'r is altieten wel wát te vienen.

Now is et waor: iene, die wat waogen dust, die zien eigen pad gaot, die wat veerder kikt as zien neuze lang is, die lopt vanzels effen meer kaans op teleurstellingen dan iene, die krampachtig an et oolde, bekende, vaaste hoolt. Wie altied op 'e tippe van de taofel zit, lopt niet in de sloot, mar die komt ok niet veer.

Wat is now 't beste: moe'n we altied mar vlak bi'j honk blieven, letterlik én feguurlik ? Nooit wat waogen ? Nooit wat durven ?

Dat trekt al die ooldste zeunen wel an, mar as zi'j heur zin kregen, dan Ston 't d'r niet te best veur. Dan kwam d'r niks tot staand wat de muuite weerd is. Dan wi'jde d'r ok nooit es een frisse wiend deur pattie muffe gewoonten en ofsleten opvattingen.

De ooldste zeune is de krebentige, mar altieten beter wetende meens, die zels nooit es wat andust omdat ie bange is, dat ie him verzinnen zal. Mar die wel kikt naor de tekotkommingen en gebreken van alle aanderen, die de vleugels wat veerder uutsleugen hebben.

Op 't eerste gezichte is zien oordiel rechtveerdig. Mar bi'j naodere beschouwing wodt bi'j him et hoogste recht tot et hoogste onrecht, omdat ie gien flauw benul het van et hoogste in een meenskeleven: de liefde, die begrip opbrengen kan veur een eer zien misstap en die van vergeven wet.

Hoe zol ie kúnnen ! 't Ienige wat hi'j opbrengen kan bi'j een eer zien ongelok is behaegen !

Zien bruur, die zo opteugen vot gong in zien jonge overmoed, die nargens gien euvelmoed in har, zol nog wel es mit hangende poties weeromme kommen om deur zien heit ofstript te wodden ! Daor har ie al lange op hoopt en in himzels har ie him al veursteld hoe hi'j daor dan bi'jstaon zol mit de doemen aachter de galgen, hi'j, de onderdaonige zeune, die altieten Heiten zin daon har ! Hi'j, de oppassende en gezeten boerezeune, now zéls boer ! En nog wel van een bedrief, dat ie zéls opwarkt har, waor ie mennig zwietdruppel veur valen laoten har, mar dat now dan ok bezien lieden kon ! As ie onder de biesten zat, dweelden zien gedaachten pattietoeren al veuruut naor die tied, dat zien heit him op 'e schoolder kloppen zol en him priezen veur zien iever en zien schrippen. Doe ze beide nog thuus waren, kon hi'j in een bult dingen niet bi'j zien bruur in 't schaad staon, mar dán zol ie in 't volle locht zet wodden ! Hoe har ie naor dat ogenblik gunterd!

En now ? Hoe eers pakte alles uut. In plaets van strips kreeg die verlopen wereldreiziger, dat stok ongelok, van alles wat mar mooi en lekker was. In plaets van opsternaot was zien heit bliede. Ofgeunst verteerde him om dit feest, dat him toekommen was !

Of was ie, as 't d'r op an kwam, een tikkeltien jeloers op et leven dat zien bruur leid har? Et komt meer veur, dat in et veroordielen van een eer zien zunde, mitspeult een verburgen begeerte naor diezelde zunde.

Mar hoe dan ok, hi'j was poer ! Gien macht in de wereld zal him bewegen kunnen om now mooi weer te speulen en naor die kaemer te gaon. Hi'j was buten en hi'j bleef buten ! As 't dan zó mos, toe dan mar ! Dan zollen ze geweer wodden, dat hi'j ok een kop har

En hi'j wodde lelk en wol niet in huus !

Duvels was ie ! Op dat stuit kon gien iene him van zien wrok ofhelpen. Laeter bi'jglieks, as ie tot inkeer kommen is en een hekel kregen het an himzels en berouw krigt en bemarkt, dat diezelde Heit ok him vergeven het, dan zal zien saggerijnighied ofzakken. Eerst dan bestaot d'r kaans, dat ok in zien hatte de liefde de overhaand krigt.

