Aduard, Richardus de Busto (Richard van Aduard)

Cultusobject: Richardus de Busto (Richard van Aduard)
Datum: 30 december
Periode: Na 1266 - 16e eeuw
Locatie: Cistercienzerabdij van St. Bernardus
Adres: -
Gemeente: Zuidhorn
Provincie: Groningen
Bisdom: Groningen
Samenvatting: De Engelse monnik Richardus de Busto († 1266) uit de abdij van Aduard werd omwille van zijn levenswandel, zijn wonderdaden en profetieën reeds tijdens zijn leven als heilige beschouwd. Pogingen omstreeks 1340 om hem heilig te laten verklaren, mislukten om financiële redenen. Eerst in de 16e eeuw wordt van pelgrimages gewag gemaakt. Er zijn evenwel geen bewijzen dat ook voordien van bedevaarten sprake is geweest. Er bestonden in de abdij ook vereringen voor ⟶ (Aduard) Bernardus, O.L. Vrouw en een mirakelkruis.
Auteur: Folkert Bakker & Remi van Schaïk
Illustraties:
Topografie - Van het voormalige, aan St. Bernardus gewijde cisterciënzerklooster te Aduard (gesticht in 1192, opgeheven in 1594), bisdom Münster, waarin de verering van Richardus (Richard) de Busto heeft plaatsgehad, is na een ernstige brand in 1580 en na afbraak volgend op de opheffing slechts de ziekenzaal bewaard gebleven. Deze doet thans dienst als kerk van de N.H. gemeente.
- De plaats van de kapittelzaal, waar het gebeente van Richardus na zijn 'elevatio' zou zijn uitgestald, is uit opgravingen bekend. Zij heeft gelegen even ten zuiden van de abdijkerk en ten noorden van de tegenwoordige N.H. kerk. De plaats van zijn graf, waaruit het gebeente afkomstig was en dat een plaats binnen de cultus kan hebben gehad, is - in tegenstelling tot bijvoorbeeld dat van de latere, niet gecanoniseerde Aduarder monnik Emmanuel de Sescalco, voormalig bisschop van Cremona († 1298) - bij opgravingen niet teruggevonden.
Bronnen en literatuur Archivalia: Brussel, Koninklijke Bibliotheek Albert I, hss. 18929-18934, afschrift van de vita van Carolus de Visch bezorgd aan de Bollandisten, 1631, naar een hs. uit het klooster Eberbach bij Mainz. Een ander afschrift, eveneens van De Visch en ook uit 1631, maar bestemd voor eigen gebruik, berust in Brugge, Archief Groot-Seminarie: hs. 139/106, fol. 163r-165v , naar een hs. toen berustend in de abdij Altencamp bij Neuss.
Tekstedities: C. de Visch, Vita venerabilis Adriani Cancellier. Accesserunt vitae (...) veterum monachorum Ord. Cist. (Brugge 1655) p. 173-185; F. Koppius, Specimen theologicum, continens Vitas ac Gesta Abbatum Adwerdensium etc. (Groningen 1850; herdr. naar de dr. van 1655) p. 61-66; H. Brugmans ed., 'De kroniek van het klooster Aduard', in: Bijdragen en mededelingen van het Historisch Genootschap 23 (1902) p. 1-188, aldaar 43, 48 en 56. De hagiografische brief van Richardus is bekend uit een editie van C. Henriquez, Fasciculus sanctorum ordinis Cisterciensis (Brussel 1623) p. 334-336; Ioh. Stalpaert van der Wiele, Gulde-Iaers feest-dagen of den schat der gestelycke lof-sangen gemaeckt op elcken feestdagh van 't geheele iaer (Antwerpen 1635) p. 1261, tekst van een contrareformatorisch lied op Richardus. Voor een overzicht van handschriften en edities van de vita: zie M. Carasso-Kok, Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen ('s-Gravenhage: Nijhoff, 1981) nr. 77.
Literatuur: Joannes Molanus, Natales sanctorum Belgii et eorundem chronica recapitulatio (Leuven: Joannes Masius en Philippus Zangrius, 1595) p. 285, idem in de druk Douai: Petrus Borremans, 1616, p. 278; Aubertus Miraeus, Fasti Belgici et Burgundici (Brussel: I. Peperman, 1622) p. 755; H. v[an] R[ijn], Oudheden en gestichten van Groningen en Groningerland ect. (Leiden 1724) p. 228-229; W. Moll, Kerkgeschiedenis van Nederland voor de Hervorming, dl. 2,2 (Utrecht, 1869) p. 353; J. Nanninga Uitterdijk, Geschiedenis der voormalige abdij der Bernardijnen te Aduard (Groningen 1870, herdr. Groningen: Berghuis/Bouma's Boekhuis, 1973) p. 18-19; J.A.F. Kronenburg, Neerlands heiligen in de Middeleeuwen, dl. 4 (Amsterdam: Bekker, 1901) p. 125-135; R.R. Post, 'Het Sint Bernardsklooster te Aduard. Eene bijdrage tot de geschiedenis der kloosters in de provincie Groningen', in: Archief voor de geschiedenis van het aartsbisdom Utrecht 48 (1923) p. 126-129; J. Romein, Geschiedenis van de Noord-Nederlandsche geschiedschrijving in de middeleeuwen. Bijdrage tot de beschavingsgeschiedenis (Haarlem 1932) p. 155-156; R.R. Post, Kerkgeschiedenis van Nederland in de middeleeuwen, 2 dln. (Utrecht: Spectrum, 1957) dl. 1, p. 24, dl. 2, p. 244; N. Geirnaert, 'De Duinheer Carolus de Visch (1596-1666) en zijn Bibliotheca Scriptorum Sacri Ordinis Cisterciensis', in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis (...) te Brugge 116 (1979) p. 203; C. Tromp ed., Groninger kloosters (Assen/Maastricht: Van Gorcum, 1989) p. 28-34; Evert Westra, Sint Bernard in de klei. Het verhaal van het Aduarder klooster (Groningen: eigen uitgave, z.j. [1990]); J.A. Mol, 'Aduard 1192-1594. Een korte geschiedenis van het klooster', in: Eén klooster, drie dorpen. Geschiedenis van Aduard, Den Ham en Den Horn (Bedum: Profiel, 1992) p. 25 en 30; J.W. Boersma, 'De opgraving van de abdij Aduard', in: Eén klooster, drie dorpen. Geschiedenis van Aduard, Den Ham en Den Horn (Bedum: Profiel, 1992) p. 37-46, met uitvoerige literatuuropgave.
Overige bronnen: Meertens Instituut BiN-dossier Aduard.


  Mail voor aanvullingen en commentaar.
 
<<