HomeDatabankenBedevaarten

Hoensbroek-Mariagewanden, O.L. Vrouw, Zwarte Madonna van Czestochowa

Mail voor aanvullingen en commentaar
Cultusobject: O.L. Vrouw, Zwarte Madonna van Czestochowa
Datum: 15 augustus; eerste zondag in september
Periode: 1950 - heden
Locatie: Parochiekerk van O.L. Vrouw Maagd der Armen
Adres: Zandbergsweg 26, 6432 CD Hoensbroek
Gemeente: Heerlen
Provincie: Limburg
Bisdom: Roermond
Samenvatting: Sedert 1950 pelgrimeren in Limburg woonachtige Polen naar een replica van de Zwarte Madonna van Czestochowa in de kerk van O.L. Vrouw Maagd der Armen te Hoensbroek-Mariagewanden
Auteur: Antoine Jacobs
Illustraties:
(Klik op afbeelding voor vergroting)
Topografie - Zie voor een kaartje ⟶ Hoensbroek, Antonius.
- Na de Tweede Wereldoorlog moest in Hoensbroek de parochiële zielzorg worden uitgebreid. Sedert 1945 stond op de Steenberg een noodkerkje dat bediend werd door de pastoor en de kapelaans van de St. Jansparochie. Bisschop Lemmens richtte op 3 april 1948 de 'succursale kerk van O.L. Vrouw te Hoensbroek-Steenberg' op. Tot bouwpastoor werd J.B. Otten, kapelaan aan de St. Janskerk, benoemd. Op initiatief van pastoor Otten werd 'Steenberg' veranderd in 'Mariagewanden'. Na de opkomst van de mijnbouw had de naam Steenberg een negatieve klank gekregen. Bij de kolenwinning werd ook veel restgesteente gedolven. Dit afvalgesteente werd door de mijnmaatschappijen her en der als 'steenbergen' opgetast. Het begrip steenberg werd een synoniem voor afval. Otten had ontdekt dat de weilanden aan de voet van de Steenberg de 'gewanje' genoemd werden. Zoals Kouvenrade was veranderd in ⟶ Mariarade, zo zou de Steenberg 'Mariagewanden' moeten heten. De benaming Steenberg is echter tot op heden ook in zwang gebleven.
- De kerk van Mariagewanden werd in 1949 gebouwd naar een ontwerp van mijningenieur A. Akkermans. Het schilderij van de Zwarte Madonna van Czestochowa hangt in een rechts van het hoofdaltaar gelegen zijkapel.
Cultusobject - Het schilderij (67 x 99 cm) is in 1950 vervaardigd door de Pools-Hongaarse professor Christo Stefanoff (signatuur: 'Chr. Stefanoff K - 1950'), die toen kasteel Schaloen te Valkenburg bewoonde. Het schilderij inclusief de lijst meet 97 bij 128 cm en is op een plaat geschilderd. Het is een kopie van de Zwarte Madonna van Czestochowa met dien verstande dat Stefanoff ook de oklad, de zilveren met parels en edelstenen versierde plaat, die het grootste deel van de icoon aan het gezicht onttrekt, geschilderd heeft. De gravures op de oklad - scènes uit het leven van Christus (geboorte, bespotting en geseling) en Maria (annunciatie) - de afbeelding van de H. Barbara en de beschadiging van de icoon die het gezicht van Maria ontsiert, zijn door Stefanoff ook overgenomen. Het schilderij is eigendom van de Poolse vereniging. De vereniging zorgt tevens elke veertien dagen voor een bloemstuk bij het schilderij.