Hoe het die ooldste zeune him verzind doe ie daor op de bouw of laeter in et hujvak him een veurstelling maekte van de mooie kaemer vol meziek en meensken, mit zien bruur in 't middelpunt mit een eigenwies gezichte en praoties van kom zó ! Niks van dat alles ! Hi'j zal daor wat beteuterd zeten hebben, glad mit himzels an en te vol van zien heiten vergeving om veule te zeggen. Dat dit veur him weglegd was: naost Heit te zitten in et oolderlike huus en dan zoe'n feestmaol ! Hi'j was d'r verlegen van en de meziek zal him vremd in de oren klonken hebben en et zundagse pak zal him wel wat benauwd zeten hebben en de ni'je schoenen him an de voeten braand ! Van al dat lekkere eten het ie d'r grif niet veule deur kriegen kund, zo as ie daor zat mit een klute in de haals. En dan: zien ienige bruur d'r niet bi'j ! Dat het him grif nog et meerste dwas zeten.

D'r was ok hielendal gien reden om et die jongste zeune zo te vergunnen. Daor har ie te veule veur mit maekt. Want hi'j Ñ en mit him alle ofdweelde meensken Ñ har bi'j slot van de zaeke al die jaoren dit iene ontbeerd: et verzekerd wezen, de overtuging hebben, dat Heit, ja, dat God al die tied dichte bi'j was en op him waachtte. Want dat bedarft et al disse meensken, ok al zit d'r in heur opvatting van 't leven, oppervlakkig beschouwd, pattietoeren hiel wat aevenluurliks en antrekkeliks.

En hi'j wodde lelk en wol niet in huus !

En toch hul die heit ok van him, de ooldste zeune, krek lieke veule as van die aandere, die verleuren leek, mar weeromme kommen was.

Want an now toe hebben wi'j 't allienig mar had over die beide bruurs en et geveer bestaot, dat wi'j daordeur gien oge hebben veur de dadde, nog wel de belangriekste man uut disse geliekenis: de heit !

Want hoe veer, hoe ongeleuflik hoge staot disse heit boven zien kiender en in dit beeld pruven wi'j de grote liefde van God, die oons, verdweelde, inkennige, zundige meensken as zien kiender vergeven wil, ja, al vergeven het, veurdat wi'j 't in de gaten hebben, alderdeegst al veurdat wi'j d'r Him omme vraogd hebben. Et bliekt uut disse geliekenis, dat Hi'j oons integen lopt en dat Hi'j bi'j oons butendeure komt om oons in Zien huus te nugen.

De ooldste, noch de jongste, noch ien aander meenske kan et op 'e duur zonder die nugende stemme, zonder die trouw, zonder die vergeving en zonder die genaode stellen, as ie speerd blieven wil veur de verlaotenhied van de jongste of veur de wrok van de ooldste.

Wie de woorden van Psalm vierentachtig tot zienend maeken kan, zal dat ondervienen, waor staot:

Gelokzalig die in Jow huus wonen. Want om iene dag bi'j Jow in Jow veurhoven te wezen is beter as duzend op een aander plak; ik stao nog liever op 'e drumpel van God Zien huus as da'k in de tenten van de goddelozen wezen zol !

Amen.

Notes of the translator

De bovenstaande tekst is in zijn geheel overgenomen uit Klaeterjaegers; riempies, verhaelen, tenielstokkies en godsdienstig wark in de Stellingwarver tael deur H.J. Bergveld, bi'j mekeer brocht deur Henk Bloemhoff (Oosterwoolde: Stichting Stellingwarver Schrieversronte en de Culturele Raad Oost-Stellingwerf, 1976), nadat dr. H. Bloemhoff, van wie ik de tekst ontving, mij gezegd had dat een hedendaagse vertaling in het Stellingwerfs niet zou afwijken van die van Bergveld.

Notes of the editor

Kloeke code: E 164

This translation corresponds with the 1874 translation nr.: 71

To be found in 1874 dialecticon vol. I, p. 350-352

Name of the dialect in the 1874 dialecticon: Soest

This dialect is a representative of the region: Noordoost-Utrecht

De nieuwe Winkler