HomeDatabankenBedevaarten

Kruisland, H. Laurentius

Mail voor aanvullingen en commentaar
Cultusobject: H. Laurentius
Datum: 10 augustus, zomermaanden
Periode: Ca. 1875 - ca. 1940
Locatie: Parochiekerk van St. Georgius
Adres: Langeweg 2, 4756 AK Kruisland
Gemeente: Steenbergen
Provincie: Noord-Brabant
Bisdom: Breda
Samenvatting: De aanschaf van een Laurentiusbeeld in 1874 luidde het begin in van een bescheiden Laurentiusbedevaart die bijna driekwart eeuw zou blijven bestaan. De bedevaart was gedurende de zomermaanden populair in de regio, maar kende een lage organisatiegraad. Vooral in tijden van droogte kwamen boeren uit de omgeving Laurentius smeken om regen.
Auteur: Charles Caspers
Illustraties:
(Klik op afbeelding voor vergroting)
Topografie - In 1487 of 1488 stichtte de heer van Breda, graaf Engelbrecht II, ten oosten van Steenbergen een nieuwe polder, die korte tijd later bekend zou worden als Heilig Kruisland. Deze benaming lijkt een bevestiging van de bijzondere verering die het H. Kruis destijds in de regio van Breda genoot (⟶ Breda, H. Kruis, dl. 2). In de polder werd vervolgens een nieuwe parochie gesticht, die werd vernoemd naar St. Joris (Georgius) maar in de begintijd vooral bekend stond als Engelsdorp of Engelsberg (naar Engelbrecht). In 1580, tijdens de Nederlandse Opstand, werd de pastoor verjaagd; en enkele decennia later werd de kerk bestemd voor de protestantse eredienst. In 1830 besloot de hervormde gemeente om het middeleeuwse kerkgebouw af te breken. De oude bouwmaterialen werden gebruikt voor de bouw van een kleiner kerkgebouw dat in 1944 werd verwoest en in 1947 herbouwd.
- In 1795, na de Bataafse Omwenteling, kregen de Kruislandse katholieken toestemming om aan de noordzijde van de Markt, aan de Langeweg, een eigen kerk te bouwen, die zij zouden vernoemen naar de H. Joris (Georgius). Op 17 juli van dat jaar werd de eerste steen gelegd door de 6-jarige Geertruida Schrauwen. Ruim 90 jaar later werd een nieuwe kerk gebouwd, naar het ontwerp van J.J. Langelaar en op 6 oktober 1885 werd wederom de eerste steen gelegd door dezelfde Geertruida Schrauwen. In 1944 werd de toren door de Duitsers opgeblazen, in 1958 werd ze herbouwd.
Cultusobject - Laurentius was een diaken die in 258 te Rome onder keizer Valerianus de marteldood stierf. Hij werd geroosterd en wordt dan ook met een rooster als attribuut voorgesteld (vgl. ⟶ Oostbroek, dl. 1; ⟶ Dongen, dl. 2) en aangeroepen tegen brandwonden. Een van de diakonale taken was de armenbedeling.
- Het neoclassicistische lindehouten beeld van St. Laurentius, met in zijn linkerhand een op de grond rustend rooster, dateert uit omstreeks 1840, is ongeveer 170 cm hoog. Het beeld staat op een verhoog opgesteld tegen de muur van een van de zijbeuken (bij binnenkomst, rechts van het altaar). Omdat de oorspronkelijke polychromie tijdens de oorlogsjaren schade had opgelopen, is het beeld in 1985, bij gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de kerk, bruin gebeitst door een van de parochianen, dhr. J. van der Velden.
- In 1874 werd het beeld voor 180 gulden door de parochie aangekocht, bij gelegenheid van het 12,5-jarig pastoorsfeest van pastoor Van Mierlo. Op grond van stijl en afwerking veronderstelde archivaris Albert Delahaye omstreeks 1964 abusievelijk nog een verband tussen het Laurentiusbeeld en de (in de Tweede Wereldoorlog grotendeels verloren gegane) koorbanken en beelden uit circa 1700 van Wouw (⟶ Wouw, dl. 2).
Verering - De cultus van Laurentius is in Kruisland tegen het einde van de 19e eeuw begonnen. Waarschijnlijk is de verering geïnitieerd door de bouwpastoor van de huidige kerk, Joannes Felix van Mierlo (pastoor van 1862 tot 1892). Mogelijk heeft Van Mierlo zijn idee opgepikt in het nabije Oud Gastel, waar een plaatselijke cultus bestond en nogal wat stoffelijke blijken van devotie tot St. Laurentius terechtkwamen bij de naar deze heilige vernoemde parochiekerk. Hoe het ook zij, Delahaye vermeldt dat volgens ‘sommige berichten’ in de zomer pelgrims van ‘heinde en verre’ naar Kruisland kwamen, niet in grote groepsbedevaarten, maar in familieverband. Delahaye stelt verder: ‘Van alle kanten kwamen de chaisen en huifkarren, die praktisch elke dag de Markt in Kruisland vulden. Onder pastoor Van Raamsdonk (1938-1958) is deze devotie snel en radikaal verlopen.’
- Parochiaan J. van der Velden (*1932), eind jaren dertig misdienaar in de St. Georgiuskerk, kon zich in 2003 nog goed het vele bezoek van vooral plattelanders herinneren, waaraan na 1940 snel een einde kwam. Blijkbaar had Laurentius één grote specialiteit: fungeren als voorspreker voor regen in tijden van droogte. Dit leverde de heilige in Kruisland de bijnaam op van ‘Lauke de zeiker’.
Bronnen en literatuur Archivalia: Kruisland, parochiearchief, ‘Pro memorie’, samengesteld door kapelaan G.F. Wouters in 1970; Zevenbergen, Archief Nassau-Brabant, Archief van het R.K. Kerkbestuur der parochie van de H. Georgius te Kruisland, 1788-1965: nr 8 (Liber memorialis parochiae 1885-1936).
Tekstedities: G. Bannenberg, A. Frenken & H. Hens ed., De oude dekenaten Cuijk, Woensel en Hilvarenbeek in de 15de- en 16de-eeuwse registers van het aartsdiakenaat Kempenland, dl. 2 (Nijmegen: Gebr. Janssen, 1970) p. 351-352 (Engelsdorp alias Kruisland); P.M. Toebak, Kerkelijk-godsdienstig leven in westelijk Noord-Brabant, 1580-1652. Dekenale visitatieverslagen als bron, dl. 2 (Breda: Gemeentearchief, 1995) p. 24, 26 (vermelding van Georgius als patroon in resp. 1622 en 1626).
Literatuur: J.B. Krüger, Kerkelijke geschiedenis van het bisdom van Breda, dl. 3 (Roosendaal: Van Leeuwen, 1875) p. 502-507; Jan Kalf, De katholieke kerken in Nederland (Amsterdam: Van Holkema & Warendorf, 1906) p. 506; Albert Delahaye, Kruisland (Zundert: Vorsselmans, 1964) p. 42 (citaat); Geert Doomen, ‘De kerken’, in: F.J.P.M. van der Heijden e.a., 500 jaar Kruisland (Kruisland: Stichting Kruisland 500, 1987) p. 51-62; G. Wouters & C. Slokkers, Parochiegeschiedenis Kruisland (Z.pl.: parochie St. Georgius, 1996).
Overige bronnen: Meertens Instituut BiN-dossier Kruisland; mondelinge informatie van pastoor Th. Sanders s.c.j. en parochiaan J. van der Velden in 2003.
  Mail voor aanvullingen en commentaar.
 
<<