Verering - De Madonna van Czestochowa was een geschenk van de dame Drozdzok. Zij besloot ter ere van Maria een schilderij van de Poolse Zwarte Madonna te laten maken. Samen met de toenmalige voorzitter van de Poolse vereniging te Hoensbroek, de heer Walkowiak, bezocht zij professor Stefanoff. Omdat de kerk van Mariagewanden nog in aanbouw was, stond het voltooide schilderij eerst enige tijd bij de familie Walkowiak. Daarna werd het overgebracht naar het klooster van de zusters van Onze Lieve Vrouw in het centrum van Hoensbroek. Op zondag 7 mei 1950 werd om 15.30 uur de Zwarte Madonna vanuit het zusterklooster in processie naar de kerk van Mariagewanden gedragen. '... voor de Polen in Limburg zal onze kerk dan voortaan een bedevaartoord zijn', aldus pastoor Otten in het Liber memorialis. De bedevaart werd voor het eerst in 1950 gehouden op het feest van Maria Tenhemelopneming (15 augustus). In de ochtend kwamen diverse Poolse verenigingen met hun vaandels vanuit Limburg in Hoensbroek bijeen. In processie trok men naar de kerk van Mariagewanden, waar door de rector van de Polen een mis in het Pools werd gecelebreerd. Het Poolse koor 'Wesoly Tulacz' ('Vrolijke Zwerver') uit Heerlerheide luisterde de mis op met Poolse kerkgezangen. Veel pelgrims droegen Poolse klederdracht. 's Middags trok men opnieuw in processie naar de kerk voor het lof, waarmee de bedevaart werd afgesloten.
- In de jaren vijftig en zestig kwamen er honderden pelgrims. Aanvankelijk was het zo druk dat men tot buiten de kerk stond. Diverse Poolse priesters en bisschoppen celebreerden er de mis. De Zwarte Madonna heeft slechts tweemaal de kerk verlaten. De eerste keer was dat in september 1982 toen het 600-jarig bestaan van de Madonna van Czestochowa in Polen gevierd werd. Vanwege de grote toeloop werd de Zwarte Madonna in processie naar kasteel Hoensbroek gedragen. Op het binnenplein van het kasteel werd toen een eucharistieviering gehouden. Voorgangers waren de bisschoppen van Roermond en Szcecin (Stettin), mgr. J. Gijsen en mgr. Stefanek. Aanvankelijk zou aartsbisschop Glemp de mis opdragen, maar hij moest op het laatste moment verstek laten gaan vanwege de gespannen situatie in Polen. Op 2 september 1990 werd het 40-jarig jubileum van de Zwarte Madonna te Mariagewanden gevierd. Bij die gelegenheid werd de ikoon in processie door enige straten gedragen.
- De afgelopen decennia is het aantal bedevaartgangers geleidelijk afgenomen. Voor de jongere generaties is de band met Polen steeds losser geworden. De mis wordt echter nog steeds vrijwel geheel in het Pools opgedragen. In de jaren negentig worden bepaalde onderdelen van de mis zoals het evangelie en de preek ook in het Nederlands gehouden. Opmerkelijk is dat jonge Polen die zich recent in Nederland gevestigd hebben vaak wel aan de bedevaart willen deelnemen.
Materiële cultuur - Bedevaartboekje: 40 lecie. Obrazu matki boskiej Czestochowskiej W Hoensbroek. Doroczna Pielgrzymka Polonii (Hoensbroek, 2 september 1990; 8 p.).

Bronnen en literatuur Archivalia: Mariagewanden, parochiearchief. Heerlen, gemeentearchief: Limburgs Dagblad (microfiches).
Literatuur: [kerk Mariagewanden], in: Credo 3 (19 oktober 1951); 'Poolse bedevaart in Hoensbroek', in: Limburgs Dagblad 21 augustus 1967; J.M. van de Venne, J.Th.H. de Win & P.A.H.M. Peeters, Geschiedenis van Hoensbroek (Hoensbroek: Gemeentebestuur, 1967) p. 474, 770; 'Viering 600 jaar Zwarte Madonna van Tsjestochowa', in: Informatiebulletin bisdom Roermond 10 (1982) nr. 18, p. 30-31.
Overige bronnen: Meertens Instituut BiN-dossier Hoensbroek-Mariagewanden. Mondelinge informatie in 1996 van F. Walkowiak, mw. M.C.E. Senden-Mos-muller en pastoor drs. H.N.H. Gelissen o.f.m. conv.

  Mail voor aanvullingen en commentaar.
 
<<